Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Er is maar één optie: meer eenheid in de eurozone'

Home

Christoph Schmidt

Herman Van Rompuy met Antoine Bodar in de lift op weg naar zijn werkkamer. 'Ik geef zo weinig interviews, ik weiger zoveel.' © Werry Crone

Herman Van Rompuy kijkt tevreden terug op een 'heel rustig jaar' voor Europa. In een zeldzaam interview zegt de voorzitter van de Europese Raad dat de eenwording verder moet gaan, met instemming van de lidstaten.

Verwacht geen luxe in de werkvertrekken van Herman Van Rompuy. Het begint al bij binnenkomst: een kleine receptiebalie, een wachthoek met een witlederen bankstel, een laag glazen tafeltje met tijdschriften. Een doorsnee-tandartsenpraktijk, zo op het oog.

Tussen lift en entree hangt wel degelijk het bordje 'President of the European Council'. Vlak daaronder, met een pijl in dezelfde richting: 'Eurogroup President Offices 50 AC 72 - 98'. Dus ook Jeroen Dijsselbloem zal deze gangen in het Brusselse Justus Lipsius-gebouw, hoofdzetel van de Europese Raad, als zijn broekzak kennen.

Geen luxe, wel veel kunst in en rond Van Rompuy's kantoor. Favoriet is Anne van Herreweghen, die een officieel portret van de 'president van Europa' en ex-premier van België maakte voor in het Belgisch parlement. De eerste, meteen rake houtskoolschets daarvoor hangt prominent in zijn eigen gang.

Van Herreweghen maakte ook al eens de illustraties bij een bundel haiku's van Van Rompuy, een gretig beoefenaar van deze drieregelige Japanse dichtkunst. Normaal gesproken snuffelt hier geen pers rond, maar vandaag is, bij gebrek aan een andere locatie, de 'kleine salon' van Van Rompuy omgebouwd tot tv-studio.

De voorzitter van de Europese Raad geeft zelden interviews - een bewuste keuze, als neutrale aanvoerder/scheidsrechter van 28 Europese regeringsleiders. Voor het RKK-programma 'Eeuwigh gaat voor oogenblick' maakt hij een uitzondering. Hoogleraar/priester Antoine Bodar bevraagt zijn prominente gasten daarin niet over de waan van de dag, maar vooral over levensbeschouwelijke kwesties (zie kader). Daarvoor ben je bij de bedachtzame rooms-katholiek Van Rompuy aan het goede adres. Het vraaggesprek wordt morgen, op Nieuwjaarsdag, uitgezonden op zowel de Nederlandse als de Vlaamse televisie.

2013 was een goed jaar voor de 66-jarige Brusselaar. Bij het begin van zijn ambtstermijn in 2010 (hij is de eerste drager van de topfunctie die door het Verdrag van Lissabon is gecreëerd) werd hem nog de huid volgescholden door de Britse populistische Europarlementariër Nigel Farage. "We kennen u niet en we willen u niet", blafte Farage, die Van Rompuy het 'charisma van een dweil' toebedeelde.

Jaar na jaar steeg de achting voor de bemiddelaarsrol van Van Rompuy in de Europese Raad. IJzig kalm en met groot gezag heeft hij de Unie door de afgelopen crisisjaren geloodst, door steeds boven de kakofonie van lidstaatbelangen uit te stijgen. In zijn welkomstwoorden aan de regeringsleiders tijdens de laatste eurotop van het jaar klinkt dan ook iets triomfantelijks door. "2013 is een jaar van vooruitgang geweest. Ik weet dat het niet politiek correct is om positief te zijn, maar economische groei is weer terug."

Komend jaar, op Hemelvaartsdag, krijgt Van Rompuy in Aken de Karelsprijs uitgereikt, de jaarlijkse onderscheiding voor de persoon of organisatie die zich buitengewoon heeft ingezet voor de Europese eenwording.

Lees verder na de advertentie

 
"We kennen u niet en we willen u niet", blafte Nigel Farage, die Van Rompuy het 'charisma van een dweil' toebedeelde

In Van Rompuy's korte reactie op die erkenning, begin deze maand, spat de ingehouden trots bijna tussen de regels door. 'Diep bewogen' is hij. "Ik beschouw dit als een erkenning voor de vastberadenheid van alle leden van de Europese Raad om zich te blijven inzetten voor onze Europese idealen, in een tijd waarin die idealen worden betwist."

Ook in het tv-interview met Bodar schetst hij weer weidse vergezichten. "Ik ben geboren in 1947, mijn oudste zoon is geboren in 1980. Mijn eerste kleinzoon is geboren in 2008. De derde generatie van vrede. Dat is uniek in de wereldgeschiedenis dat we dat mogen meemaken. Dus ik wens dat dat voor altijd is."

