Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'De polder moet eens in de spiegel kijken'

Home

Jeannine Julen

Hans de Boer (VNO-NCW, links) en Han Busker (FNV) lopen naar het polderoverleg. © ANP

De afgelopen veertien maanden hadden werkgevers en vakbonden het niet over de inhoud, maar over hun eigen positie, zegt auteur en voormalig vakbondsman Fedde Monsma. Daarom klapte het overleg.

Hij wilde geen pleisters plakken. Niet weer een deal sluiten waar vakbondliefhebbend Nederland zich van achter de oren zou krabben. En daar zagen de arbeidsmarktonderhandelingen met werkgeversorganisaties wel naar uit, vond vakbondsvoorzitter Han Busker van FNV. Dus belde hij zondagavond na de wedstrijd Nederland-Bulgarije met werkgeversvoorman Hans de Boer: "We gaan er niet uitkomen." Het gevolg na veertien maanden overleg: een reeks onopgeloste arbeidsmarktproblemen.

Lees verder na de advertentie

Eén grote poppenkast, zo noemt voormalig CNV-onderhandelaar Fedde Monsma het recente optreden van de sociale partners. "Hoe kun je nou veertien maanden intensief met elkaar onderhandelen en er toch niet uitkomen? Deze arbeidsmarktproblemen zijn toch niet gisteren pas op komen zetten? Dan heb je het al die tijd niet over de inhoud gehad."

Hoe kun je nou veertien maanden intensief met elkaar onderhandelen en er toch niet uitkomen?

Monsma doelt op kwesties als de flexibilisering van de arbeidsmarkt, het ontslagrecht dat werkgevers graag versoepeld zien en de loondoorbetaling van langdurig zieke werknemers waar mkb-bedrijven tegenaan hikken. Als vakbondsman bij vakbond CNV had hij er geregeld mee te maken. Maar in die vijftien jaar merkte hij ook: de polder komt niet met oplossingen. Hij bracht er begin juni een boek over uit: 'Poldermodel 3.0'. Daarin bespreekt hij ook hoe het beter kan.

Wat schort er aan de polder?

"Vakbonden en werkgevers durven zichzelf de vraag niet te stellen: voor wie zitten we hier eigenlijk? Dat ze met elkaar om tafel zitten in de Sociaal Economische Raad om arbeidskwesties aan te pakken, is ooit zo geregeld. Maar of het na al die jaren nog logisch is dat uitgerekend zij aan de onderhandelingstafel zitten, daar denken ze liever niet aan."

Waarom niet?

"Dan verliezen ze hun positie. Vooral vakbonden vechten voor hun positie. Hun ledenaantal daalt en de leden die ze hebben, zijn vaak niet representatief voor de bedrijven waarmee ze onderhandelen. Geven vakbonden toe dat ze niet meer spreken namens alle werkenden, dan ondermijnt dat hun legitimiteit. Ze raken hun invloed en geld kwijt.

"In mindere mate geldt hetzelfde voor werkgeversorganisaties. Ook zij worstelen met een slinkend ledenaantal en de tegenstrijdige belangen van die leden. De Heinekens en Philipsen van deze wereld kunnen zich gemakkelijk verzekeren tegen de langdurige ziekte van een werknemer. Maar voor de mkb'er op de hoek is zo'n werknemer een strop.

"Die verschillen maken dat ook werkgevers geen samenhangend verhaal hebben. Onderhandelingen over de arbeidsmarkt gaan daardoor alleen maar over hun eigen positie."

Hoe werkt dat dan? Onderhandelen over positie?

"Partijen gaan steeds harder roepen. Voor hun achterban is het namelijk aantrekkelijker als ze het ergens niet mee eens zijn, dan dat ze een akkoord sluiten waar niemand iets van snapt. Loop je stampvoetend weg, zoals de vakbonden hebben gedaan, dan denken de leden: er wordt voor me gevochten. Het is een overlevingstrategie, een manier om mensen te verleiden tot lidmaatschap."

Hoe moet het dan wel?

"De formerende politieke partijen moeten zich ook afvragen of ze met de juiste partijen praten. Er zijn bijna 1 miljoen zzp'ers in Nederland. Waarom mochten zij niet op bezoek in Den Haag? Of waarom niet praten met een andere onafhankelijke lobbyclub met voldoende mandaat? Bijvoorbeeld het platform de Werkvereniging waarmee werkenden hun stem kunnen laten horen over bepaalde arbeidsmarktkwesties.

Waarom zzp'ers niet zelf laten meedenken over hoe ze mee kunnen betalen aan bijvoorbeeld WW-uit­ke­rin­gen?

"Zolang je de stem van een grote groep vertegenwoordigt en de belangen van jouw de achterban met feiten kan staven, waarom niet? Soms vraag ik me zelfs af of je arbeidsmarktperikelen wel centraal moet afhandelen."

Jawel toch? Als het sociale zekerheidstelsel door een groeiend aantal zzp'ers op de schop moet, dan kun je dat niet decentraal regelen.

"Dat is ook zo. Maar alles waar de polder niet uitkomt, kan decentraal geregeld worden. Dat gebeurt al.

"Neem het broodfonds. Dat is ontstaan omdat zelfstandigen een oplossing wilden voor de peperdure arbeidsongeschiktheidsverzekeringen. Dus bedachten ze een goedkoper alternatief.

"Als de noodzaak om problemen op te lossen groot is, komen die oplossingen er ook. Wat het sociale zekerheidstelsel betreft; waarom zzp'ers niet zelf laten meedenken over hoe ze mee kunnen betalen aan bijvoorbeeld WW-uitkeringen?"

Wat blijft er dan over voor de polder?

"Die moet zich richten op bestaans- of inkomenszekerheid. Die flexibilisering van de arbeidsmarkt zet namelijk door. Het is niet realistisch om vast te houden aan vaste contracten.

"We moeten dus collectief iets bedenken om de huidige risico's voor werknemers en voor werkgevers te reduceren. Dan verdwijnt de angst om vaste contracten te verstrekken bij werkgevers. En zijn werknemers minder bang om in andere contractvormen dan een vast contract te werken."

Is zo'n Poldermodel 3.0 over een paar jaar realiteit?

"Ik denk het niet. Het model is zo geïnstitutionaliseerd. Dat blijft nog wel even hetzelfde. Maar het zou goed zijn als de bonden en werkgevers in de spiegel kijken en toegeven: misschien ben ik niet degene die deze gesprekken moet voeren. Dat is pas lef."

Wie is Fedde Monsma?

Fedde Monsma © RV

2000-2015: beleidsmedewerker, bestuurder, cao-onderhandelaar, coördinator en directeur bij vakbond CNV

2016-nu: mede-initiatiefnemer De Werkvereniging adviseur nieuw beleid bij werkgeversorganisatie Werkgevers in de sport

2017: adviseur arbeidsvoorwaarden en -verhoudingen

Deel dit artikel

Hoe kun je nou veertien maanden intensief met elkaar onderhandelen en er toch niet uitkomen?

Waarom zzp'ers niet zelf laten meedenken over hoe ze mee kunnen betalen aan bijvoorbeeld WW-uit­ke­rin­gen?