Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Dit is een oorlog tegen onze vrijheid'

Home

Kleis Jager

© HH
Interview

Noem het beestje alsjeblieft bij de naam: het is oorlog. Het gaat de jihadisten niet om beledigende tekeningen, maar om onze bekering, betoogt de Franse essayist Pascal Bruckner. 'Wij zijn doelwit om alles waar we voor staan.'

Nog maar een maand geleden zat Pascal Bruckner in het theater met Jean Cabu, een van de vermoorde tekenaars van Charlie Hebdo. Ze zagen er een satire van Yasmina Reza op het Parijse literaire mileu. Ook de vermoorde cartoonist Georges Wolinski was een goede vriend, en Bruckner kende ook andere vermoorde medewerkers, zoals de econoom Bernard Maris. Politiek gesproken heeft de essayist Bruckner niet veel met het erg linkse satirische blad. Maar het was de sfeer van 'een beetje ouderwets anarchistische, antiklerikale geintjes' die hem zo aantrok.

Bruckner is door de aanslag op Charlie en de Joodse supermarkt Hyper Cacher vastbeslotener dan ooit om te strijden tegen de radicale islam. Op zijn manier. Door er bijvoorbeeld op te wijzen, zoals hij jaren geleden al deed, dat het begrip 'islamofobie' werd gelanceerd door wijlen de Iraanse ayatollah Khomeini, om kritiek op zijn religie gelijk te stellen aan racisme. En dus te criminaliseren.

Khomeini heeft met zijn vondst veel succes gehad, stelt Bruckner vast in zijn werkkamer. Zoveel dat het gevaar van de radicale islam is onderschat. Toen Charlie Hebdo in 2006 een speciaal nummer maakte rond de beruchte Mohammed-cartoons in de Deense krant Jyllands-Posten, vonden velen dat Charlie te ver was gegaan. "Ik zou nu niet graag in de schoenen staan van degenen die er toen op aandrongen om onze toon te matigen'', zegt Bruckner.

Dit keer gingen er geen stemmen op om moslims voortaan niet te kwetsen, zoals de Nederlandse premier Balkenende in 2004 na de moord op Theo van Gogh wel deed. 'Ook woorden kunnen diepe wonden slaan', maande hij.
''Dat is inderdaad zo, de Franse regering heeft het uitstekend gedaan, ook op dit punt. President Hollande en zijn premier Valls hadden het nooit over islamofobie. Hollande zegt alleen vaak dat deze terreur niets te maken heeft met de islam, en dat de islam heel goed samengaat met de democratie. Het eerste is onzin, het tweede moet nog steeds bewezen worden. Maar ik denk niet dat er nu echt iets verandert, dat we een nieuwe fase ingaan waarin het voor bijna iedereen vanzelfspreekt om een totale opvatting van de vrijheid van meningsuiting te verdedigen, namelijk een vrijheid die alleen wordt begrensd voor oproepen tot geweld.

Lees verder na de advertentie
Ik zou nu niet graag in de schoenen staan van degenen die er toen op aandrongen om onze toon te matigen

Als de emoties zijn verdwenen, zullen er weer mensen opstaan die Charlie islamofoob en racistisch noemen. Dan wordt er weer gewezen op de verantwoordelijkheid die wij zouden hebben om anderen niet te provoceren tot onvoorstelbaar barbaarse moordpartijen.

Een invloedrijke opiniemaker als Laurent Joffrin van de krant Libération en de Nouvel Observateur heeft al beweerd dat Michel Houellebecq, die een roman schreef over Frankrijk als kalifaat, heeft bijgedragen aan een klimaat waarin sommige gekken kunnen ontsporen en gaan moorden. Ook Éric Zemmour, auteur van een boek waarin hij zegt dat de Franse natie onder andere door immigratie aan samenhang heeft verloren en zal verdwijnen, is al medeverantwoordelijk gemaakt voor deze verschrikkingen. Pure waanzin. Zemmour en Houellebecq worden nu trouwens allebei beveiligd.''

Waarom zouden moslims niet kunnen radicaliseren onder invloed van een klimaat dat zij als vijandig ervaren, of dat nu terecht is of niet?
''Omdat wij een vijand hebben die ons de oorlog heeft verklaard, een vijand die de cultuur van het vrije Westen om zeep wil brengen. Wat wij doen of zeggen, dat maakt helemaal niets uit. Wat wij vinden van de Koran of de profeet, welke boeken wij schrijven of wat voor tekeningen wij maken, het maakt geen enkel verschil. Wij zijn een doelwit in een strijd van de radicalen, die zich niet alleen richt op de vrijheid van meningsuiting maar op alles waar wij voor staan.''

