Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Er is gewoon geen verband tussen integratie en religie'

Home

Gerrit-Jan Kleinjan

Sociologen Fleischmann (l) en Maliepaard: 'Wij brengen in kaart hoe religieus migranten zijn, en hoe zich dat verhoudt tot hun integratie.' © Werry Crone
Interview

Staat religie integratie in de weg? Trouw organiseert vrijdag een symposium over deze vraag. Fenella Fleischmann en Mieke Maliepaard, twee sociologen uit Utrecht, leggen het graag nog een keer uit.

Het geloof van moslims krijgt van alles de schuld. De hogere werkloosheid onder Nederlanders van Turkse en Marokkaanse komaf, de taalachterstanden, het lagere opleidingsniveau, andere opvattingen over vrouwen - het is, om de retoriek van de PVV te gebruiken, een 'islamitisch importprobleem'. In iedere moslim, zo luidt de redenering, schuilt in de kern een terrorist, zie Parijs.

Maar is dat ook zo, is religie een belemmering voor integratie? Mieke Maliepaard en Fenella Fleischmann, beiden sociologen aan de Universiteit Utrecht, gaan er even goed voor zitten. Fleischmann: "We gaan niet zo ver om te zeggen dat de integratie vlekkeloos verloopt, maar voor zover dat niet zo is, is religie daar doorgaans geen goede verklaring voor. Het hebben van werk en een opleiding hangt niet of nauwelijks samen met religie."

Maliepaard en Fleischmann bestuderen de religieuze veranderingen van immigranten en hun kinderen. De conclusie die ze trekken is dat het verschil tussen Nederlanders met en zonder migratieachtergrond steeds kleiner wordt. Fleischmann: "De groep als geheel lijkt steeds meer op de autochtone bevolking. Ze krijgen minder kinderen, ze gaan meer werken, ze zijn hoger opgeleid."

Maar er is wel één belangrijk verschil, zo voegt ze toe. "Ze worden niet minder religieus." Dat laatste wordt dikwijls als probleem gezien. Onterecht, stellen Fleischmann en Maliepaard op basis van hun onderzoek. "We moeten het zo vaak uitleggen", verzucht Maliepaard.

Toch wordt er dikwijls een verband gelegd tussen religie en integratie. Nu, na Parijs, hoor je het des te sterker.
Maliepaard: "Hoe religieuzer mensen zijn - dat geldt voor autochtonen en allochtonen allebei - hoe conservatiever hun opvattingen over bijvoorbeeld homoseksualiteit, de verhoudingen tussen mannen en vrouwen en abortus. Hierdoor heeft zich in de hoofden van veel mensen een beeld vastgezet: dat religie integratie in de weg staat. Dat is niet zo. Als je kijkt naar bijvoorbeeld arbeidsmarktparticipatie of sociale contacten met Nederlanders zonder migranten-achtergrond, dan heeft religie geen invloed op de integratie."

Lees verder na de advertentie
Hoe religieuzer mensen zijn hoe conservatiever hun opvattingen over ho­mo­sek­su­a­li­teit, de verhoudingen tussen mannen en vrouwen en abortus

Fleischmann: "Het is niet zo spannend om te zeggen, maar er is gewoon geen verband tussen integratie en religie. Zeker als je kijkt naar arbeidsmarktparticipatie. Of je nu heel of weinig religieus bent, het heeft geen invloed op het feit of je wel of niet werkt.

"Datzelfde geldt voor contacten met autochtonen. Als je bijvoorbeeld de tweede generatie Marokkanen en Turken afzet tegen de bevolking zonder migratieachtergrond, is er nog wel een afstand. Maar ze doen het veel beter als je ze vergelijkt met hun ouders. Op alle fronten. Niet alleen werk en opleiding. Ook hoe ze de samenleving waarderen, hoe ze kijken naar bijvoorbeeld de verhoudingen tussen man en vrouw.

"De vraag hoe het geloof van migranten zich ontwikkelt, is nog maar een jaar of tien, vijftien onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Daarvoor speelde het geloof van de migranten geen rol in het onderzoek. Gegevens zijn er dan ook niet over die tijd. In jaren zeventig, tachtig en negentig werd vooral gekeken hoe migranten het op de arbeidsmarkt deden. Wie werkte, zo luidde de redenering, was geïntegreerd."

Waarom lag de nadruk toen eenzijdig op sociaal-economische factoren?
Maliepaard: "Men kwam naar Nederland om te werken. Op een gegeven moment ontstond er een hoge mate van werkloosheid. In de jaren tachtig verdween veel industrie. Daar was bezorgdheid over. De economische situatie was het meest in het oog springend. Dat migranten ook een geloof hadden, was op dat moment ook beleidsmatig minder interessant. Het ging erom of ze konden rondkomen en hoe hun leefsituatie was."

