Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'De politiek is moreel leeg, dat is kwalijk'

Home

Stevo Akkerman

Gabriël van den Brink: 'Wilders zegt onze beschaving te willen verdedigen, maar komt niet verder dan zich af te zetten tegen anderen. Hij belichaamt belangrijke waarden van onze beschaving juist niet.' © TR beeld
Interview

Terwijl kiezers van politici verwachten dat zij duidelijke morele keuzes maken en daar helder over spreken, verliest men zich in Den Haag in technocratisch bestuursdenken. Het gevolg is een breed levende onvrede over de politiek, vooral die van de middenpartijen, die hun ideologische bevlogenheid willens en wetens hebben begraven. PvdA, CDA en VVD spreken de taal van het economische belang, zegt Gabriël van den Brink vandaag bij zijn afscheid als hoogleraar maatschappelijk bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg. Volgens hem is de politiek 'moreel leeg'.

Waaruit blijkt die leegte?
"Vooral uit het bestuurlijke en politieke handelen. Er wordt op landelijk politiek niveau soms wel over morele waarden gesproken, maar zodra het op besturen aankomt, zie je daarvan bitter weinig terug. Ik heb tien jaar empirisch onderzoek gedaan naar hoe de overheid in de praktijk functioneert, en dat is in toenemende mate technocratisch. Het uitoefenen van de macht door het stellen van regels is een doel geworden. Wat dat betreft beginnen we op China te lijken. Terwijl de Europese traditie juist berust op een mix van macht en moraal."

Hoe ziet dat technocratische bestuur er uit?
"Neem de aanpak van probleemwijken. Daar wordt ingezet op huisvesting, op werk, op materiële factoren. De normatieve kant blijft achterwege. Wat moeten we tegen kinderen zeggen? Hoe ziet het verhaal richting ouders eruit? De overheid hanteert vooral de taal van het management. Geen wonder: de politieke partijen die het beleid bepalen zijn behoorlijk bleek geworden. Alles is zakelijk, het hart wordt niet aangesproken. In de Amerikaanse politiek gebeurt dat juist wel."

Dat vinden wij pathetisch.
"Ja, terwijl we van de klassieke retorica kunnen leren dat er plaats is voor pathos, als die maar gepaard gaan met ethos en logos, met morele waarden en een verstandig verhaal. In Nederland zit het met dat laatste meestal wel goed, maar ethos blijft achter en pathos ook. Behalve bij een partij als de PVV, waar Wilders exclusief inzet op pathos."

Wilders hamert ook op de moraal, al is die misschien de uwe niet.
"Hij zegt onze beschaving te willen verdedigen, maar komt niet verder dan zich af te zetten tegen anderen. Hij belichaamt belangrijke waarden van onze beschaving juist niet. Zoals naastenliefde, compassie of empathie. En dat maakt zijn woorden even gemakzuchtig als hol."

Lees verder na de advertentie
De politieke partijen die het beleid bepalen zijn behoorlijk bleek geworden. Alles is zakelijk, het hart wordt niet aangesproken

PvdA-leider Diederik Samsom (links) in de Tweede Kamer. Van den Brink: 'PvdA en CDA werden opgericht met een sociale missie en die zijn hun geloof helemaal kwijt: zij spreken alleen nog de taal van het economisch belang.' © ANP

De middenpartijen ogen misschien zo bleekjes omdat ze vaak in coalities terechtkomen.
"Ja, dat is een probleem. Doordat ze besturen, kunnen ze onmogelijk hun morele overtuiging volgen. En als ze dat dan jaren achtereen doen, komt het moment dat kiezers niet meer herkennen wat deze partijen beweegt. Het komt ook door de keuzen die deze partijen maken. VVD, PvdA en CDA zijn nauwelijks van elkaar te onderscheiden. De VVD heeft daar het minste last van, die was nooit zo van de hogere doelen. Maar PvdA en CDA wel, die werden opgericht met een sociale missie en die zijn hun geloof helemaal kwijt: zij spreken alleen nog de taal van het economisch belang."

Waarom is die taal zo dominant, ten koste van de moraal?
"Het economische denken is het heersende denken. De secularisatie speelt daarbij een rol, net als de teleurstelling van mensen, vooral ter linkerzijde, die hun idealen hebben zien sneven. De gedachte was het kapitalisme af te schaffen, maar daar is weinig van terechtgekomen. Het linkse morele denken heeft minder wervingskracht. Het wordt snel als moralisme ervaren."

U signaleert dat mensen, buiten de overheid om, moreel handelen.
"Op lokaal niveau gebeurt dat veel. Mensen kiezen voor behapbare projecten. Ze organiseren zorg in hun buurt, produceren alternatieve energie, doen aan natuurbehoud. Maar dergelijke initiatieven leggen weinig gewicht in de schaal in confrontatie met grote georganiseerde spelers. Een kwestie van macht."

Het economische denken is het heersende denken. De secularisatie speelt daarbij een rol, net als de teleurstelling van mensen

Deel dit artikel

De politieke partijen die het beleid bepalen zijn behoorlijk bleek geworden. Alles is zakelijk, het hart wordt niet aangesproken

Het economische denken is het heersende denken. De secularisatie speelt daarbij een rol, net als de teleurstelling van mensen