Amerikaanse en Britse media ontzien moslims, om erger te voorkomen. Veel Angelsaksische media toonden de cartoons van Charlie niet.
''Heel betreurenswaardig. Jihadisten zijn niet onder de indruk van onherkenbaar in beeld gebrachte Charlie-tekeningen, het levert die media bij hen geen enkele sympathie op. De vergissing zal voor een deel voortkomen uit Angelsaksisch gekwezel; ze doen al moeilijk over een blote borst. In Frankrijk spaart de traditie van de satire, die al in het Ancien Régime bestond om de koning te kunnen bespotten, niemand.

Jezus, Mozes en Mohammed: de spot van Charlie treft iedereen. Ik vind het belangrijk om daarop te wijzen omdat er nog steeds mensen zijn die denken dat Charlie wekelijks de profeet op de korrel nam omdat het blad uit was op aandacht en het opkrikken van de oplage. Niets is minder waar, het katholicisme was veruit de meest getroffen religie.''

De aanslagen zijn het resultaat van veertig jaar falend integratiebeleid, zei de socioloog Michel Wieviorka in deze krant. Hoe beoordeelt u dat?
''Dat is de grootst mogelijk onzin, afkomstig van mensen die alles altijd zo draaien dat het aan ons ligt. Het is onze schuld want wij hebben ze weggestopt in grijze flatwijken waar ze ongelukkig zijn: slachtoffers dragen nooit enige verantwoordelijkheid. Het is een overblijfsel van wat in Frankrijk het tiers mondisme heet, de gedachte dat de armoede en onderontwikkeling de schuld is van het rijke Westen. Behalve onjuist is het ook gevaarlijk: op deze manier infantiliseer je moslims in plaats van ze te vragen zelf iets te gaan doen aan het probleem.''

Jezus, Mozes en Mohammed: de spot van Charlie treft iedereen

Maar waarom precies is de discriminatie-hypothese niet waar?
"Als het waar zou zijn dat de Franse samenleving schuldig is, dan zouden terroristen alleen in Frankrijk toeslaan. Maar de radicale islam zaait overal in de wereld dood en verderf, er is bijna geen land dat ontkomt aan deze dreiging. Bovendien zijn bijzonder veel terroristen van huis uit heel rijk; de bekendste van hen heette Osama Bin Laden.

Het radicalisme is het probleem van de islam, maar verreweg de meeste moslims kijken veel te weinig kritisch naar zichzelf en presenteren zich altijd als slachtoffer. Van de geschiedenis. Van joodse en christelijke complotten. Het is een religie die zichzelf nooit ter discussie stelt, enkele uitzonderingen daargelaten. De grote vraag blijft wie de Reformatie van de islam voor zijn rekening gaat nemen. Komt die noodzakelijke vernieuwing uit Europa? Of uit Tunesië, dat zich nu als enige land aan de malaise onttrekt? ''

Theologe Karen Armstrong oppert dat een gevoel van achterstelling wel een rol speelt in radicalisering (zie ook p.26). Hans Magnus Enzensberger spreekt van de gefrustreerde 'radicale verliezer' die explodeert door een 'ideologische ontsteking'. Die kan religieus of politiek zijn.
''Dat klinkt allemaal aannemelijk, maar dat is het niet. Of liever gezegd: deze kijk op de zaak verklaart niet waarom de overgrote meerderheid van alle terroristen in de wereld moslim is. Waarom zijn Enzensbergers radicale verliezers altijd moslim, nooit katholiek?

Waarschijnlijk hoorden terroristen als Amédy Coulibaly (die een politieagente en vier Joden in een supermarkt vermoordde) in de gevangenis van een prediker of een medegevange dat de Franse samenleving schuldig is aan het feit dat hij achter de tralies zit, dat Frankrijk een door en door zondig, slecht land is. Wat fundamentalisten en radicalen het meeste stoort is onze vrije samenleving, gelijkheid tussen man en vrouw, vrijheid van meningsuiting, van vrij onderzoek.

De aanblik van een vrouw op straat in een korte rok en duidelijk zichtbare borsten of homoseksuelen maakt ze gek van woede. Ze hebben Coulibaly vermoedelijk verteld dat je zin kunt geven aan je bestaan door die onreine samenleving aan te vallen, door de vijanden van de islam uit de weg te ruimen. Het procedé is hetzelfde als bij sommige sekten: red uzelf door anderen te doden. Daarom slaat dat antiracistische pathos de plank zo mis.

