Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

’Als middenpartij moet CDA zich activistisch opstellen’

Home

Cees van der Laan

Vandaag houdt het CDA zijn najaarscongres. Fractievoorzitter Pieter van Geel koestert de middenpositie van zijn partij, maar is bezorgd over de vlucht van de kiezer naar radicaal links of rechts.

Met opgerolde hemdsmouwen en nog een beetje slaap in de ogen vanwege het middernachtelijk overleg in de coalitie over het politiek omstreden ontslagrecht, bereidt Pieter Van Geel zich in zijn werkkamer voor op de speech die hij op het CDA-congres moet houden. De Brabander is de opvolger van Maxim Verhagen, de grote regisseur achter de schermen van vorige coalities, die de overstap maakte naar het vierde kabinet-Balkenende.

Van Geel moet als leider van een relatief nieuwe, minder ervaren fractie een antwoord vinden op de vlucht van de kiezer uit het politieke midden. Op links de eclatante overwinning van de SP, op rechts de stormachtige entree van Geert Wilders en zijn PVV en de vergruizing van de VVD. In de peilingen staat de ’beweging’ Rita Verdonk op forse zetelwinst. Voor een klassieke middenpartij als het CDA is, op basis van de peilingen, zelfs op dit moment geen coalitie mogelijk met de twee andere grote middenpartijen VVD en PvdA. Dat baart het CDA (41 zetels) ernstig zorgen.

De partij zelf doet het met circa 38 à 40 zetels nog niet eens zo slecht in de peilingen. Van Geel: „Maar dat is geen garantie. Dat bestaat niet meer in de politiek. Dat hebben we vroeger aan den lijve ondervonden. In Nederland, maar ook in de rest van Europa zie je nu heftige bewegingen naar de politieke flanken. En dat is zorgwekkend.”

Van Geel noemt de opkomst van nieuwe, radicalere bewegingen een reactie op de jaren negentig van de vorige eeuw. „Aan het einde van Paars was de on-politisering van Nederland heel duidelijk waarneembaar, de partijen zaten allemaal in het midden, kluitjesvoetbal. Niet alleen in Nederland. Je zag Tony Blair het socialistische Labour ombouwen tot een partij van het midden. De Amerikaanse filosoof Fukuyama voorspelde het einde van de politiek. Wat er leefde onder de bevolking werd niet goed onderkend, bijvoorbeeld het integratiethema. Daaraan is in deze tijd hardhandig een einde gemaakt, bijvoorbeeld door Pim Fortuyn. De polarisatie is helemaal terug, in de vorm van radicalere bewegingen. Daarnaast zie je in westerse werelden een morrende middenklasse die zich door de mondialisering in economisch opzicht minder veilig waant. De combinatie polarisatie en economische onderzekerheid zorgt voor ongenoegen over de politiek. Dat zijn voor mij twee duidelijke oorzaken die de middelpuntvliedende krachten naar de rechtse of linkse flanken vorm geven.”

Hoe moet een traditionele middenpartij partij als het CDA daar op reageren?

„Je kunt als partij in het midden proberen aan die kracht tegemoet te komen, er dicht tegen aan schurken, de flanken opzoeken. Als je dat doet kan dat op korte termijn tot electorale winst leiden. Je gaat mee met de mainstream van het ongenoegen. Op deze wijze heeft in Frankrijk Sarkozy Le Pen de wind uit de zeilen genomen en zo zag je Vlaamse partijen reageren op de opkomst van het Vlaams Belang. Maar dit kan ook als een boemerang op je terugslaan op het moment dat je een paar jaar verder bent en je een kabinet moet vormen. Ik snap ook niet alles van de politieke situatie in België, maar de sterkere nationalistische koers van de Vlaamse partijen, als reactie op Vlaams Belang, belemmert nu de coalitievorming in België. Ze moeten een stap terug doen en dat is heel moeilijk. Het resultaat is uiteindelijk desastreus, het vertrouwen van de kiezer raak je kwijt. Ik zou het advies aan VVD-leider Rutte willen geven om dat dus niet te doen. Want bij die partij zie je de neiging naar de rechter flank op te schuiven. Als je dat doet bestaat er nog een tweede gevaar: dat is dat mensen gaan zeggen: ik ga niet op namaak maar op de echte stemmen, en ben je ook die stem kwijt. Wat we wel moeten moeten doen is goed luisteren naar de signalen uit de samenleving en kijken wat er achter zit. We moeten ze vertalen naar onze eigen uitgangspunten en politieke idealen.”

