Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Dichten en natuur hebben veel gemeen'

Home

JOOST VAN VELZEN

interview | In de serie De Schepping vertellen kunstenaars hoe hun werk tot stand komt. Vandaag Saskia Stehouwer, ze kreeg onlangs de C. Buddingh'-prijs 2015 voor het beste debuut in de Nederlandstalige poëzie. En dat voor een dichter die niet meer kan lezen.

Alles is maar relatief natuurlijk, dus ook het winnen van de C. Buddingh'-prijs, dat weet Saskia Stehouwer (Alkmaar, 1975) ook wel. "Die bundel zelf, die is voor mij het belangrijkste."

Toch staat haar naam maar mooi tussen die van eerdere winnaars als Anna Enquist, Michaël Zeeman, Tonnus Oosterhoff en Joke van Leeuwen. "Ondanks de zeer heldere taal", sprak de jury enhousiast, "slaagt de auteur erin de lezer permanent te verrassen". En dat voor een dichteres die het vermogen om te lezen verloor, sinds ze een burn-out kreeg. De gedichten in haar debuutbundel 'Wachtkamers' rekenen af met die periode en verwelkomen haar nieuwe 'natuurlijke' leven.

Bent u gevoelig voor zoiets als een prijs voor uw debuut?

"Als ik helemaal nee zeg, dan lieg ik, maar tien jaar geleden zou ik me meer hebben aangetrokken van wat mensen van mijn werk vinden. Ik ben er natuurlijk wel gevoelig voor, maar niet meer overgevoelig. Die bundel is belangrijker geweest. Die prijzen, dat is best een vreemd circus. Ik heb sindsdien ook ineens allerlei onbekende facebookvrienden. Blijkbaar vinden mensen het toch interessant om de winnaar van een literaire prijs aan hun vriendenkring toe te voegen."

Wanneer merkte u voor het eerst dat er een dichter in u schuilt?

"Het zou leuk zijn om te roepen: Ja, ik dichtte als kind al geweldig. Maar dat was niet zo, hoor. Laatst vond ik een gedicht dat ik maakte toen ik 16 was. Dat was zo slecht dat ik het direct heb weggegooid. Eigenlijk waren mijn gedichten tot ongeveer vijf jaar geleden prut. Ik ben wel altijd taalgevoelig geweest en ik ben opgevoed met veel liefde voor taal. De taal was er altijd en het schrijven ook. Toch ben ik heel lang vooral met de taal van anderen bezig geweest. Ik heb Nederlands en Engels gestudeerd en werkte onder meer bij het Zuid-Afrika-instituut van de Vrije Universiteit. Als redacteur was ik altijd met de teksten van anderen bezig. Daardoor hoorde ik blijkbaar nooit zo mijn eigen stem, mijn eigen taal. Ik deed toen sowieso niet wat echt bij mij paste. Dat heb ik geweten."

Ja. Want ik roddelde even over u met uw uitgever, en die zei dat uw debuutbundel niet vanzelf tot stand kwam, zogezegd.

"Ik denk dat het vandaag op de kop af vijf jaar geleden is dat ik mij ziek meldde bij de VU. Een ernstige burn-out had ik, het ging helemaal niet goed. Het kwam erop neer dat ik niet deed wat ik moest doen. Ik ben een heel prikkelgevoelig persoon, dan kom je dat vroeg of laat tegen. Maar dit was wel een heel pittige. Tientallen jaren deed ik niets anders dan lezen, boeken verslinden. En ineens kon ik dat niet meer. Ik kreeg zere ogen en hoofdpijn als ik las. En nog. Ik kan nog steeds niet lezen. Ja, hooguit een halfuurtje, drie kwartier. Net genoeg om mailtjes door te nemen."

Als je niet kunt lezen, dan kun je toch ook niet schrijven?

"Schrijven is toch anders. Zeker poëzie schrijven. Als je leest, neem je nieuwe informatie op, terwijl schrijven een beweging van binnen naar buiten is. Zeker poëzie schrijven. Dat zijn toch meer brokjes, flarden. En ik hoor veel dichters optreden, ik kan nog wel naar poëzie luisteren."

Wie een burn-out krijgt, weet: dit werk moet ik niet meer doen. Alleen: welk werk dan wel? Vond u die onzekerheid niet bedreigend?

"Dat was heel eng, maar ook bevrijdend. Het voelde alsof ik twee jaar in de wachtkamer had gezeten - zie hier de verklaring van de titel van mijn bundel. Ik heb nog wel geprobeerd om opnieuw bij de VU aan de slag te gaan, maar dat ging niet meer. Toen kwam uit het niets die baan bij de natuurwinkel. Heerlijk, een ontdekking. Er werken en komen heel leuke mensen, je bent veel meer aan het doen dan aan het denken, je werkt met natuurlijke producten: ik heb het daar helemaal gevonden."

