Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zo druk je met een kleinere voetafdruk

Groen

Frank Straver

© Bloomberg via Getty Images

De milieu-impact van gedrukte folders, boeken en kranten is fors. Of digitaal lezen milieuvriendelijker is, is onduidelijk. Wat zeker helpt, is schoner en minder drukwerk. Het bedrijf Ecodrukkers in Nieuwkoop bewijst dat het kan.

 Schaalvergroting, kleine winstmarges. De druk­sector zit behoorlijk klem, zegt ondernemer Rob Wilders. “Er is een niet-aflatende vraag naar papieren drukwerk. De vrij armlastige grafische industrie doet aan snelle bulkproductie.” De concurrentie met goedkope massaprint in China en Oost-Europa stijgt. Onderzoeksbureau GOC noemde het een ‘voortdurende spiraal van verslechtering’ in de sector, die blij moet zijn met economische oplevingen. De middelen om het anders te gaan doen zijn schaars. Terwijl het wel, in theorie, flink schoner kan. 

Lees verder na de advertentie

Wilders stapt naar de grote boekenkast in de ontvangsthal van Ecodrukkers, waarvan hij mede-eigenaar is. Hij pakt een fietsroutekaart van de plank. “Kijk, dit is ‘stone paper’. Dit is voor ons net zoiets als de vegetarische worst, die in de vleessector geen worst mag heten omdat er geen vlees in zit. Zonder houtvezels is het geen papier, klinkt soms in onze sector.”

Steenpapier is gemaakt van restmateriaal uit steengroeves, calciumcarbonaat. Afgewerkt met het kunststof HDPE, dat wel. Maar alsnog zou het zeer duurzaam zijn, omdat voor dit papier geen boom omver hoeft. Calcium­carbonaat is ruim voorradig, het vergt weinig water om er namaakpapier van te maken.

Koudwatervrees

Steenpapier laat zich nog moeilijk scheiden en recyclen, erkent Wilders. “Dat kán wel, zodat het circulair wordt”, zegt hij. Het valt hem tegen dat de branche zich niet stort op de kansen van stone paper of papier uit ‘agriwaste’ (plantenresten). Koudwatervrees, denkt hij.

“Natuurlijk, niet alles lukt direct. Wij hebben bij Ecodrukkers ook mislukkingen gehad. Papier maken uit zetmeel, dat was een drama. Maar toch, er is zo veel mogelijk...”, verzucht hij.

De drukwereld ontdekt duurzaamheid mondjesmaat, efficiënt printen en recycling komen op de agenda. De branche wil de CO2-footprint minimaliseren, aldus het Koninklijk Verbond van Grafische ondernemingen (KVGO). 

Tegelijk is de milieu-impact van folders, verpakkingen, tijdschriften en boeken en kranten fors. Het is wel zo dat 85 procent van alle geproduceerde papier en karton gemaakt is van gerecycled papier, zegt Ed Nijpels, voorzitter van het Klimaatakkoord en Papier recycling Nederland, in het nieuwe boek ‘Duurzaam uitgeven’. “Dat wil echter niet meteen zeggen dat alle producten van papier en karton duurzaam zijn.” De branche kan papier niet oneindig hergebruiken, voor de kwaliteit is een toevoeging van verse houtvezels nodig. Dat kan uit duurzaam beheerd bos. 

Om al het drukwerk te bezorgen, is wel transport nodig. Dat kan in elektrische auto’s, zoals het kleine Ecodrukkers met een handvol medewerkers doet, maar de bulk in de sector gaat in vrachtwagens en bestelbussen. In de grafische branche gaat jaarlijks 28,7 miljoen kilo inkt om, 3,7 miljoen liter IPA (chemisch oplosmiddel), becijferde Wilders met zijn Eco­labelsysteem (ELS). De CO2-voetafdruk van het Nederlandse drukwerk is volgens ELS vergelijkbaar met de uitstoot van 1,1 miljoen huishoudens.

Spaarzaam zijn met kleur helpt, een rank lettertype kiezen, scheelt inkt

Directeur Petra de Boer van Ecodrukkers (jaaromzet: 3,5 miljoen euro) loopt langs de drukpersen en papiersnijmachines in de fabriek. Stroperige slierten inkt, in felle kleuren, sijpelen de manshoge drukmachine binnen. “Het is bio-inkt hoor”, zegt ze. Het was flink zoeken naar schone inktsoorten, toen de drukkerij in 2004 begon. Maar bij een experimentele leverancier kan de drukkerij nu terecht, Green4print. Dat bedrijf ‘wil de Tesla onder de inktmakers zijn’ en biedt een volledig natuurlijk inkt.

Of de kwaliteit net zo goed is als van chemische inkt? De kleurkracht wel, zegt Ecodrukkers. Maar werken met bio-inkt is wel even wennen. “Vergelijk het met de verfbranche. Die werkte altijd met minerale olie. Overstappen op watergedragen verf vond die sector ook lastig.” Hetzelfde speelt wanneer een drukkerij gaat werken zonder chemische oplosmiddelen, lijm en lakmiddelen.

Dure drukpersen, met bijbehorende chemische werkwijzen, die kan de drukindustrie niet zomaar wegdoen. Maar ook dan kan de sector al schoner gaan werken. Door snijverlies van papier te beperken bijvoorbeeld. “En honderden vellen papier gebruiken voor proefprints is verspillend. Drukmachines nauwkeuriger aansturen zou miljoenen A4’tjes schelen.

Spaarzaam zijn met kleur helpt ook, een rank lettertype kiezen, scheelt inkt. Extra chemische laklagen aanbrengen om het droogproces te versnellen zou ook niet hoeven. “Stap af van de mentaliteit ‘vandaag besteld, morgen in huis’. “Sommige bestellingen, neem visitekaartjes, kunnen toch prima een dag wachten?”

Ja-sticker

Wat ook helpt is minder ongevraagd drukwerk maken en verspreiden. “Waarom zouden adverteerders allemaal rommel bij mensen in de brievenbus gooien die voor een groot deel niet gelezen wordt?”, vraagt Wilders. Een nee-sticker helpt al. Maar het plan van Amsterdam om het om te draaien (een ja-sticker als je wél reclame wil ontvangen) is nog beter, zegt hij. “Waarom bevuil je je eigen nest door voor minder drukwerk te pleiten?”, krijgt Wilders naar eigen zeggen van drukwerkers regelmatig te horen. Folderbedrijven willen het besluit formeel aanvechten.

Verandering hoeft niet alleen vanuit de drukwereld zélf te komen. Dat bewees het bedrijf Carlsberg afgelopen maand. De bier­gigant, die een groene strategie ontwikkelt, kwam met een eis voor de merklabels op bierflessen. Cradle to cradle moeten ze worden geprint, zo’n beetje de hoogste duurzaamheidsgraad, bedacht door de groene goeroe Michael Braungart, die pleit voor printen zonder gif. “Kijk, zulke afnemers van drukwerk schudden de sector op”, zegt Wilders. Bij Ecodrukkers staan in de boekenkast met uitgegeven materiaal bundels en kaarten voor Greenpeace, boeken over circulariteit, wandel- en fietsgidsen. “De klanten zijn milieubewust.”

Soms wil het oog ook wat. De Boer pakt een dik boek uit de kast, van afvalpapier met schone inkt. Toch zit er wel een lakje op de omslag. Kon die kaft niet kaal? “Met beschermlaag blijft een boek langer mooi, wel zo duurzaam.” Maar, zegt ze, afwerken met een schone bio-laminaat moet ook gaan lukken.

Is digitaal schoner?

Komt duurzamer druktechniek niet te laat? Lezen op mobiel, tablet en computer wint terrein. “Ik geloof in een toekomst voor papier”, zegt Wilders. Natuurlijk, hij zit zelf in de drukwereld. Daarnaast, zegt hij, vergeet niet dat ook informatie via mail en web een milieu-impact heeft. Voor een apparaat zijn schaarse grondstoffen en energie nodig, en voor het browsen en scrollen staan datacenters energie te slurpen. Dat gaat soms op groene (wind)energie. Maar meestal niet, onthulde ontwikkelingsorganisatie Hivos meermaals.

De hamvraag is: is het online lezen van een folder, tijdschrift of krant per saldo schoner? Er gaan cijfers rond dat een half uur een digitale krant lezen net zo’n milieu-impact heeft als een papieren krant lezen. Er is inderdaad een omslagpunt, waarbij digitaal lezen meer vervuiling berokkent dan drukwerk ontvangen, zegt onderzoeker naar milieuimpact Babette Porcelijn. Maar heel onduidelijk is waar dat kantelpunt ligt. Het is sterk afhankelijk van het type drukwerk, het digitale apparaat en de leesduur online.

© ANP Photo Xtra

Milieu Centraal heeft evenmin een pasklaar antwoord. “Beide media hebben voor- en nadelen”, zegt het onafhankelijke informatiepunt. De milieulast is ook heel anders. Bij drukwerk zijn gebruik van hout, chemicaliën, water en transport nadelig. Bij online lezen is hoog energiegebruik vervuilend, net als productie van elektronische apparaten, met schaarse aardmetalen. Het adviesbureau CE Delft geeft in diverse rapporten ook geen sluitend antwoord. “De voor- en nadelen van papier en scherm ontlopen elkaar niet veel.” Een rondgang langs experts in de wekelijkse Trouw-rubriek Groen Doen leverde dezelfde conclusie op.

Compenseren van vervuilende impact kan wel altijd. De reclametak van De Postcodeloterij doet dat door geld te geven voor schone kooktoestellen in arme landen, zei directeur Boudewijn Poelmann (nummer 12 van de Duurzame 100) in deze krant. Bij een boek kan het ook. Auteur Babette Porcelijn compenseerde de productie van haar boek ‘Verborgen impact’, oplage 5000 stuks, door 216 bomen te planten.

Digitale informatie compenseren voor milieuschade kan ook. Platform De Correspondent maakte ook bekend te gaan compenseren, door geld te steken in aanplant en behoud van bossen en CO2-rechten op te kopen. Krantenuitgevers, zoals de Persgroep waar Trouw onderdeel van is, compenseren de CO2-voetafdruk vooralsnog niet.

Meer weten over papier en karton? Kijk hier.

Lees ook: 

Een duurzamer leven voor de bestseller

Boeken uitgeven kan groener en goedkoper, vindt Erik Timmermans, directeur van het Informatiecentrum Papier en Karton. In het project ‘Duurzaam boek’ worden vier boeken opnieuw, maar dan veel milieubewuster gedrukt.

Inktloos printen kan, nu de printers nog

Het begon bij een borrel voor ondernemende studenten. Printen zoals we dat nu doen, dat moet toch beter kunnen? Inmiddels zijn de twee mannen achter Inkless klaar om de wereld te veroveren.

Krant op e-reader of papier, voor het milieu maakt het weinig uit

Een plof op de deurmat of een druk op de knop van een e-reader, wie duurzaam de krant wil lezen hoeft niet te kiezen. De voor- en nadelen van papier en scherm ontlopen elkaar niet veel.

Deel dit artikel

Spaarzaam zijn met kleur helpt, een rank lettertype kiezen, scheelt inkt