Dat veranderde rond de eeuwwisseling. De focus verschoof van de arbeidsmarkt naar de houding en de contacten van mensen. Cultuur, ook religie, komt op de politieke agenda. Fleischmann: "Dat is met 9/11 in een enorme stroomversnelling gekomen. Maar daarvoor hoorde je het ook al wel: VVD-politicus Frits Bolkestein zei in de jaren negentig al dat moslimmigranten tot problemen zouden kunnen leiden in de Nederlandse samenleving. Fortuyn heeft er natuurlijk een kwestie van gemaakt."

Maliepaard noemt nog een punt: "Het hangt ook samen met een voortgaande secularisering. Het feit dat je een geloof aanhangt en je daar soms ook strikt aan houdt, is voor meer mensen onbekend dan vroeger."

De twee onderzoekers merken op dat het lastig is om religieuze integratie goed te definiëren. Fleischmann: "Want met welk niveau van religiositeit ben je dan geïntegreerd?" Het gevaar bestaat dat wetenschappers zich voor een politiek karretje laten spannen, zo denkt ze. Fleischmann legt uit wat ze bedoelt. "In tegenstelling tot andere aspecten van integratie, zoals werkloosheid, is het antwoord op deze vraag veel meer normatief, het gaat namelijk om de vraag: welk niveau van religiositeit vinden wij als samenleving acceptabel of wenselijk? Daar moeten we als wetenschappers geen antwoord op willen geven, dat is een vraag voor de politiek. Wat wij doen, is in kaart brengen hoe religieus migranten zijn, en hoe zich dat verhoudt tot hun integratie."

(Verhaal gaat door onder de grafiek)

Het feit dat je een geloof aanhangt en je daar soms ook strikt aan houdt, is voor meer mensen onbekend dan vroeger

© Trouw. Bron: SCP

Als voorbeeld noemt ze acceptatie van homoseksualiteit. "Onze wet verbiedt dat mensen vanwege hun seksuele geaardheid worden gediscrimineerd. Maar ja, betekent dit ook dat je homoseksualiteit moet toejuichen? Of gaat het om een minimale consensus over de Grondwet?"

Maliepaard: "Ook autochtone Nederlanders denken verschillend over homoseksualiteit, lang niet iedereen is even positief. Dat maakt het lastig om hier een eenduidige standaard op los te laten. Bij een christelijk iemand hoor je niet zo snel waarom hij of zij toch nog steeds naar de kerk gaat. Afwijkende opvattingen van behoudende christenen worden minder gezien als probleem."

Fleischmann: "We kunnen strenge christenen beter in een context plaatsen. Bij minderheden maken we ons meteen zorgen. Mensen met een migrantenachtergrond zien we meer als één groep. Ben je autochtoon, dan weten we dat er variatie bestaat in opvattingen. En dat deze ook veranderen."

Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau van vorig jaar blijkt wel dat acceptatie van homoseksualiteit achterblijft bij moslims.
Maliepaard: "Daar komt inderdaad uit naar voren dat die acceptatie achterblijft naarmate men religieuzer is - moslims én christenen. Dat is een belangrijke kanttekening bij de trend dat het overgrote deel van de migranten meer en meer op autochtonen gaat lijken. Tegelijk zie je wel een beweging. Waar het gaat om acceptatie in de privésfeer, bijvoorbeeld van eigen zoon of dochter, is het over het algemeen problematisch. Maar gaat het over de acceptatie in de publieke sfeer, dan is er wel een verschuiving. Dat wordt inmiddels als minder erg gezien."

Als sommige moslims abortus en euthanasie kritisch benaderen, kun je dan stellen dat de zorgen over hun geloof onterecht zijn?
Fleischmann: "Als je dat zo stelt, ga je ervan uit dat er maar één manier is om gelovig te zijn. Je redeneert dan zo: ben je moslim, dan wijs je homoseksualiteit af en ben je tegen een seculiere samenleving. Het is maar de vraag of dat zo is. Wat wij in ons onderzoek vragen is dit: noem je jezelf moslim? Vind je het belangrijk om moslim te zijn? Ga je vaak naar de moskee? Dit alles neemt niet af. Maar dat wil niet zeggen dat andere opvattingen niet veranderen. De waarden die bij het geloof horen staan niet per se vast. Dat is juist iets dat verandert, dat is wat wij vaststellen. Het blijkt je bovendien niet te belemmeren om werk te hebben en je Nederlander te voelen."

Vrijdag 20 november vindt in Utrecht het symposium van Trouw en Universiteit Utrecht plaats: Hoe riskant is religie? met o.a. James Kennedy (historicus en Trouw-columnist), Ahmed Marcouch (PvdA-Kamerlid) en Maarten Boudry (filosoof). Aanmelding niet meer mogelijk.

We kunnen strenge christenen beter in een context plaatsen. Bij minderheden maken we ons meteen zorgen

Deel dit artikel

Hoe religieuzer mensen zijn hoe conservatiever hun opvattingen over ho­mo­sek­su­a­li­teit, de verhoudingen tussen mannen en vrouwen en abortus

Het feit dat je een geloof aanhangt en je daar soms ook strikt aan houdt, is voor meer mensen onbekend dan vroeger

We kunnen strenge christenen beter in een context plaatsen. Bij minderheden maken we ons meteen zorgen