Met een genuanceerd standpunt val je minder op?

„Zeker, dat gebeurt. Ons Kamerlid Madeleine van Toorenburg hield een schitterend maar genuanceerd betoog over het integratiedebat naar aanleiding van het WRR-rapport over de islam. Nou, dan staan er twee letters in de krant. Dat is dan maar zo. We doen niet mee aan het retorisch geweld. We beschikken over twee basiskwaliteiten, vinden onze kiezers: normen en waarden en de degelijkheid van onze partij die altijd bereid is tot bestuursverantwoordelijkheid. Niet overschreeuwen en onverstoorbaar.”

Tweede voorwaarde om als middenpartij aantrekkelijk te blijven is dat we dit activistisch invullen en consequent. In het midden mag het niet stil worden. Want als je achterover leunt en zegt ja we zien wel, het gaat goed zo, dan gaat het mis. Nee, activisme betekent dat we op volle kracht doorgaan met de belangrijke dossiers die er zijn op het gebied van zorg, arbeidsparticipatie en integratie. Daarmee willen we laten zien dat we ook in de toekomst, over 25 jaar, zekerheid kunnen bieden aan Nederlanders. Vernieuwingen zullen nodig blijven, dat is ons activisme. Niet om het veranderen, maar juist om basisvoorzieningen, zorg en sociale zekerheid in stand te houden om de vergrijzingsgolf te kunnen financieren. Niks doen is achteruitgang. Daarom is de SP de partij van de stilstand. Die wil niet veranderen.”

CDA en activisme, die relatie leg je niet meteen?

„Ja, dat is een beetje wennen. Maar het geeft aan wat ik belangrijk vind: de term ’het politieke midden’ suggereert dat het daar stil is. Maar het omgekeerde is juist het geval. Wij willen hervormingen om onze voorzieningen betaalbaar te houden. Daar zullen we iedereen voortdurend van moeten overtuigen.”

Inmiddels lijken in de coalitie de onderhandelingen over het ontslagrecht vast te zijn gelopen?

„De wil is er om er als coalitiepartijen en kabinet uit te komen, daar ben ik van overtuigd. Over welke richting het opgaat wil ik me niet uitlaten. Wel vind ik dat de zaak zo snel mogelijk opgelost moet worden, omdat vertraging slecht is voor iedereen die bij dit dossier betrokken is. Of het nou de minister is, het kabinet of de coalitie. Want het ontslagrecht vormt een onderdeel van de arbeidsparticipatie. We hebben maatregelen klaar staan om te zorgen dat 200.000 mensen aan het werk komen. Dit is echt een heel zwaar punt voor het kabinetsbeleid. Ik wil dat dit er zo snel mogelijk komt.”

Ook in uw eigen achterban leven er reserves over het schrappen van de rechterlijke toets. Dat zult u vandaag ook horen op het congres?

„Wij zullen bij de uitwerking goed luisteren naar de zorg die ook in het CDA leeft. Je dient er rekening mee te houden. De vroegere CDA-minister Jan de Koning zei destijds dat je niet moest naroepen wat iedereen vond, maar dat je juist een stap verder moest zetten. Maar om te laten zien hoe smal de marges zijn, zei hij ook: als je meer dan een meter voor het muziekkorps uitloopt, dan gaat het korps rechts of links en jij als leider de andere kant op. Dus je moet er dichtbij blijven. Voor onrust en onzekerheid heb ik begrip.”

Bent u tevreden over de samenwerking in de coalitie?

„We zijn begin maart begonnen. Het eerste half jaar was het wennen, maar dat is volstrekt logisch. Nieuwe partners, jonge fracties, andere wijzen van communicatie. Maar we hebben belangrijke hobbels genomen, maar één helaas nog niet: de problematiek van het ontslagrecht. De tijd begint te dringen. Daarom heb ik steeds gezegd dat het snel moet gebeuren. Tempo. Ook tijd is een politiek instrument. Juist dit punt moet geregeld zijn, omdat we nog veel meer zaken met elkaar te bespreken hebben, bijvoorbeeld de Uruzgan-missie en het rapport van Rinnooy Kan ten aanzien van het onderwijsstelsel. Dat zijn hele belangrijke besluiten die genomen moeten worden. Als je dan de hele tijd het ontslagrecht meesleept, dan is dat niet goed voor de coalitie. Dat moet je niet willen.”

Deel dit artikel