Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

'Christendom droeg zelf weinig bij aan Europese cultuur'

home

Robin de Wever

Anders Breivik in de arrestantenauto. © EPA

Het westen moet zich beschermen tegen islamitische invloeden, zeggen nationalisten als Anders Breivik en Geert Wilders. Onze 'christelijk-humanistische' traditie zou op het spel staan. Maar is het christendom wel het fundament van onze cultuur? Verlichtingsdenker Kenan Malik betwijfelt het.

Het christendom leunt sterk op wijsheden uit de Oudheid, zo herinnert Malik ons in het Britse tijdschrift New Humanist. 'Christenen mogen dan een nieuwe ethische traditie hebben gesmeed, ze hebben hun ideeën geleend uit de culturen waarin ze zijn opgegroeid.'

Ze zijn niet de enigen, geeft Malik toe. Bijna iedere religie bouwt voort op reeds bestaande ideeën. Toch kloppen conservatieve christenen, nationalisten en zelfs atheïstische denkers zich op de borst. Uit hun 'christelijk-humanistische cultuur' zouden de meest verlichte idealen en prettige samenlevingen zijn ontstaan.

Gulden regel
Die trots is misplaatst, vindt Malik. Een voorbeeld: Jezus heeft de gulden regel ('wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet') niet uitgevonden. Babylonische en vroeg-Egyptische religieuze codes zinspeelden er al op. Grieken en joden kristalliseerden de regel al uit voordat Jezus op aarde verscheen.

Ook is het geen geheim dat de kerk de verspreiding van verlichte ideeën tegenwerkte. Christelijke geestelijken mochten eeuwenlang als enige lezen en leren. Uiteindelijk herontdekte christelijk Europa in de dertiende eeuw de Griekse ideeën. 'Dat kwam voornamelijk dankzij de islamitische wereld.'

'Terwijl Europa zich door de Middeleeuwen worstelde, bloeide in de Arabische landen een intellectuele traditie die net zo briljant was als die van de oude Grieken - en later die van de Renaissance. Dankzij het ontdekken en in Arabisch vertalen van Aristoteles, Plato, Socrates en andere Griekse filosofen begon de gouden eeuw van islamitische kennis.'

Herontdekking
Het was de islamitische denker Ibn Rushd door wie we Aristoteles herontdekten, meent Malik. 'Die gouden eeuw legde het fundament voor de Europese Renaissance en de wetenschapsrevolutie. Geen van beide had plaats in de moslimwereld. Maar zonder de moslimwereld hadden ze misschien überhaupt nooit plaatsgevonden.'

Westerse culturen bestaan uit een opeenstapeling van oude ideeën. 'Wat we nu 'westerse waarden' noemen - democratie, gelijkheid, tolerantie, vrijheid van meningsuiting, etcetera - zijn producten van de Verlichting en de gevolgen daarvan. Ze zijn in essentie niet westers, maar juist universeel. Enkel de samenloop van geografische en historische lijnen maakt ze 'westers'.'

Complex
'De geschiedenis van de christelijke religie en de relatie tussen het christendom en modern, liberale, seculiere maatschappijen is veel complexer dan doemdenkers doen voorkomen.'

Roepen dat de christelijke Europese beschaving wordt bedreigd is bovendien simplistisch, vindt Malik. 'De erosie van 'christelijke culturen' leidt niet noodzakelijk tot de erosie van 'christelijke ideeën'.'

Westerse culturen hebben volgens Malik meer te vrezen van types die ons waarschuwen voor barbaarse hordes die ons komen uitkleden. Hun scherpe woorden zijn politiek en ontberen nuance. 'Zij ondermijnen de 'christelijke ideeën' wel degelijk.'

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.