Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Donker woud' van Nicole Krauss is een rijk pleidooi voor het vrije, scheppende leven

Home

Jann Ruyters

Nicole Krauss, auteur van Donker Woud © rv
Boekrecensie

Nicole Krauss laat een schrijver en een advocaat verdwalen in de woestijn en geeft Kafka een nieuw leven.

Zeven jaar kostte het Nicole Krauss, auteur van onder meer de bestseller ‘De geschiedenis van de liefde’, om haar vierde roman te schrijven. Dat lag niet aan schrijfblokkades of andere verplichtingen, maar aan het ‘vele leven’ dat toesloeg, zo vertelde Krauss afgelopen woensdag in een openbaar interview in Amsterdam. De schijfster leek hiermee (ook) op haar echtscheiding te doelen die een paar jaar terug het nieuws haalde omdat de schrijfster met haar ex-man Jonathan Safran Foer tien jaar lang een glamoureus New Yorks schrijverskoppel vormde, beiden goed voor hoge oplages en enthousiaste critici.

Lees verder na de advertentie
Een vastgelopen huwelijk vormt nu een belangrijk thema in haar nieuwe roman

Een vastgelopen huwelijk vormt nu een belangrijk thema in haar nieuwe roman waarin een van de twee hoofdpersonen een 40-jarige New Yorkse schrijfster is die Nicole heet en die ‘het vertrouwen in haar huwelijk is kwijtgeraakt’. Lang negeerde het stel, ouders van twee jonge kinderen, de malaise: “We waren zo verknocht aan onze kinderen dat de groeiende onderlinge afstand aanvankelijk te excuseren en vervolgens te maskeren was met alle liefde en aandacht die er in ons huis heersten. Maar op een bepaald moment had de steun van onze gezamenlijke liefde voor de kinderen een soort hoogtepunt bereikt en daarna was ze afgenomen tot onze relatie er totaal niet meer mee gebaat was, omdat nu extra werd belicht hoe alleen ieder van ons was, en vergeleken met onze kinderen, hoe onbemind.”

Welsprekender kan de vervreemding tussen jonge ouders eigenlijk niet worden uitgedrukt en zulke parels van inzicht zijn er meer te vinden in ‘Donker woud’, een betoverend maar ook lastig boek, rijk aan ideeën en vol vervoering opgeschreven. We gaan heen en weer tussen twee levens, twee New Yorkers, allebei op drift, die een vergelijkbare fysieke en innerlijke reis doormaken. Het boek begint bij de verdwijning van Jules Epstein, succesvol New Yorkse advocaat, 68-jaar, net gescheiden, vader van drie volwassen kinderen. Deze rijke, energieke, ambitieuze Epstein die ‘tijdens zijn leven de hele kamer in beslag had genomen’ is na de dood van zijn ouders en de scheiding van zijn vrouw, omgeslagen. “De storm die het Epstein-zijn was waaide niet meer naar buiten. Er daalde een grote onnatuurlijke verstilling op alles neer zoals dat gebeurt voor extreme metereologische omstandigheden.” Epstein begint al zijn geld en goed weg te geven. Een reeks aan kleine rampen (hij verliest zijn jas, zijn telefoon, hij verdrinkt bijna in zee) maken hem steeds losser van zijn omgeving, waarop hij impulsief besluit naar Israël af te reizen, niet alleen omdat een rabbijn die hem op een feestje aanklampt hem daartoe aanspoort, ook uit heimwee naar het landschap van zijn ouders: ‘de Negev, de rotsige heuvels van Judea, het mineraalblauw van de Dode Zee’.

© RV

Het verhaal

Het verhaal van Epstein, dat in de derde persoon wordt verteld, wordt afgewisseld met dat van een ‘ik’, schrijfster Nicole, vastgelopen in haar huwelijk, geblokkeerd in het schrijven, niet meer in staat plannen te maken. Nicole is ‘wantrouwig geworden tegen alle mogelijke vormen waarin ze dingen zou kunnen gieten’. Maar als ze op een middag thuiskomt en de vervreemdende sensatie krijgt dat ze daar al aanwezig is, doorbreekt ze de impasse met een impulsief vertrek naar Tel Aviv. Stel ‘dat wij altijd op een plek blijven waar vandaan we ons leven dromen’ dan is die plek voor Nicole het Hilton hotel in Tel Aviv. De torenflat waar de raketten uit Gaza overheen vliegen is een ‘monstruositeit’, maar ook de plaats waar haar ouders haar verwekten, en waar zij ’s zomers steeds weer naar terugkeerde.

Met het thema van je losrukken uit het onbehagen, het afwerpen van de conventies, en de reflectie over de mogelijke andere levens die je niet hebt geleid, herinnert ‘Donker woud’ aan de recente scheidingsromans van de Britse Rachel Cusk. Alleen Krauss laat haar beide hoofdpersonen zich niet zo makkelijk losmaken van een dwingende Joodse (literaire) traditie.

Waar Epstein achterop wordt gezeten door de rabbijn die in hem een nazaat vermoedt van koning David en die financiële steun wil voor allerlei projecten rondom de bijbelse koning, krijgt Nicole van een gewezen literatuurprofessor - of is het een medewerker van de Mossad? - een koffer met de nagelaten geschriften van Franz Kafka opgedrongen. De door haar zeer geliefde Joods-Duitse auteur, wiens geschriften onderwerp waren van een jarenlange Israëlische rechtszaak, kende, zo meent de professor, een heel ander levenseinde dan zij (en wij) konden bevroeden.

Oordeel: Lyrisch, rijk pleidooi voor het vrije, scheppende leven en schrijven

Prachtig ritme en tempo

Met zo’n kale weergave van de intrige vang je niet het ingenieuze van ‘Donker woud’ dat schuilt in de souplesse in denken en schrijven van Nicole Krauss die filosofieën over literatuur en leven, fictie, herinnering en werkelijkheid, vorm en chaos, soepel tot een geheel verweeft. Ze speelt prachtig met ritme en tempo van de tekst die vertraagt naarmate de woestijn van Judea dichterbij komt. Ze trakteert je op geestige ingevingen, bijvoorbeeld de theorie dat Palestina het beloofde land werd voor Kafka omdat het “de enige plaats is die even onwerkelijk is als de literatuur, omdat het ooit eens was bedacht door de literatuur en omdat het nog steeds bedacht moest worden”.

Liep een proces van transformatie in Kafka’s werk steeds op frustratie uit, Krauss laat hem nu in leven wel ontsnappen, wat zowel een surrealistisch, prikkelend verhaal oplevert, én een eerbetoon aan het literaire erfgoed waarop ze als schrijfster voortbouwt.

Probleem is wel dat dit boek zo boordevol ideeën is dat je na afloop nog niet goed vat wat je nu precies gelezen hebt. Alsof je even bent opgetild door een briljante geest die je dan weer in het ongewisse achterlaat. Maar dat ongewisse lijkt ook het doel. Een ode aan het ‘donkere woud’ is dit in ieder geval, een pleidooi voor het vrije, scheppende leven en denken, zo lyrisch opgeschreven dat ‘Donker woud’ evengoed ook ‘De geschiedenis van de liefde’ had kunnen heten.

Nicole Krauss
Donker woud
Vert. Rob van der Veer. Ambo Anthos; 298 blz. € 21,99



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Een vastgelopen huwelijk vormt nu een belangrijk thema in haar nieuwe roman

Oordeel: Lyrisch, rijk pleidooi voor het vrije, scheppende leven en schrijven