Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'CBS gaat de mist in met cijfers over protestanten'

Home

Robin de Wever

Dominees op de Dam in Amsterdam, twee weken geleden tijdens de landelijke predikantendag. © anp

De cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over Nederlandse protestanten zijn rommelig en soms aantoonbaar onjuist. Overheden krijgen daardoor een vertekend beeld van religiositeit.

Dat stellen de godsdienstsociologen Hijme Stoffels en Joris Kregting. Zij hebben hun bedenkingen bij de wijze waarop het CBS de afgelopen jaren de kerkelijkheid en de kerkgang in kaart bracht. Het bureau deelt protestanten op in gereformeerden, hervormden en leden van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Sinds tien jaar zijn die labels echter achterhaald, want veel gereformeerde en hervormde kerken zijn opgegaan in de PKN.

Volgens het CBS is het gebruik van die categorieën geen probleem omdat het vooral vraagt naar gevoel. "Veel Nederlanders noemen zich nog steeds hervormd, ook al behoort hun lokale kerk misschien tot de PKN", vertelt een woordvoeder. "Kennelijk voelen die mensen zich meer 'hervormd' dan 'PKN-er'."

'Cijfers over kerkgaande PKN-cijfers zijn te hoog'
Kregting, die als onderzoeker werkt bij het onderzoekscentrum Kaski, vindt dat verweer niet sterk. "Het CBS noemt PKN'ers in haar vorige week verschenen rapportage 'met gereformeerden de trouwste kerkgangers'. Zo'n 60 procent van de PKN'ers zou eens per maand naar de kerk gaan", vertelt hij.

"Maar in die cijfers zijn alle hervormden niet meegenomen, terwijl die wel bij de PKN horen. Van de hervormden gaat maar 30 procent regelmatig naar de kerk. Het daadwerkelijke percentage kerkgangers in de PKN ligt dus een stuk lager."

Het lijken onschuldige vertekeningen, vindt Kregting. "Maar ze doen er wel degelijk toe. Overheden en maatschappelijke organisaties willen graag weten tot welke religieuze stromingen haar burgers behoren. Ze gebruiken die cijfers bijvoorbeeld in het omroepbeleid, om vast te stellen hoe groot de achterban van levensbeschouwelijke omroepen is, en bij het inzetten van geestelijk verzorgers in ziekenhuizen en gevangenissen. Bovendien is het CBS de enige die kerkelijkheid en kerkelijke betrokkenheid op lokaal niveau meet. Gemeenten zijn dus op het CBS aangewezen."

'Academisch nut van gegevens is zeer beperkt'
De huidige categorieën kunnen niet meer door de beugel, vindt ook Hijme Stoffels van de Vrije Universiteit. "Het CBS doet alsof er aan het kerkelijk landschap niets is veranderd." De academische bruikbaarheid van de onderzoeken is volgens Stoffels zeer beperkt. "Ze tellen geen gelovigen, maar kijken enkel of mensen zich nog tot religieuze groepen rekenen. Met die informatie kun je weinig. Als je dan ook nog gedateerde categorieën gebruikt, wordt het helemaal troebel."

Lees verder na de advertentie
Overheden en maat­schap­pe­lij­ke organisaties willen graag weten tot welke religieuze stromingen haar burgers behoren. Gemeenten zijn zelfs helemaal op het CBS aangewezen

Godsdienstsocioloog Joris Kregting van onderzoekscentrum Kaski

Volgens Stoffels is ook het criterium dat het CBS gebruikt om religieuze activiteit te meten achterhaald. "Religieus zijn is veel meer dan naar de kerk of moskee gaan. Je kunt er ook thuis of in groepsverband mee bezig zijn. Uit andere onderzoeken weten we dat veel Nederlanders dat doen. Maar het CBS laat ongeorganiseerde religie helemaal buiten beeld."

Zoekgeraakte refo's
Kregting verbaast zich verder over de categorie 'andere gelovigen'. Die bestaat uit Nederlanders die wel gelovig zijn, maar zich niet in een categorie als 'katholiek', 'islamitisch' of 'hervormd' willen laten plaatsen. De categorie 'anders' is het grootst in biblebelt-gemeenten als Urk, Nunspeet en Scherpenzeel.

Het is 'zeer aannemelijk' dat die categorie 'andere' goeddeels bestaat uit 'afgescheiden', bevindelijk gereformeerden, vertelt een woordvoerder van het CBS desgevraagd. "Misschien voelen zij zich niet thuis in de categorie 'gereformeerd'."

Vreemd, vindt godsdienstsocioloog Kregting. "Dat zijn dus gereformeerden die niet als gereformeerden in de statistieken zijn opgenomen. Ze zijn aan het zicht onttrokken. Het CBS kan dat vrij eenvoudig voorkomen: laat je enquêteurs specifiek vragen tot welk kerkgenootschap iemand zich rekent."

Het CBS was naar eigen zeggen al op de hoogte van dit soort kritiek. Het opstellen van nieuwe categorieën is misschien 'iets voor de toekomst', laat een woordvoerder weten. "Ik vind dat we met de middelen die we hebben een aardig compleet beeld schetsen. Dat is best knap. Maar tot op zekere hoogte zijn we het met de critici eens. De huidige religieuze kaart van Nederland ziet er heel anders uit dan die van 1890."

Op de biblebelt zijn er gereformeerden die niet als gereformeerden in de statistieken zijn opgenomen. Ze zijn aan het zicht onttrokken

Deel dit artikel

Overheden en maat­schap­pe­lij­ke organisaties willen graag weten tot welke religieuze stromingen haar burgers behoren. Gemeenten zijn zelfs helemaal op het CBS aangewezen

Godsdienstsocioloog Joris Kregting van onderzoekscentrum Kaski

Op de biblebelt zijn er gereformeerden die niet als gereformeerden in de statistieken zijn opgenomen. Ze zijn aan het zicht onttrokken