Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'De boosheid gaat van kwaad tot erger'

Home

'Zeer verbaasd dat Rutte afstand nam van mijn boek.' © DICK VOS, ANP

Zijn boek 'Het rancuneuze gif, de opmars van het onbehagen' sloeg in als een bom. Een studie naar de vraag waarom de Nederlander zo boos is. "De Nederlander is boos, verontwaardigd, wrokkig en rancuneus. Deze boosheid is ziekelijk en gevaarlijk", meent hoogleraar, filosoof en VVD-senator Sybe Schaap.

Hoe boos de Nederlander is, ondervond Schaap deze week zelf ook. "Je schrijft een boek over boosheid en de volkswoede keert zich tegen je persoonlijk. Geert Wilders zei dat ik niet goed bij mijn hoofd was en op internet kreeg ik een stroom negatieve reacties. Dat had ik eigenlijk niet verwacht en is exemplarisch voor de huidige situatie. Laatst hoorde ik een Duitse journalist over Nederlanders zeggen: 'Ze zeiden altijd dat ze zo tolerant waren. Maar in feite was het onverschilligheid, die zich nu vertaalt in intolerantie naar mensen van buiten'."

Sinds wanneer is de Nederlander boos?

"Boosheid is van alle tijden. Op zichzelf is dat niet zo bijzonder. Mensen zien zich vaak als slachtoffer van de omstandigheden. Nietzsche heeft er uitgebreid over geschreven. Maar je kunt wel markeren dat sinds de opkomst van Pim Fortuyn de Nederlander veel bozer is geworden dan voorheen. Fortuyn en nog in veel sterkere mate Geert Wilders hadden een feilloos gevoel voor het analyseren en benoemen van het onbehagen van de burger. De zorgen over veiligheid, werkgelegenheid, migranten en moslims in het bijzonder. Ze wisten deze zorgen te vertalen naar bedreigingen voor de authentieke Nederlandse samenleving. En wie zijn verantwoordelijkheid voor die bedreigingen in de ogen van Geert Wilders? Pro-europeanen, buitenlandse arbeidskrachten, allochtonen en in het bijzonder de islam en moslims. Allemaal bedreigingen voor de Nederlandse samenleving, verpakt in theatrale boosheid, zonder overigens met een oplossing te komen."

U schrijft dat de formule van de PVV lijkt op die van de jaren dertig. Wat bedoelt u daarmee?

"Op de bewegingen uit die tijd, zoals het communisme, bolsjewisme, fascisme of in Nederland de NSB. Bewegingen die de boosheid onder de bevolking - zij het sterk ideologisch verpakt - benoemden vanuit een soort romantisch ideaal naar een betere wereld. De wereld stond er toen sociaal-economisch en politiek aanzienlijk slechter voor dan nu. De bewegingen richtten zich op de lager opgeleiden, mensen met een kleine portemonnee. Ze beloofden overigens ook oplossingen. En dat is ook het verschil met nu."

In welk opzicht lijkt de PVV op de NSB?

"De overeenkomst is het etnocentrisme, de nadruk op het eigen volk dat bedreigd wordt, het authentieke Nederland en het sterk afzetten tegen anderen. Toen waren het de Joden en de communisten, nu zijn het buitenlandse werknemers en moslims. Ik maak me daar grote zorgen over. Het ressentiment, de boosheid, groeit. Het viel mij op toen wij in de senaat het wetsvoorstel tegen het onverdoofd slachten behandelden hoeveel negatieve reacties wij ontvingen over Joden. Het gaat van kwaad tot erger."

U stelt dat die boosheid gevaarlijk is?

"In Noorwegen hebben we Breivik gehad. Hem afdoen als een psychopaat lijkt mij kort door de bocht. Je zult dat moeten onderzoeken. In Nederland hebben we twee politieke moorden gehad, op Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Maar aan voorspellingen waag ik mij niet."

Uw partijleider Mark Rutte nam afstand van het boek. Was u teleurgesteld?

"Ja, dat heeft mij sterk verbaasd. Ik vond het een overhaaste reactie. Vooral als je in oogschouw neemt dat hij niet het PVV-meldpunt over Oost-Europeanen wil veroordelen. Ik ken een Tjech die na 1968 naar Nederland was gevlucht. Die zei: ik ben nu twee keer tot misdadiger veroordeeld. Eerst door de communisten, nu door de PVV. Dit meldpunt is een feest van herkenning voor Oost-Europeanen die onder het communisme hebben geleden."

U steunt als VVD-senator deze coalitie?

"Wij houden ons in de senaat be- zig met het beoordelen van wetten. Maar ik wil de discussie die ik in mijn boek beschrijf niet laten vertroebelen door mijn politieke opvattingen. Ik zeg er wel bij: waarom denkt u dat ik dit boek heb geschreven?"

Hoogleraar en filosoof
Sybe Schaap (1946) is hoogleraar waterbeheer aan de Technische Universiteit Delft en de Landbouw Universiteit in Wageningen. Hij is gastdocent filosofie aan universiteiten in Praag en Kiev. Eerder doceerde hij filosofie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij schreef verschillende boeken, onder andere over Nietzsche.

Deel dit artikel