Of hij na afloop nog tijd heeft voor wat aanvullende vragen van dagblad Trouw? "Maar niet over politiek hè. Ik geef zo weinig interviews, ik weiger zoveel, dat als ik daarmee begin, dat alle anderen dan gaan klagen."

Het wordt een soort 'walking interview', wandelend van de plek waar de fotograaf hem en Bodar nog even wil hebben naar zijn werkkamer, en vanaf daar weer terug naar de geïmproviseerde studio voor het afschminken.

In uw reactie op de toekenning van de Karelsprijs klonk tussen de regels door een uitbundige juichkreet. Is die prijs voor u een grote persoonlijke genoegdoening?
"Ja, dat is ook zo."

U schetste in het tv-interview al het contrast tussen de pro-Europese stemming in Oekraïne en de euroscepsis...
"Ik heb het zo niet genoemd, hè."

Maar hoe ervaart u dat contrast?
"Zij zijn in een andere fase van de geschiedenis. Maar het is voor ons een goede reminder, waar het eigenlijk om te doen is en waar het allemaal om begonnen is. Als ge ze ziet zwaaien met die Europese vlaggen..."

Hoe verklaart u dat er in Nederland, een van de grondleggers toch van de Europese Unie, zo'n anti-Europese stemming is, meer dan in andere grondleggers-landen?
"Wij kennen die beweging minder in Vlaanderen. Ik weet niet wat de eigenlijke redenen daarvan zijn. Misschien dat Nederland een sterkere identiteit heeft dan Vlaanderen, of België. Zeker België. En dat dat identiteitsgevoel sterker ontwikkeld is en zich dus vlugger aangetast voelt door Europa... ik weet het niet. Ik heb daar geen sociaal-psychologische studie naar gedaan. Ik kan alleen maar vaststellen dat het zo is. Hier in België is het eurokritische ook wel toegenomen, maar de grote politieke partijen, buiten het Vlaams Belang, zijn voor Europa."

Ook de N-VA (Vlaams-nationalistische partij van Bart De Wever, red.). Die wil zelfs het Europese bestuursmodel in België kopiëren.
"Die zitten eigenlijk op de lijn van het oude adagium: Vlaming zijn om Europeeër te worden. We hebben eigenlijk in het parlement, zeker in Vlaanderen, een enorme consensus. Dat wil niet zeggen over elk project, of dat men altijd even enthousiast is. Maar in de keuze tussen Europa of geen Europa is daar geen enkele twijfel over."

 
Hier in België is het eurokritische ook wel toegenomen, maar de grote politieke partijen, buiten het Vlaams Belang, zijn voor Europa

De Europese Unie is tot nu toe alleen maar gegroeid. Dit jaar is Kroatië de 28ste lidstaat geworden, Letland wordt op 1 januari het 18de euroland. Ziet u ooit een moment aankomen - bijvoorbeeld over een paar jaar, als de Britten een referendum houden over hun lidmaatschap - dat de EU voor het eerst in de geschiedenis kleiner wordt?
"Ik ben trouw aan wat een van mijn goede vrienden altijd gezegd heeft, mede-oud-premier Jean-Luc Dehaene: ik antwoord nooit op hypothetische kwesties. 'Als dat gebeurt, wat gaat er dan gebeuren'... Zo kun je bezig blijven. Dus ik ga daar geen moment op in.

"Maar wat wel zo is, is dat te midden van eurokritische, soms euronegatieve geluiden, er maar één optie is om de eurozone stabiel te houden, en dat is meer integratie binnen de eurozone. Dat is een paradox hè? Degenen die zeggen: we moeten minder Europa, minder betutteling, minder regelgeving... Daar kunnen we allemaal naar kijken.

"Op sommige domeinen is men wat te ver gegaan. Altijd met goedkeuring van de lidstaten, want het is nooit 'Brussel' dat iets oplegt. Het is altijd met goedkeuring van de lidstaten, waarschijnlijk in het grootste aantal gevallen met Nederland erbij.

"Maar langs de andere kant is er gewoon meer integratie in de eurozone nodig, en is die er ook veel meer gekomen. Ik herinner mij van een paar jaar geleden een voorstel van Nederland - het was niet deze regering dus ik kan dat nu makkelijk zeggen -- en dat voorstel was: 'We moeten een supercommissaris hebben voor de eurozone'. Ik zou zeggen: gelukkig dat we die niet hebben hè?

