Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Als ik straks slanker ben...'

Home

Eveline Brandt

Er woedt een tweestrijd binnen de 'club van dikke mensen'. Sommige leden proberen zichzelf en de buitenwereld voor te houden dat mooi dik niet lelijk is. Ze hebben het over 'zelfacceptatie', maar zodra er een nieuwe afslankpil op de markt komt, vliegen ze er allemaal op af. ,,Als je van cyaankali zou afvallen, dan nog zou ik het nog nemen.''

Eindeloos kunnen ze verhalen over de vernederingen die hen ten deel vallen. De beledigingen. Elly (39) zegt: ,,Monden vallen open als we langskomen.'' Wanda, ook 39: ,,Toen ik nog zwaarder was dan nu, kreeg ik vaak dodelijke blikken van voorbijgangers. Echt vernietigend. Vaak was daarna mijn hele dag kapot.''

Gisteren nog, tijdens een rondleiding door een brouwerij. Ze kwamen voorbij met een groepje, een man zei: ,,Nou, die dames lusten wel een biertje zo te zien.'' Elly: ,,Ik antwoordde: 'U bent een arrogant mannetje.' Ik zeg ook weleens: 'Pas op, anders ga ik bovenop je zitten.''' ,,Een baan vinden is vaak een probleem'', vertelt Wanda. ,,Omdat je niet representatief bent. Mijn zus is ook heel dik. Toen zij naar het arbeidsbureau ging, kreeg ze te horen: je kunt je beter aanmelden bij een sociale werkplaats.'' Elly: ,,Kom ik de spreekkamer van de huisarts binnen voor een griepje, krijg ik een dieetlijst mee.'' En altijd, altijd krijgen ze te horen dat ze 'zwak' zijn. Spottend zegt Elly: ,,Ik ben wel 150 kilo afgevallen in mijn leven; dat noem ik niet zwak.''

Elly en Wanda zijn respectievelijk voorzitter en vicevoorzitter van de Nederlandse Obesitas Vereniging (NOV). Dat is, wat oneerbiedig gezegd, een club van dikke mensen. Zeer dikke mensen. Obesitas is dokterstaal voor ernstige zwaarlijvigheid. Ook wel: extreem overgewicht. Het aantal mensen dat daaraan lijdt neemt in Nederland gestaag toe, zoals bijna overal ter wereld. Hier te lande gaat het al om acht procent van de bevolking - dus ongeveer een miljoen Nederlanders. Zij zijn - medisch gezien - niet een beetje te zwaar, maar tientallen kilo's.

Vijfhonderd leden heeft de NOV, veelal vrouwen. Zij hebben zich tien jaar geleden verenigd om te kunnen praten over hun overgewicht en om samen dingen te ondernemen die ze alleen niet durven, zoals zwemmen en winkelen. Deze week zijn ze er samen even uit. Een vakantie in eigen land. In een dorpje in Overijssel zijn in een comfortabel bungalowpark vierenveertig leden van de vereniging bijeen, verspreid over verschillende huisjes.

Gastvrij zijn ze, aardig en openhartig. Je zou bijna zeggen: gezellig. ,,Dat is vaak maar een schild'', reageert Wanda scherp. Altijd dat cliché van de gezellige dikkerds. Ze moeten wel, zeggen ze. Wie niet mooi is, moet gezellig zijn.

Vandaag gaat een aantal dames naar een zaak in de buurt, waar badpakken op maat worden gemaakt. Speciaal voor hen die niet in confectie badkleding passen. Een ander groepje gaat winkelen in het dorp. Het blijkt niet overdreven: monden vallen open wanneer ze langslopen, mensen kijken om. ,,En dan hebben we de diksten nog thuis gelaten'', grapt Geeske. Dan, serieus: ,,Die zijn te slecht ter been.'' Geeske gaat een jas passen bij M & S mode. De grootste maat. Vijf van haar vriendinnen staan er omheen en geven goedkeurend commentaar. ,,Ik vind hem echt leuk staan'', zegt de een. ,,Kleedt je slank af'', vindt de ander.

De dames slenteren verder over de markt. Even naar de hobbykraam. Ze bekijken en kopen stofjes, verfjes, kralen. ,,Deze stand is altijd populair'', zegt Wanda, die al voor de tiende keer mee is op de jaarlijkse vakantie. ,,Want knutselen - dat kun je tenminste zittend doen.''