De daders van deze aanslagen zijn islamo-fascisten met een politiek doel; de slachtoffers van Charlie Hebdo zijn de eerste verzetsstrijders. Men wil ons bekeren, koraniseren. De radicalen denken dat we zwak en decadent zijn, dat het Westen een rijpe vrucht is die je alleen nog maar hoeft te plukken om te bekeren. We zijn nog lang niet klaar hiermee.''

Het radicalisme is het probleem van de islam, maar verreweg de meeste moslims kijken veel te weinig kritisch naar zichzelf

Wat is dat doel van de islamo-fascisten?
''Zij streven naar een utopie, net als eerder de fascisten en de communisten. Zij verlangen naar een kalifaat zoals dat in de begintijd van de islam zou hebben bestaan. Dat kalifaat staat op het punt, geloven zij, om de wereld te veroveren. Gelukkig voor ons stuit deze onderneming op de sjiieten die iets soortgelijks willen, de moslimwereld is verdeeld, anders waren we nu nog veel verder van huis.''

U vindt dat moslims de aanslagen luid en duidelijk moeten afkeuren en dat hun verantwoor- delijkheid nemen. Maar een moslima zei tegen me: ik kan niets doen tegen gekken.
''Maar als Joden of christenen dit soort dingen zouden doen, zouden heel erg veel Joden en christenen zich besmeurd voelen en in actie komen. Er zijn ook moslims die dat gevoel hebben, Frankrijk telt gelukkig ook veel seculiere moslims, moslims die in de eerste plaats Fransman zijn en daarna moslim. Maar dat zouden er nog veel meer moeten zijn. Het probleem is dat als zij dit niet massaal afwijzen, de publieke opinie geneigd zal zijn alle moslims op één hoop te gooien.

Nu worden wij van hogerhand voortdurend gewaarschuwd om dat vooral niet te doen. Maar of dit niet gebeurt, wat natuurlijk te hopen is, dat ligt vooral in handen van de moslims.

Een reformatie is noodzakelijk, de heilige teksten zullen onderworpen moeten worden aan interpretatie. Een taak van enorme afmetingen, doordat de islam zichzelf ziet als de superieure synthese van joden- en christendom, als een godsdienst die alle andere overbodig maakt. Wij kunnen die reformatie niet voltrekken. Wij kunnen alleen meer middelen vrijmaken voor het politie en justitie. En dubieuze moskeeën sluiten en imams die oproepen Frankrijk te haten uitzetten; dat gebeurt nu nog veel te weinig.''

Wat verwacht u voor de toekomst?
''Laten we van het ergste uitgaan, alleen dan kunnen we de juiste maatregelen nemen. Experts verwachten nog eindeloos veel aanslagen; er zijn erg veel slapende cellen.

De oorlog is begonnen, een onzichtbare, sluimerende oorlog die af en toe oplaait. Voor de jaarwisseling hadden we een aanslag in Joué-lès-Tours, waar een jihadist agenten met een mes te lijf ging en daarna iemand die in Dijon op mensen inreed. Achteraf lijkt dit op een strategie, alsof de spanning is opgevoerd. De volgende aanslag zou heel goed een kerk gevuld met ongelovige varkens kunnen zijn, een mis. Dat zou een groot succes voor ze zijn.

Het ergste is nu waarschijnlijk geworden, en ik vermoed dat we binnen afzienbare tijd in een hyperbeveiligde omgeving wonen. Het is nu al een crime om het vliegtuig te nemen; dat wordt erger als ook het openbaar vervoer en grote warenhuizen beveiligd moeten worden.''

Bent u bang voor tegengeweld?
"Dat is nooit echt gebeurd, afgezien van bekladdingen en vernielingen van moskeeën. Die moeten we beschermen. Maar het tegengeweld kan komen - dat is het mooiste cadeau dat jihadisten maar kunnen bedenken. En dan hebben zij gewonnen.''

Laten we van het ergste uitgaan, alleen dan kunnen we de juiste maatregelen nemen

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Ik zou nu niet graag in de schoenen staan van degenen die er toen op aandrongen om onze toon te matigen

Jezus, Mozes en Mohammed: de spot van Charlie treft iedereen

Het radicalisme is het probleem van de islam, maar verreweg de meeste moslims kijken veel te weinig kritisch naar zichzelf

Laten we van het ergste uitgaan, alleen dan kunnen we de juiste maatregelen nemen