"Maar het gaf wel de richting aan. Integratie is onvermijdelijk. Je kunt geen gemeenschappelijke munt hebben zonder gemeenschappelijk beleid. Die consequentie zijn we nu aan het trekken. Dat steekt soms, omdat men dat vanaf het begin - niet alleen Nederland hoor - niet heeft ingezien. Men dacht: we hebben één munt en dan zijn we er vanaf. Nee, in de slipstream komt er nog heel veel bij kijken: bankenunie, budgettaire unie, veel meer economische coördinatie.

"Dan is er in één keer bijna een schok: die keuze die we oorspronkelijk gemaakt hebben, daarvan beseften we eigenlijk niet goed wat dat allemaal tot gevolg had. Maar we hebben al onze besluiten tot nu toe unaniem genomen."

U had het in het gesprek met Bodar zojuist ook over uw serieuze angst dat de euro averij zou oplopen. Weet u nog concreet welk moment dat was?
"De existentiële dreiging, die voelden wij toen. Meest levendige moment was bij de Griekse verkiezingen (in mei 2012, en bij gebrek aan werkbare coalities opnieuw een maand later, red.). Niet dat dat bij mij tot persoonlijke dingen heeft geleid, ik was daar misschien een beetje te gerust in, dat hangt van ieders karakter af. Maar op dat ogenblik was het zo, dat als Griekenland gedwongen zou worden de eurozone te verlaten, dat er dan een domino-effect zou ontstaan."

We zijn inmiddels met de fotograaf en Bodar beland in de werkkamer van Van Rompuy, waar het zicht wordt gedomineerd door een grote, wanordelijke stapel boeken en andere lectuur op het bureau. De screensaver van zijn beeldscherm toont de blauwe Europese vlag, met ronddraaiende gele sterren. "Wat een rommel hier hè. Dat is ook mijn frustratie, al die boeken die niet gelezen zijn. Maar ik ga zeker met Kerst bijlezen, ik heb 14 dagen vrij."

Wat waren dit jaar uw persoonlijke hoogte- en diepepunten?
Van Rompuy kijkt, al poserend voor de fotograaf, een beetje kwajongensachtig uit zijn ooghoeken. "Heb ik dieptepunten gekend?", lacht hij besmuikt.

Misschien niet voor u zelf, maar voor de Unie?
"We hebben eigenlijk een heel rustig jaar gehad. Een heel rustig jaar. We hebben één keer in de nacht vergaderd, wanneer was dat... dat was met de bankenunie, maar zelfs dat was niet dit jaar, dat was vorig jaar.

"Men moet dat ook allemaal niet overdrijven hè. Wij beginnen onze vergaderingen om 5 uur 's middags. Als wij 's morgens vroeg zouden beginnen - maar dat is niet mogelijk - dan zouden we nooit de nacht ingaan. Zelfs onze topvergaderingen, die zijn vrijdagmiddag gedaan. Dus dat duurt tussen donderdag om 17 uur, tot hooguit vrijdag 13 uur."

Bent u een voorstander van een permanente voorzitter van de eurogroep (een functie die nu als 'bijbaan' wordt bekleed door de Nederlandse minister Dijsselbloem, red.)?
"Wat ik daar persoonlijk over denk, is niet van belang. Maar er is een toenemende groep van landen die daar wel voor kiest. Dat zullen we volgend jaar moeten uitmaken. U ziet hoe voorzichtig ik ben."

Van Rompuy heeft nog iets minder dan een jaar te gaan. Dan krijgt zijn ambt - net als dat van Europese Commissie-voorzitter Barroso, en het gehele Europese Parlement - een nieuwe bekleder.

Kijkt u uit naar het einde van uw termijn?
"Het is niet omwille van het werk, maar het is wel zwaar", verzucht hij tijdens het afschminken. "Vanmorgen ben ik hier geland (vanuit Johannesburg, waar hij was voor de herdenkingsdienst voor Nelson Mandela, red.). Ik heb al direct gesproken om 9 uur. Morgen vertrek ik naar Spanje. Persconferentie, eerste minister, eredoctoraat. Vrijdagavond ben ik in Monaco, voor een toespraak."

Een week later is de eurotop, begint daarna uw vakantie?
"Na de eurotop trouwt mijn zoon."

In 'Eeuwigh gaat voor oogenblick' gaat priester Antoine Bodar morgenavond in gesprek met Herman Van Rompuy (RKK, Nederland 2, 17.35 uur). Een dag later is in hetzelfde programma (en op hetzelfde net en hetzelfde tijdstip) dichter Huub Oosterhuis te gast. Op 3 januari spreekt Bodar met schrijfster Connie Palmen.

 
Misschien zijn we soms wat te ver gegaan met de betutteling

Deel dit artikel