Na het winkelen wordt er verzameld in de coffeeshop op de hoek van de markt. Elly zit al te wachten, achter een kop koffie met een roomsoes. Wanda bestelt appeltaart. ,,Het is nu vakantie hoor, ik neem lekker een gebakje'', zegt ze. Met muizehapjes gaat het naar binnen. Het eten gaat niet makkelijk, want Wanda heeft sinds juni vorig jaar een band om haar maag. Die heeft haar inmiddels van ruim 50 kilo verlost. Ze woog 179, nu is ze 128. Elly heeft ook zo'n maagband. Een folder komt op tafel. De band ziet eruit als een soort plastic corsetje. Dat wordt operatief ingebracht, om de maag gelegd en dan aangesnoerd als een ceintuur, zodat de passage naar de maag veel nauwer wordt. Elly en Wanda kunnen sindsdien geen vlees meer verstouwen, zelfs geen brood, want dat wordt zo'n nare klont die nauwelijks langs dat doorgangetje komt. ,,Ik heb er heel veel voor over om af te vallen'', zegt Wanda ten overvloede. ,,Niet dat ik mijn dikzijn niet accepteer; het zijn de kwalen die erbij komen. Ik heb last van mijn knieën, pijn in mijn rug, problemen met lopen, ik pas in geen enkele stoel...'' Haar moeder is haar schrikbeeld, zegt ze. ,,Die kan door haar overgewicht niets meer. Ze zit in een rolstoel en is suikerpatiënt geworden. Ze was altijd al dik, maar toen mijn vader overleed, is ze emotioneel gaan eten en nog verder gegroeid.''

Elly heeft er ook veel voor over. Jaren geleden had ze een 'maagballon'. Die wordt ingebracht via de mond, door de slokdarm, naar de maag. ,,Ik dacht dat ik stikte.'' Het hielp wel. Honger had ze niet meer, met dat ding in haar maag. Ze laat foto's zien. Voor de maagballon: reusachtig, ongelukkig, op de bank. Honderdveertig kilo. Na de ballon-behandeling: een stuk geslonken, dansend, op een feestje. Negenentachtig kilo. Niet voor lang. Elly kwam algauw weer flink aan. Er volgde een maagverkleining. Daarbij wordt een deel van de maag letterlijk dichtgeniet. De nietjes werden verwijderd toen ze maar bleef overgeven. Nu, sinds ze haar maagband heeft, moet Elly weer overgeven na iedere warme maaltijd. Daarom eet ze liever de hele dag door kleine beetjes. Chocolaatjes vooral, en koekjes. Laatst nam ze een softijsje - ze stikte er zowat in. Paniekerig heeft ze op haar slokdarm staan slaan, om het ijs haar maag in te laten zakken.

Wanda heeft eens deelgenomen aan een onderzoek naar de maagballon. Vier keer drie maanden duurde het experiment, waarvan drie keer een nieuwe ballon geplaatst zou worden en één keer niet. Welke keer dat was, werd haar niet verteld. ,,En'', vroeg de arts na die periode, ,,wat denk je?'' ,,Ik weet zeker dat ik een ballon in mijn maag heb'', antwoordde Wanda. Ze was dan ook 13 kilo afgevallen. Maar zonder ballon, verklapte de arts. Veelbetekenend wijst Wanda naar het gebied tussen haar oren. ,,Het zit dus echt hier'', zegt ze.

Zeker, obesitas kan erfelijke oorzaken hebben. Maar het overgewicht ontstaat ook vaak door een eetprobleem, of wordt daardoor verergerd. Zo zijn er, somt Wanda op, 'lijngerichte eters', die volledig geobsedeerd zijn door iedere hap en bijbehorende calorie; 'emotionele eters', die hun emoties met voedsel proberen te dempen; 'externe eters', die maar een reclame voor een lekkernij hoeven te zien of ze moeten het hebben. ,,We hebben een hele trucendoos vol redenen om ons overgewicht te verklaren'', zegt Wanda. ,,De bekendste: roepen dat je een schildklieraandoening hebt. Ha! Dat is maar heel zelden het geval.'' Van een schildklierafwijking wordt men niet obese, zeggen deskundigen. Er is, om precies te zijn, minder dan één procent kans dat er een of andere lichamelijke afwijking wordt gevonden die de oorzaak is van het extreme overgewicht.

