Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'China ziet digitale informatie als uitzonderlijk gevaarlijk'

home

Tabitha Speelman

'In mijn ervaring weet bijna iedereen hoe de controle op internet werkt, zonder daar grote problemen mee te hebben.' © Phil Nijhuis
Interview

Terwijl het aantal Chinese (mobiele) internetgebruikers doorgroeide naar meer dan 800 miljoen en internetbedrijf Alibaba met een spectaculaire beursgang wereldwijde aandacht trok, nam in 2014 ook de internetcensuur in China gestaag toe. Sinds 2013 zijn honderden bloggers opgepakt vanwege het 'verspreiden van online-geruchten'. En steeds meer websites en populaire apps verdwenen achter de Grote Firewall. Verantwoordelijke bestuurders zoals internetminister Lu Wei noemen internetveiligheid een nationale topprioriteit en wijzen op het belang van China's 'internetsoevereiniteit'.

De Communistische Partij is al vijf tot tien jaar bezig om het internet steeds meer een gewoon massamedium te maken

Op 26 december 2014 werd het Chinese internet weer een stukje minder vrij. Gmail, de emailservice van Google, werd volledig geblokkeerd. De grootste emailservice ter wereld, vooral populair onder Chinezen met veel contacten in het buitenland, was al slecht bereikbaar sinds de 25ste herdenking van de Tienanmenprotesten in juni 2014. Na de blokkering stelden Chinese staatsmedia dat het hierbij vooral ging om de vraag 'in hoeverre Google de Chinese wet wil gehoorzamen', en moesten internetgebruikers 'erop vertrouwen dat China zijn eigen logica volgt' bij het vaststellen van internetbeleid.

"China wil koste wat kost controle houden over digitale informatie", zegt Florian Schneider. Hij doet onderzoek naar digitale media in China en vertelt over de visie van Chinese leiders op 'hun' internet.

Google heeft al jaren meningsverschillen met de Chinese overheid. In 2010 verplaatste het bedrijf de Chinese zoekmachine naar Hongkong om censuur te omzeilen. Waarom nu deze blokkade?
"Gmail is wel eerder korte tijd geblokkeerd geweest, maar nog nooit zo lang. Meestal is er een politieke aanleiding, maar in dit geval is die niet duidelijk. Misschien was de tijd gewoon rijp voor deze stap.

"Hoe dit past binnen het grotere verhaal van hoe president Xi Jinping politiek bedrijft, is ook nog niet duidelijk. Zijn de strenge aanpak van corruptie en de toegenomen censuur deel van een tijdelijke fase waarin hij macht aan het centraliseren is? Ik denk dat het eerder bijdraagt aan een langetermijndoel dat ook vóór Xi Jinping al gold: koste wat kost controle houden over digitale informatie. Digitale informatie wordt door de Chinese overheid sinds de Arabische Lente als uitzonderlijk gevaarlijk gezien."

Sommige Chinezen uitten de zorg dat het internet in China steeds minder op een wereldwijd web en steeds meer op een 'nationaal intranet' begint te lijken. Is dat het ideaal?
"Ja, absoluut. In het meer Amerikaanse Silicon Valley-model van internetmanagement praat iedereen met iedereen. Communicatie moet zo vrij mogelijk zijn. Maar je hebt ook een op controle gericht, hiërarchisch model. Daarin zijn digitale media een verlengstuk van de traditionele media, waarin een paar gezaghebbende bronnen tegen een breed publiek praten.

"Voor de Communistische Partij is dat tweede model het ideaal. Zo kunnen ze controle houden over wat er gezegd wordt en hoe dingen worden geframed. Voor leiders die uitgaan van een leninistisch ideaal, waarin de partijelite het volk leidt, is het idee van mensen die onderling praten en informatie delen beangstigend. De Communistische Partij is al vijf tot tien jaar bezig om het internet steeds meer een gewoon massamedium te maken, vergelijkbaar met televisie, en is daarin erg succesvol."

Lees verder na de advertentie
Slechts een kleine minderheid van advocaten, activisten, academici en expats maakt gebruik van software om de Firewall te omzeilen

Zitten er voor China's leiders ook nadelen aan deze aanpak?
"Ja. Neem de hoge kosten van het hele censuurapparaat, inclusief de technologie en de salarissen van de censors. Maar belangrijker nog is dat het systeem internetgebruikers ervan weerhoudt om rare ideeën uit te wisselen, terwijl die ruimte juist nodig is voor een creatieve kenniseconomie - ook een doel van de Chinese overheid. Het is maar zeer de vraag of je het allebei kunt hebben: de controle én de creativiteit.

"Daarnaast gaat het om de economie. De politieke kant krijgt veel meer aandacht, maar op het Chinese internet is entertainment en leuk nieuws het belangrijkste, net als overal ter wereld. De overheid probeert Chinese bedrijven een hand boven het hoofd te houden totdat ze de internationale competitie aankunnen. Het buiten houden van buitenlandse bedrijven als Facebook, Google en Twitter gaat dus ook om economische belangen."

Wat vinden de 800 miljoen Chinese internetters zelf?
"Het is moeilijk te weten wat er in de partij gebeurt, maar we weten wel dat de partij sociale media ziet als een barometer van de samenleving, een manier om dicht bij de mensen te komen die de besluitvorming beïnvloedt.

"En er is zeker ook steun voor het creëren van een veilig internet. De aanname is vaak dat Chinese mensen woedend zouden zijn als ze meer wisten over de censuur. In mijn ervaring weet bijna iedereen hoe de controle werkt, zonder daar grote problemen mee te hebben. Toen de regering bijvoorbeeld mensen met veel volgers op sociale media begon te censureren, zeiden vrienden dat ze dat een goede zaak vonden, omdat de kans groot was dat zulke invloedrijke mensen anders hun macht zouden misbruiken.

"Slechts een kleine minderheid van advocaten, activisten, academici en expats maakt gebruik van software om de Firewall te omzeilen. Zij hebben nog wel toegang tot Gmail of de New York Times door een virtueel netwerk te installeren, waardoor het lijkt alsof je computer zich niet in China maar in Europa of Amerika bevindt. Ook deze weg zou geblokkeerd kunnen worden, maar dat gebeurt nu niet, waarschijnlijk om deze minderheid een uitlaat te geven - ook dat is in het belang van de sociale stabiliteit.

"Na de aanslagen in Parijs schreef een Chinese blogger dat wat er was gebeurd een bewijs was tegen de vrijheid van meningsuiting. China moest hiervan leren en geen vrijheid van meningsuiting aanmoedigen, want zodra je dat had, zouden mensen van verschillende etniciteit elkaar beledigen en daar kreeg je maar geweld van. Een vreselijk reductionistische, simplistische analyse. Toch vindt ook zo'n manier van denken weerklank bij sommige groepen in China."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
De Communistische Partij is al vijf tot tien jaar bezig om het internet steeds meer een gewoon massamedium te maken

Slechts een kleine minderheid van advocaten, activisten, academici en expats maakt gebruik van software om de Firewall te omzeilen

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.