Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'De paus danst op een slap koord'

Home

STIJN FENS

interview | Journalist Gianluigi Nuzzi legt corruptie en wanbeheer van het Vaticaan bloot. Vandaag verschijnt de Nederlandse vertaling van zijn laatste boek daarover.

Een interviewafspraak maken met Gianluigi Nuzzi heeft iets van een geheime operatie. Pas een paar dagen van tevoren weet je in welke stad je moet zijn, de precieze tijd blijft lang in het ongewisse. Eenmaal aangekomen op het station van Milaan kun je bellen voor de interviewlocatie. Het is het een bar in een woonwijk, aan de rand van het centrum. Die blijkt te druk, dus gaan we naar een bar iets verderop. Onderweg wordt Nuzzi een aantal keren aangesproken: hij is een bekende Italiaan. Voor de commerciele televisie presenteert hij 'Quarto Grado',  een programma waarin hij niet opgeloste moordzaken onderzoekt. "Mijn leven bestaat uit drie dingen: mijn televisieprogramma, mijn gezin en boeken schrijven."

Die boeken gaan bijna allemaal over het Vaticaan en zijn geschreven volgens hetzelfde recept: gelekte vertrouwelijke documenten leggen corruptie en wanbeheer bloot in het hoofdkwartier van de rooms-katholiek kerk. Vandaag verschijnt de Nederlandse vertaling van zijn meest recente boek 'Via Crucis'. Het boek geeft een onthutsend beeld van de financiële huishouding van de grootste religieuze multinational op aarde. Begrotingen deugen van geen kant, controles schieten tekort. Kardinalen bewonen luxe appartementen en miljoenen aan liefdadigheidsgelden zijn opgesoupeerd door de Vaticaanse bureaucratie.

"Toen Franciscus paus werd, ontdekte hij niet alleen dat de begroting niet compleet was, omdat een aantal instellingen er niet in was opgenomen waaronder de Vaticaanse bank, maar ook dat een miljard euro helemaal niet op de begroting voorkwam", aldus Nuzzi.

Het boek is een hit in Italië. Het Vaticaan was minder blij en spande een proces aan tegen Nuzzi, collega-journalist Emiliano Fittipaldi en de klokkenluiders die de geheime documenten naar buiten smokkelden: een Spaanse monseigneur, zijn assistent en een Italiaanse pr-dame. Alle vijf staan ze terecht voor het stelen van vertrouwelijke documenten. Ze kunnen volgens de wetten van Vaticaanstad vier tot zes jaar cel krijgen.

"Het is een kafkaiaans proces. Wij hebben alleen ons werk gedaan. Natuurlijk zeggen ze dat we geheimen hebben gestolen en journalistieke normen hebben geschonden. Maar wat ze eigenlijk geprobeerd hebben is de aandacht verplaatsen van de inhoud van het boek naar een of ander misdrijf. En het is mislukt. Het boek is de wereld overgegaan en iedereen weet nu hoe het eraan toegaat achter de muren van het Vaticaan."

In uw boek beschrijft u een vergadering van juli 2013, waarin de paus zegt dat het zo niet langer gaat. Hij wil dat de financiën van het Vaticaan volkomen transparant worden. Aan het eind van het boek schrijft u dat er van dat voornemen weinig terecht is gekomen. Wat is er misgegaan?

"Er is geen twijfel over mogelijk dat de Curie de veranderingen heeft tegengewerkt. En dat doen ze nog steeds. Toen de paus van zijn ambtenaren wilde weten wat er met de opbrengst van de Sint-Pieterspenning - een jaarlijkse vrijwillige gift van katholieken aan de paus - gebeurt, wilden ze hem de informatie gewoon niet geven. Let wel: ze werken voor hem."

Waarom ontslaat hij niet iedereen die hem tegenwerkt?

"Hij heeft de slechtst functionerende kardinalen ontslagen en voor hen in de plaats priesters benoemd uit wat hij de periferie van de kerk noemt. Types als hijzelf. Maar hij kan moeilijk alle kardinalen die hem niet aanstaan in een bus stoppen en deporteren. Het is een slap koord waarop hij danst. Als je de mensen om je heen niet mee hebt, kom je ten val."

De paus heeft naar aanleiding van uw boek gezegd dat het stelen van documenten een misdrijf is. Hij noemde het zelfs een betreurenswaardige daad. Was u daar niet teleurgesteld over?

"Ik had geen andere reactie van de paus verwacht. Aan de andere kant: het is geen roof. Dat doe je als je met een pistool ergens naar binnen gaat en om iemands spullen vraagt. Het gaat om de verspreiding van vertrouwelijke documenten. De gelovigen van de katholieke kerk hebben het recht om te weten hoe er met hun geld wordt omgesprongen."

Is het boek bedoeld als verdediging van de paus?

"Dat kan de paus heel goed zelf."

Er zijn mensen die zeggen dat de hervorming nog dieper moet gaan. De paus zou ook het verplichte celibaat moeten aanpakken. Hervorming van de katholieke kerk is kansloos zolang de macht in handen blijft van ongetrouwde mannen. Wat denkt u?

"Er zijn volgens mij drie grote uitdagingen voor de kerk: de leken, de vrouw en getrouwde priesters. Met de leken is hij al bezig. Leken-deskundigen van allerlei bekende consultancybureaus krijgen steeds meer te zeggen over hoe de Heilige Stoel met zijn geld moet omgaan. De andere twee punten liggen veel moeilijker. Maar Franciscus heeft zijn handen vol aan het veranderen van de mentaliteit in de kerk. Daar heeft hij alleen al jaren voor nodig."

Heeft u nog contact met monseigneur Balda, de Spaanse priester die veel van de vertrouwelijke documenten heeft gelekt?

"Hij heeft nog altijd huisarrest. Verder heeft hij tegen de rechtbank verklaard dat Emiliano Fittipaldi en ik hem onder druk zouden hebben gezet om de documenten aan ons te geven. Moet je nagaan: Fittipaldi en ik kenden elkaar niet eens voordat we samen voor de rechter stonden."

Dan doet Nuzzi iets opmerkelijks. Hij haalt zijn telefoon tevoorschijn en laat de complete whatsapp-wisseling zien tussen hem en Balda. Die begint met foto's van inbraak in de kantoren van de commissie die voor de paus onderzoek moest doen naar de financiën van het Vaticaan en waar Balda secretaris van was. Verder veel korte gesprekjes tussen hem en Nuzzi: 'Goedemiddag. Vandaag zijn we heel rustig' en 'Dank voor het diner, de kopieën zijn klaar'. Nuzzi: "Dit zijn gewone gesprekken tussen een journalist en een bron. Van dreiging of wat voor druk dan ook is toch geen sprake?"

Het proces tegen Nuzzi en de vier andere verdachten wordt in maart voortgezet. "Ik heb werkelijk geen idee hoe het gaat aflopen."

U heeft drie boeken over de Vaticaan geschreven. Daar zitten jaren werk in. U moet wel heel veel van de kerk houden om er zoveel tijd aan te besteden.

"Waarom zou ik van de kerk moeten houden? Ik kom uit een katholieke familie en ik was vroeger misdienaar. Als kleine jongen mocht ik de klokken luiden van de kerk. Dan trok het touw mij soms omhoog en raakte ik met mijn hoofd de dwarsbalk van de toren. Op de middelbare school kreeg ik les van de nicht van Johannes Paulus I. Samen spraken we veel over deze paus. Misschien zijn het toevalligheden, misschien niet. Voor de rest doe ik gewoon mijn werk."

'De kruistocht, paus Franciscus en zijn geheime strijd tegen corruptie in het Vaticaan', van Gianluigi Nuzzi verschijnt vandaag bij uitgeverij Balans.

Lees verder na de advertentie

Wie is Gianluigi Nuzzi?

Gianluigi Nuzzi (46) is een Italiaanse onderzoeksjournalist. Hij begon op zijn veertiende met schrijven voor de Italiaanse 'Donald Duck'. Later schreef hij voor gerenommeerde Italiaanse kranten en weekbladen als de 'Corriere della Sera' en 'Il Giornale'. Hij presenteert ook televisieprogramma's. Nuzzi werd in 2011 wereld beroemd toen hij geheime documenten publiceerde afkomstig van Paolo Gabriele, de butler van paus Benedictus. Het was het begin van het Vatileaks-schandaal.

Monseigneur Karel Kasteel en het boek van Nuzzi

In de gelekte Vaticaanse documenten in het boek van Nuzzi komt ook de naam van monseigneur Karel Kasteel voor, jarenlang de hoogst geplaatste Nederlander in het Vaticaan. Zijn creditcard bij de Vaticaanse bank en ook zijn lopende rekening zouden in augustus 2013 zijn geblokkeerd, omdat er mogelijk geld op zou staan dat bedoeld is voor heiligverklaringen. In het televisieprogramma 'EenVandaag' liet Kasteel weten niets te maken te hebben met wat voor fraude dan ook.

Nuzzi liet Trouw een e-mail zien die Stefano De Felici, verantwoordelijk voor de afdeling creditcards van de Vaticaanse bank, schreef aan plaatsvervangend directeur-generaal Rolando Marranci. Hierin wordt gevraagd de creditcard van negen personen te blokkeren. Daarbij staat onder rekeningnummer 24002 de naam van monseigneur Karel Kasteel.

Kasteel herhaalt dat er niets aan de hand is. "Het gaat hier om mijn privérekening. Daar is nooit geld op gestort voor zalig- en heiligverklaringen. De kosten voor de twee zaken waar ik aan heb mogen werken, heb ik uit eigen zak betaald. Wat betreft dat blokkeren, denk ik dat het om een voornemen ging, want ik heb mijn rekening altijd kunnen blijven gebruiken. En ik heb überhaupt nooit een creditcard van het Vaticaan gehad."

Deel dit artikel