Sjoukje (34) is een 'emotionele eter'. Ze deelt een bungalowtje met Wanda en Elly, en wacht ons op met de lunch. Ze maakt thee, dekt de tafel, en eet omzichtig een paar boterhammen. Met enige regelmaat eet ze een hele koektrommel, soms een hele ijskast leeg. Maar alleen als niemand het ziet.

Vier jaar geleden kreeg Sjoukje een kind, dat niet helemaal gezond bleek. Sindsdien is ze altijd ongerust, en dat probeert ze weg te eten. In die vier jaar is ze 35 kilo aangekomen. Of nee: gegroeid. Hier spreekt men consequent van 'groeien'. ,,Ik neem geen kind meer!'', heeft Sjoukje nu besloten, uit angst voor nog eens 35 kilo erbij. Haar man begrijpt het niet. ,,Dat is niet zo'n gevoelsmens'', zegt Sjoukje kortaf. Vreselijk vindt ze haar overgewicht. ,,Als ik ergens binnenkom, voel ik dat iedereen naar me kijkt'', zegt ze. Veel dingen durft ze niet. Dansen. Naar het strand. Ze kan niet zonder tranen praten over haar eetprobleem, zegt ze beschaamd terwijl ze naar haar zakdoek graaft. Een verslaving, ja, overgehouden aan een 'rot verleden'. Jaren is ze ervoor in therapie geweest, maar het heeft haar niet geholpen.

Nu staat Sjoukje op de wachtlijst voor een maagband. Waarom? ,,Als ik blijf groeien zoals ik nu doe, is over twee jaar de maat wel vol'', zegt ze droog. ,,Maar eigenlijk weet ik niet of ik het wel wil. Ik ben principieel tegen snijden in een gezond lichaam.'' Wanda niet. Zij heeft een litteken van borstbeen tot navel overgehouden aan haar maagbandoperatie. ,,Ik heb daar geen probleem mee'', zegt ze luchtig. ,,Ik heb al jaren dezelfde man en ik zal toch nooit in een bikini lopen.''

Na de lunch gaan we wat buurten in het bungalowpark. Sjoukje gaat mee op bezoek in het huisje van Mariska en Greet. Mariska (31) is zwaar opgemaakt, zorgvuldig gekapt en gekleed, en dik. Een jaar geleden is ze lid geworden van de NOV. ,,Ik voel me veel vrijer op deze vakantie, omdat iedereen hier dik is'', zegt ze. Als kind was ze al mollig. Kruimeldief! Zo noemden Mariska's klasgenootjes haar op de kleuterschool. Haar ouders - ook dik - waren vaak weg. Als troost stopten ze de kasten vol met lekkers. Dikkertje Dap! Altijd kreeg Mariska dat soort opmerkingen, ook van haar vader. ,,Toen ik tien was, moest ik van mijn vader naar de dokter om mijn schildklier na te laten kijken'', zegt ze. ,,Als ik nu foto's terugzie uit die tijd, vind ik mezelf daar niet eens echt dik.'' Nog steeds is ze heel gevoelig voor de mening van haar vader. ,,Als hij kritiek op me heeft, ben ik daar kapot van. Meestal ga ik mezelf daarna helemaal voleten.''

Greet (44) zit voortdurend te knikken. Ze herkent het hele verhaal, zegt ze, 'tot en met de vader'. Op haar veertiende ging Mariska voor het eerst op dieet, net als Sjoukje, net als Greet. ,,Vanwege één opmerking'', zegt Greet. ,,Iemand zei tegen mij: 'Hoe dúrf jij met die dikke kont in een bikini te lopen'.'' Na het eerste dieet volgde het tweede en al snel was het eind zoek. Greet: ,,Weight Watchers, calorieën tellen, brooddieet: alles heb ik gedaan. De sherrykuur - op de tweede dag was ik al straalbezopen.'' Ja, ze vielen af, en daarna kwamen ze algauw weer aan. Om zwaarder te eindigen dan daarvoor. Van lijnen word je dik, dikker, dikst - daarvan kan iedereen hier getuigen.

En toch. Toch doen ze het bijna allemaal. Diëten, ballonnen, banden... De NOV telt niet zoveel leden die zichzelf en de buitenwereld zelfverzekerd voorhouden dat mooi dik niet lelijk is. Er zijn er wel die proberen zichzelf te accepteren. Die uitdragen: wij zijn goed zoals we zijn, ook in deze vorm. Tegelijkertijd worden alle nieuwe diëten, pillen en operaties uitvoerig besproken, en lijkt men elkaar te sterken in het verlangen naar een slanke lijn. Er is een soort richtingenstrijd binnen de vereniging, die een uitvergroting lijkt van de tweestrijd die ieder voor zich voert. Vice-voorzitter Wanda (met maagband) geeft toe: ,,We hebben het wel vaak over zelfacceptatie, maar zodra er een nieuw pilletje op de markt komt, vliegen we er allemaal op af. Als ik zou zeggen: 'Dit is cyaankali, daar val je zo mooi van af', dan zouden ze het nog nemen.'' De vereniging geeft ook telefonisch informatie over dikzijn, én over methoden om af te vallen. Dat levert soms lastige dilemma's op. ,,Ik zal de maagballon niemand aanraden'', zegt Wanda. ,,Ik heb hem gehad, met 46 anderen, en bijna iedereen is al weer terug op het oude gewicht.''

Greet heeft uiteindelijk besloten ermee op te houden. Nooit meer op dieet! Sindsdien voelt zij zich veel beter. ,,Nu denk ik: ik ben goed zoals ik ben, al ben ik nog steeds dik. Ik ben niet meer zo verwrongen bezig met eten. En daardoor val ik nog af ook. Je moet eerst aan je problemen werken. Als je die kwijt bent, raak je vanzelf gewicht kwijt.'' Mariska luistert stil en zegt: ,,Ik hoop dat ik ook nog eens zover kom.'' Zij heeft door al dat gelijn last gekregen van 'eetbuien'. Negen maanden heeft ze in een kliniek gezeten voor bulimiapatiënten en eetverslaafden. Maar eetbuien heeft ze nog altijd. ,,Wel vier of vijf keer per week'', zegt ze. ,,Dan ga ik helemaal door het lint. Ik kan nog steeds moeilijk met emoties omgaan - die eet ik weg.'' Nu heeft ook zij haar hoop gevestigd op een operatie. Jawel: een maagband, gepland in oktober dit jaar. ,,Het is een rage'', zegt Greet bozig. ,,Je moet bijna in de verdediging als je er géén wilt. En dat onder 'lotgenoten'! Ik hoop dat zelfacceptatie ook nog eens een rage wordt. Maar ja, da's veel moeilijker.''

,,Als ik dan een stuk slanker ben geworden'', droomt Mariska, ,,niet superslank, maar zo'n dertig kilo lichter, dan zou ik wel graag kinderen willen.'' Nu niet - nee, weet Sjoukje: ,,Dat is niet leuk hoor, als je daar ligt te bevallen met dat lichaam, en dan zo'n dokter erbij...'' ,,...en je vriend'', griezelt Mariska. In één adem: ,,Wij hebben ook altijd seks met het licht uit.'' ,,Wij ook'', zegt Sjoukje. ,,Mij ziet hij niet naakt. Ik word zelf al misselijk van dat lijf, dus heb ik een nachthemd tot op mijn enkels.'' ,,Misselijk?'' vraagt Greet. ,,Waarvan? Dat hoort allemaal bij jouw lichaam, lief toch?'' Sjoukje zwijgt. Mariska schudt nee. ,,Ik vind mezelf vies, dik en walgelijk'', zegt ze.

Ergens gelooft Mariska niet dat ze veel gelukkiger zal worden als ze afvalt, bekent ze. Misschien wel gezonder. Nu, op haar 31e, heeft ze rugklachten, pijn in haar gewrichten, problemen met slapen. Ze heeft ook veel last van hoofdpijn en van depressiviteit. ,,Ik heb weleens in mijn pyama op het spoor gestaan'', zegt ze kortaf. ,,Wilde ik niet meer leven. Vanwege mijn gewicht enzo.''

De psycholoog met wie zij moest spreken over de maagbandoperatie, heeft ze deze informatie zorgvuldig onthouden. Vooral niets zeggen over somberheid, over eetbuien; je verslaving verdoezelen. Anders kom je niet voor een maagband in aanmerking, dan word je doorgestuurd naar de psychiater.

Eigenlijk horen ze daar ook, vindt Sjoukje. ,,Wij eten onze problemen weg'', zegt zij, ,,dat kan niet meer met zo'n maagband, maar wat gaan we dan met onze problemen doen?'' En dan de risico's. De band kan knappen, weten ze, of leiden tot trombose. En heel dikke mensen lopen een gerede kans een narcose niet te overleven. ,,Straks gaan we eraan dood'', zegt Sjoukje. Mariska schokschoudert. ,,Daar merk ik dan toch niks van'', zegt ze met een strakke blik. ,,Vind jij jezelf zo weinig waard dat je slank wilt zijn ten koste van je leven?'', vraagt Greet. ,,Ja'', zegt Mariska. ,,Ja.''

Feiten

Wat is eigenlijk obesitas? Vaak vallen termen als 'vraatzucht' en 'ziekelijke vetzucht'. ,,Kun je nagaan'', zegt J. Seidell, hoofd van de afdeling chronische ziekten en epidemiologie van het RIVM, ,,wat een stigma op deze ziekte rust. In zulke bewoordingen wordt nooit gesproken over suikerziekte, terwijl die ook bijna altijd een gevolg is van overgewicht.'' Seidell definieert obesitas als 'overmatige opslag van vet in het lichaam, als gevolg van langdurige verstoring in de energiebalans'. Zo'n verstoring is moeilijk te herstellen, zegt Seidell, ook al omdat een beperking van het dieet vaak weinig vruchten afwerpt. 'Wat ik heb, wil ik houden', zegt het lichaam. De afgelopen tien jaar is het percentage Nederlanders met obesitas toegenomen: bij de vrouwen van acht naar tien procent, bij de mannen van zes naar acht procent. Zij hebben vaak een te hoge bloeddruk, een verhoogd cholesterol en/of diabetes. In Engeland ligt het percentage al op 20 procent, en in de Verenigde Staten lijdt een kwart tot een derde van de volwassen bevolking aan ernstige zwaarlijvigheid. De zogenaamde Quetelet-index geeft aan of hiervan sprake is: lichaamsgewicht in kilo's gedeeld door het kwadraat van de lichaamslengte. Wanneer de uitkomst hiervan boven de dertig ligt, spreekt men van obesitas.

Seidell verwacht een verdere toename, wereldwijd. ,,Niet alleen in de rijke westerse landen'', zegt hij. ,,We zien de stijging ook in Azië, Zuid Amerika en Noord-Afrika.'' Een complex van factoren ligt hieraan ten grondslag. Kort gezegd bewegen we steeds minder, waardoor de energiebehoefte afneemt. Tegelijkertijd is het voedsel tegenwoordig zeer energie-dicht, en bovendien altijd en overal te krijgen. ,,De hele bevolking is de afgelopen 15 jaar gemiddeld 2 á 3 kilo zwaarder geworden, maar bepaalde mensen zijn daar extra gevoelig voor'', aldus Seidell. Hij wijst op de rol van erfelijke factoren, die door steeds meer onderzoek bevestigd wordt. Dan is er nog het slankheidsideaal dat steeds slanker wordt, waardoor de dikken zich steeds dikker en afwijkender voelen. Hetgeen kan leiden tot depressiviteit, en soms vreetbuien - dus een verergering van de kwaal. Het RIVM pleit voor meer aandacht en meer preventie. ,,Er moet veel vroeger ingegrepen worden'', aldus Seidell, die het betreurt dat er vaak gewacht wordt tot het overgewicht extreem is en levensbedreigend, zodat er alleen nog chirurgisch ingegrepen kan worden. ,,Een huisarts die een adolescent langzamerhand zwaarder ziet worden, moet die goed begeleiden. Daar dring ik al 15 jaar op aan, maar de medische stand weet zich hiermee nog altijd geen raad.''

Deel dit artikel