(Met een milde glimlach): "Ik word ook steeds radicaler. Af en toe ben ik net zo'n eco-radicaaltje. Die baan bij de natuurwinkel, maar ook de natuur in het algemeen, hebben mij de ruimte gegeven die ik zo nodig heb. Ruimte die mij op het pad heeft gebracht van de poëzie. Achteraf is die burn-out een blessing in disguise."

Noemt u zich dichter als iemand u vraagt wat u doet?

"Ja, nu wel. Sinds die bundel wel. Dichter, natuurwinkelmedewerker en volkstuinier, dat zeg ik als ze ernaar vragen. Ze hebben ook wel veel met elkaar gemeen, dichten en de natuur. Een bepaalde manier van leven en kijken."

Is trouwens niet alles 'de natuur'? Ook hier binnen, in deze kamer, is uiteindelijk alles terug te voeren naar de natuur.

"Dat is zo. Maar als je het hebt over de natuur buiten, dan zit er geen kader omheen. En hier wel, hier zijn muren, ramen en boekenkasten. De natuur buiten overprikkelt mij ook niet. Ik vind het ook mooi en intrigerend, die drang om te groeien bij planten bijvoorbeeld, en die verscheidenheid. Maar het kan best zijn dat ik mezelf wijs maak dat de natuur mij die ruimte geeft, die rust en die inspiratie. Dat maakt niet uit, mij helpt het."

U bent ook 'lifecoach' toch? Wat is dat?

"Ja, dat staat nog steeds op mijn website, dat moet ik nog weghalen. Een lifecoach helpt mensen die vastlopen in hun leven of bijvoorbeeld beter met stress willen leren omgaan. Op dit moment kost coachen me te veel energie, maar ik ga het wel weer oppakken. Ik denk dat ik mensen die lijden onder de stress in hun leven goed kan helpen"

Hoe komt een gedicht tot stand bij u?

"Door met de stroom mee te gaan. Door je niet te verzetten. Daar bedoel ik niet mee dat je willoos met van alles mee moet gaan, maar wel dat je moet aangrijpen wat er op dat moment langskomt. En er kan heel veel tegelijkertijd langskomen. Met de stroom meegaan is dus helemaal niet gemakkelijk of lui. Het is juist een heel actieve levenshouding, omdat je constant keuzes moet maken. Dichten is sprinten, de korte baan. Poëzie is geen duursport, je hebt er geen uithoudingsvermogen voor nodig. Daarom voelt dichten voor mij als vrijaf hebben."

U bent getrouwd met collega-dichter Tsead Bruinja. Is dat artistiek gezien een voordeel of een nadeel? Of koppelt u dat helemaal los?

"Ik denk dat je nooit losgekoppeld bent als je samenwoont. Tenminste, dat zou niet best zijn, lijkt mij. We zijn dus heel erg betrokken bij wat we doen, lezen elkaars werk en leveren daar ook commentaar op. Maar we volgen wel aparte paden. Tsead schrijft bijvoorbeeld veel eerder op wat wij samen uitspoken, ik ben daar terughoudender in, maar ik kan nu dus antwoorden als ik wil. Ik heb wel veel bewondering voor hoe hij zich opstelt nu ik ook dichter ben. Ik ga toch zijn terrein op, maar hij heeft mij daar altijd met open armen ontvangen."

Poëzie is deels ook een podiumkunst. Voordragen is belangrijk en Nederland kent een levendig circuit. Gaat u dat als 'prikkelgevoelig' mens goed af?

"Optreden gaat goed. Ik heb bijvoorbeeld al op Crossing Border gestaan. Ik denk dat het me goed afgaat omdat het mijn eigen woorden zijn. En ik heb sinds enige tijd zangles, dat helpt ook, zangles is bijna een therapie. Bovendien denk ik wel eens: Erger dan die burn-out wordt het toch niet meer."

als niets hen meer in de weg staat

opent zich een pad naar beneden

de geest gaat erbij liggen glijdt omlaag

handen omvatten een schouder

vliegen geruisloos door de menigte

lawaai verlaat hun hoofd

bij een bocht splitst de groep zich

zij die vooruit kijken lopen door

zij die hun ogen dicht hebben staan stil

en kijken naar de toestand

die zich achter hun voorhoofd ontvouwt

de grote vogel op zijn tak

een blijvend geknetter in hun keel

zo staat het ervoor als zij wakker worden

elk met een lichaamsdeel in de hand

de oren verstopt in het gras

ze testen hun rug

staan op en schrijven

zetten een stap

voor de duisternis invalt

bereiken ze het huis

(Uit 'Wachtkamers', uitgeverij Marmer, Baarn)


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel