Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'De Koran zet me aan het denken'

Home

Eildert Mulder

Jan Slomp: 'Ideologie perverteert een godsdienst en doet aan geschiedvervalsing'. © Bram Petraeus
Interview

Al zestig jaar bestudeert Jan Slomp de islam. Nu heeft hij op verzoek een kritisch boek over soefi's geschreven. 'Wilders zou misschien anders praten over de Koran als hij de Bijbel respecteerde.'

Sinds ruim zestig jaar houdt oud-zendingsman Jan Slomp (1932) zich bezig met de islam. Hij zag het islamitische radicalisme toenemen terwijl de westerse houding tegenover de islam negatiever werd. Toch blijft hij geloven in een zinvolle dialoog. "De islam is een deel van mijn leven geworden. Ik zie het als mijn missie om misverstanden uit de weg te ruimen. Ik wil een bruggenbouwer zijn."

Aan de Vrije Universiteit studeerde hij theologie en islamologie. Hij leerde behalve Arabisch ook Urdu, de belangrijkste cultuurtaal van moslims in Pakistan en India. Zijn leermeesters aan het gereformeerde zendingsseminarie bepleitten een positieve houding tegenover de islam. De missionaire vuistregel was: 'Predik Jezus, val niet Mohammed aan'. Professor Johan Herman Bavinck zei: "De Koran kan niet zijn ontstaan buiten God om." Slomp: "We stonden in een traditie die niet meer veroordelend was tegenover de islam."

Binnen en buiten Nederland spraken indertijd steeds meer christentheologen zich positief uit over het profeetschap van Mohammed, zoals de Schotse anglicaanse priester en Mohammed-biograaf Montgomery Watt, de gereformeerde islamoloog Anton Wessels, de anglicaanse bisschop en geleerde Kenneth Cragg en de Zwitserse katholieke theoloog Hans Küng

Militanter was de sfeer in de negentiende eeuw. Christelijke auteurs vielen de islam frontaal aan. Ze hoopten moslims met feiten ervan te overtuigen dat hun godsdienst niet deugde. Slomp: "De zendelingen in die tijd lazen geen Lessing of Goethe". Rampzalig noemt hij de harde Mohammed-biografie van de Schot William Muir. Muir was een bestuursambtenaar in het Britse koloniale bewind in India. Slomp ziet een verband tussen ergernis van moslims over boeken als die van Muir en de huidige ideologische verharding van de islam.

Nuances
Maar had Muir geen punt? Er staan toch ook verschrikkelijke dingen in de oude Arabische biografieën van Mohammed? Zoals de massamoord op Joden in de stad Medina en de oase Khaibar, waar Mohammed een Joodse leider liet ombrengen en vervolgens het bed deelde met diens echtgenote? Slomp: "De toon maakt de muziek. Ook moslimgeleerden brengen veel nuances aan. Het probleem is dat gelovigen en hun imams die niet kennen. Maxime Rodinson vond wel de juiste toon. Zijn beroemde biografie over Mohammed is in het Turks vertaald. Hij betoogt dat Mohammeds strijdmethodes gebruikelijk waren in zijn tijd.

Thomas Carlyle schreef in 1840: 'Hij is geenszins de echtste, maar wel in mijn schatting een echte profeet'. De Koran bevat geen duidelijke biografische gegevens over Mohammed, maar voor zover er toch een beeld van hem opdoemt dan is het eerder dat van Mozes dan van Jezus. Mozes komt vijf maal zo vaak in de Koran voor als Jezus. Mozes was volgens de Bijbel bepaald niet geweldloos. Moderne moslimapologeten hebben het moeilijk met Mohammed. Ze luisteren naar de christelijke kritiek en benadrukken Mohammeds acceptabele kanten."

Lees verder na de advertentie

 
De toon maakt de muziek. Ook moslimgeleerden brengen veel nuances aan. Het probleem is dat gelovigen en hun imams die niet kennen

Nog steeds bouwt Slomp bruggen. Onlangs verzorgde hij een Engelse bewerking van een boek dat hij eerder in het Nederlands schreef - een idee van uitgever Kok. Voor de Engelse editie nam de Nekbakht Stichting het initiatief, die de boodschap van de Indiase soefivoorman Inayat Khan uitdraagt. "Maar ik ben geen soefi", waarschuwde Slomp. "Daarom kiezen we juist jou", was het antwoord. "We willen een kritisch boek". Slomp: "Ik wil bruggen bouwen, en als het soefisme daarbij kan helpen dan vind ik dat prima. Maar ik zie wel een duidelijk verschil: het christendom is een verlossingsgodsdienst en het soefisme niet."

Verslechterde situatie
Hoe is het Slomp te moede wanneer hij na zestig jaar de balans opmaakt? Wat is er terechtgekomen van die 'bruggen'? Bijvoorbeeld in Pakistan, waar hij werkzaam was in de jaren zestig en zeventig? Slomp geeft grif toe dat de situatie in dat land alleen maar is verslechterd sindsdien, met gruwelijke aanslagen op godsdienstige minderheden die ook nog eens lijden onder een partijdige antiblasfemiewet.

In de westerse wereld kwam een harde anti-islamstroming op. Wilders noemt de islam een agressieve ideologie. Slomp geeft toe dat er een verideologiseerde vorm van islam is. Slomp: "De islam begon als een levende godsdienst. Het was een oemma, een gemeenschap van mensen die met vallen en opstaan probeerden moslims te zijn. Maar die gemeenschap veranderde in een partij met doelstellingen die mythes creëerde over een oertijd en over een eigen groep die superieur zou zijn. Een ideologie perverteert een godsdienst, houdt geen rekening met minderheden en doet aan geschiedvervalsing. Islamitische theologie is vaak een staatsideologie. De sharia is een groot struikelblok in het contact tussen christenen en moslims. Ik heb dat tegen een moslimgehoor gezegd in 2006 in Islambad, op een viering van de geboortedag van Mohammed."

Rampen
Met die levende islamitische godsdienst, die ondanks alle ideologische ballast volgens Slomp nog steeds bestaat, is een dialoog goed mogelijk. Anders ligt dat voor de verideologiseerde islam: "Ideologen hebben vaak de beste bedoelingen, maar ze veroorzaken rampen, denk aan het nazisme, het stalinisme, de apartheid. Ook in een godsdienst kan de ideologie de overhand krijgen. De gereformeerden zijn daaraan op het nippertje ontsnapt. Abraham Kuyper was net als Karl Marx een leerling van Hegel. Beiden hadden in hun theorie een antithese nodig. In een godsdienst zie je twee processen elkaar afwisselen: óf de ideologie neemt het over, óf de profetische kritiek met zijn heldere oog voor de realiteit drijft de ideologische tendenzen terug."

 
Ik zie wel een duidelijk verschil: het christendom is een verlossingsgodsdienst en het soefisme niet

Na een kort predikantschap in het Groningse dorpje Zijldijk vertrok Slomp in 1964 naar Pakistan. In 1968 werd hij staflid van het Christian Study Centre in Rawalpindi. Hij beleefde van nabij de radicalisering van de islam. Met een hoofdrol voor Abul Ala Mawdudi, stichter van de islamitische partij Jamaat-e-Islami. Slomp voelde het gevaar: "Tegen Pakistaanse christenen noemde ik hem een paard van Troje. Zijn partij haalde nooit meer dan 3 procent, maar zijn invloed was veel groter."

In 1974 begon Mawdudi een campagne voor het 'Barnabas-evangelie', dat de komst van Mohammed voorspelt. Hoewel ook ettelijke moslimauteurs het Barnabas-evangelie beschouwen als een vervalsing zorgde Mawdudi toch voor een vertaling in het Urdu en andere moslimtalen. Slomp: "Als je voor de verdediging van je godsdienst gebruik moet maken van een vervalsing, dan is dat zwak."

De 'levende islam'
In een interview met Slomp was Mawdudi zeer openhartig. Slomp vroeg waarom hij zich verzette tegen een dialoog tussen moslims en christenen in Pakistan, terwijl hij die in Engeland aanmoedigde. Mawdudi zei: "In Engeland hebben we jullie nodig, hier in Pakistan niet." Slomp wilde weten waarom Mawdudi de islam verideologiseerde en wees op de gevaren van andere ideologieën. "Maar wij houden rekening met God", antwoordde Mawdudi. De wetenschappelijke bezwaren tegen het Barnabas-evangelie veegde hij weg met: "Het doet zo authentiek aan." Slomp: "Als je de geschriften van de taliban leest is het alsof Mawdudi aan het woord is. Eerder al bracht Zia ul-Haq (Pakistans dictator van 1977 tot 1988, red.) diens ideeën in praktijk." Slomp bezit een uitgebreide verzameling van geschriften van Mawdudi. De Universiteit van Leiden heeft er belangstelling voor. Probleem is dat de moslimtaal Urdu nergens meer in Nederland wordt onderwezen.

Waar ziet Slomp te midden van al deze negativiteit de 'levende islam', waarmee wel een dialoog mogelijk is? Slomp: "Ik denk bijvoorbeeld aan de islamitische bevrijdingstheologie, van mensen als Farid Esack. Esack leest vanuit het gezichtspunt van een Zuidafrikaanse underdog in de apartheidstijd de Koran. Hij komt op voor vrouwen en homo's. Mozes, die de Israëlieten verlost uit de Egyptische slavernij is in de Koran het symbool van bevrijding. Wilders zou misschien anders praten over de Koran als hij de Bijbel respecteerde. De Koran heeft eeuwenlang richting gegeven aan mensen. Ik vind koranrecitals mooi. De Koran zet me aan het denken, voor ongeveer een derde bevat het bijbelse boodschappen. Ga met de Koran om zoals jij zou willen dat moslims omgaan met de Bijbel."

Jan Slomp, The Sufi Movement East and West. Henry Martin Institute, Londen.

 
Wilders zou misschien anders praten over de Koran als hij de Bijbel respecteerde

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie