Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

’De Aanslag’: glorieuze en louterende toneelbewerking

Home

Hanny Alkema

’De Aanslag’ naar de gelijknamige roman van Harry Mulisch o.r.v. Ursul de Geer; Bos Theaterproducties; tournee t/m 7-5; inl: 020-4211221 of www.bostheaterproducties.nl

Anders dan Harry Mulisch’ roman is de toneelbewerking van ’De Aanslag’ (1982) een terugblik. Vanuit het nu kijkt hoofdpersoon Anton Steenwijk terug op de gebeurtenis aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, die zijn leven heeft bepaald, en waarvan later stukje bij beetje het waarom wordt ontrafeld. Steenwijk is tegelijk verteller van en speler in zijn eigen geschiedenis.

Met die opzet bereiken bewerker en regisseur hetzelfde als Mulisch toen die zijn hoofdpersoon een flegmatieke kalmte toedichtte, namelijk een zekere afstand tot een toch intens drama. Tot de tragiek van de twaalfjarige Anton, die zijn ouders, broer en huis verloor, omdat het lijk van een neergeschoten NSB’er voor hun huis werd gesleept.

Zelden zie je dat een toneelbewerking een authentiek theatrale en dramatische kwaliteit krijgt zonder het origineel tekort te doen. Hier wel.

Roman en voorstelling staan glorieus naast elkaar. Bewerker Léon van der Sanden en regisseur Ursul de Geer kennen het vak beiden van beide kanten en hebben hun sporen verdiend met adaptaties als (respectievelijk) ’De Avonden’ van Gerard Reve of ’Gloed’ van Sándor Márai. Hun samenwerking nu mag gerust een hoogtepunt heten.

Haast als een krimi is het verhaal in heel korte scènes verdeeld, die je telkens een stukje dichter bij de waarheid brengen en op emotionele momenten worden afgebroken. Een cliffhanger-truc, die effectief langs vals sentiment scheert, verbeelding en brein prikkelt en een mooie spanningsboog trekt. Even effectief en intelligent zijn romanpersonages in elkaar geschoven of weggesneden om de essentie te dienen.

Mooi is hoe de sobere aanpak doortrilt in de van ouderwets naar haast abstract glijdende stijl in toneelbeeld, aankleding (Herbert Janse, Dorien de Jonge) en treffend samenspel. Met een fraai detail als de maquette van Antons ouderlijk huis onder diens vertellerstoel; met een ingetogen bravoure van Victor Löw als Anton en met een opmerkelijk markante Peter Bolhuis als voormalig verzetsstrijder.

Laat de roman heel indringend de emotionele incubatietijd van een ingrijpend voorval invoelen, het stuk legt de vinger trefzeker op het toeval, op de absurditeit van het toeval. Zeker met terugwerkende kracht leidt het ontdekken van verbijsterende feiten tot inzicht in, of vooral ook besef van, het levensraadsel.

De louterende werking die dit op Anton heeft, laat regisseur De Geer overslaan op het publiek door die laatste scène adembenemend subtiel te combineren met de door water dansende beelden van de beroemde paardenredding. Pas als de tranen me al in de ogen zijn gesprongen, realiseer ik me, hoezeer dit tevens een hulde is aan de mens in schrijver Mulisch.

Deel dit artikel