Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zeeuws 'paradijsje' wordt beloond met een trofee

Groen

Joop Bouma

De karakteristieke rode baksteentjes maken de boerderij d'Inlaeghe tot een pronkjuweel. © Foto Boaz Timmermans

Ze zijn er nog op het Zeeuwse land, boerderijtjes met rode baksteentjes die de tijd hebben doorstaan. Een landschapspareltje bij Oostburg krijgt zaterdag de Zeeuwse Erftrofee.

Vraag Arianne Koster om een rondleiding over haar erf en je bent even zoet. Bij elke struik, elke boom, bij elke heuvel in het veld, heeft ze een verhaal. Háár verhaal, want ze loopt op geboortegrond. In 1933 legde haar tante Anna Koster de eerste steen van de woning bij de boerderij. Er is een serre aan het huis gebouwd, maar verder is alles in oude staat, de vloertegels, de balken in het dak, de kozijnen. De houten rolluiken. Op het erf staan varkenshok en karrekot, ongeschonden. In de oude boerenschuur, waar ooit de koeien stonden, opent ze een deur naar de piezel, de antieke bergplaats voor graan.

Lees verder na de advertentie
Boerderij d’Inlaeghe is van grote waarde. Niet alleen voor het land­schaps­beeld, maar ook veel soorten planten en dieren vinden er bescherming.

Ze zijn best een beetje trots, Arianne Koster en Dick Schipper, eigenaren van boerderij d'Inlaeghe bij het Zeeuws-Vlaamse dorp Oostburg. Voor hun plekje, fraai gedrapeerd tussen twee eeuwenoude dijken, krijgen ze zaterdag een trofee van Zeeuwse landschapsorganisaties en landbouwkoepel ZLTO, omdat het huis en erf een pronkjuweeltje is van een goed bewaard cultuurhistorisch element in het landschap.

Daarvan zijn er meer in Zeeland. Maar is er genoeg aanleiding de oude erven te beschermen, vindt ook de provincie Zeeland. Volgens Stichting Landschapsbeheer Zeeland, één van de organisaties die de trofee uitreiken, is het behoud van grote waarde, niet alleen voor het landschapsbeeld, maar ook voor veel soorten planten en dieren. Bijen, vlinders, insecten, zoogdieren en vogels vinden beschutting op boerenerven. Vandaar die prijs, aldus Sylvia Tuinder van Landschapsbeheer Zeeland. "Deze mensen spannen zich onder meer in voor het behoud van twee eeuwenoude bomen op hun erf, een walnoot en een zwarte populier." De markante populier, ooit geplant als grensboom, heeft een stamomtrek van 4,5 meter. De walnotenboom dateert vermoedelijk uit 1860.

Dick Schipper en Arianne Koster bij de meer dan tweehonderd jaar oude grensboom. © Foto Boaz Timmermans

Dagelijkse aandacht

Ze hebben allebei een volledige baan, Arianne in de zorg, Dick zit in het onderwijs. "Als we thuiskomen is het omkleden en aan het werk", zeggen ze. Toen vader Koster in 2003 overleed en moeder naar een appartement in Oostburg verhuisde, zijn beiden in het huis getrokken. Daarna is het nooit meer rustig geweest. Het erf vergt dagelijkse aandacht.

"Mijn ouders hadden een mini-camping, zo'n twintig jaar al. Toen vader stierf zijn we daarmee gestopt", zegt Arianne. "Dat konden we er niet bij hebben. Bovendien moest er van alles worden gemoderniseerd. Het zou te duur worden. Het was moeilijk om afscheid te nemen van de gasten die hier jaar-in jaar-uit kwamen. Sommigen kwamen hier al als kind."

Ze willen dat het huis en het erf behouden blijven. "Als kind riep ik al: ik ga hier later wonen", zegt Arianne. Ze zien om zich heen dat er al veel is verdwenen. "Ik zag laatst dat er bij Waterlandkerkje, hier vlakbij, een oude tiendenpaal uit het land is weggehaald. Er is daar een huis gebouwd. Dat is wel jammer." Dick Schipper ('Ik kom uit Vlissingen, van de overkant, zoals ze hier zeggen') ziet ook het landschap veranderen. "Ik ga vaak naar zee, hier vlakbij. Bij het strand worden nu van die vakantieparken gebouwd, dat is niet fraai. Maar ja, aan de andere kant, het is ook een economische noodzaak. Dit is een krimpregio, het toerisme is belangrijk voor ons."

Natuurvriendelijk 

Maar behoud van de cultuurhistorie is dat ook, zeggen beiden. d'Inlaeghe ligt in het buurtschap Klein Brabant in een polder die in 1652 is drooggelegd. Het erf ligt tegen een liniedijk uit de Tachtigjarige oorlog (1568-1648) . De dijk was de verbinding tussen een stelsel van verdedigingswerken. Er lagen in die tijd honderden forten en veldschansen in het gebied. Zeeuws-Vlaanderen lag op de grens van de Noordelijke (Staatse) en Zuidelijke (Spaanse) Nederlanden.

Aan de andere kant van het erf liggen nog restanten van een oude inlaagdijk (een reserve-waterkering), die waarschijnlijk tussen 1650 en 1788 is aangelegd. De boerderij is naar die inlaagdijk vernoemd.

Het vervangen van een rieten dak op een schuur kost je zo een ton. En als je dat geld niet hebt, dan komen er golfplaten op, helaas.

Omdat ze hun landgoedje natuurvriendelijk beheren, zien Arianne Koster en Dick Schipper steeds vaker leven op het erf. "Ik hoor hier weer krekels in de zomer, heb ik jaren niet gehoord", zegt hij. Zij: "We zien ook steeds meer vleermuizen, mussen, zwaluwtjes, padden, egels. Het is echt een paradijsje."

Zorg om oude erven

De provincie Zeeland is bezorgd over de toekomst van oude, monumentale boerderijen in de provincie. Begin deze eeuw is er een inventarisatie gedaan van wat er nog is. Vrijwilligers legden in 2005 een lijst aan waarop uiteindelijk meer dan 3000 boerderijen stonden van cultuurhistorisch belang. Veel van die gebouwen en erven waren al aangetast.

In de gemeente Tholen bijvoorbeeld waren toen nog maar 66 van de waardevolle objecten ongeschonden, de rest (348 boerderijen) was al verbouwd of geschonden. In de gemeente Terneuzen (Zeeuws-Vlaanderen) waren 60 boerderijen nog onaangetast, 450 waren niet meer in originele staat. De 3000 boerderijen die destijds werden aangewezen als cultuurhistorisch waardevol, kregen geen actieve bescherming. Dat was volgens de provincie ondoenlijk.

Inmiddels is er op initiatief van de provincie een nieuwe inventarisatie gedaan. Samen met de Stichting Cultureel Erfgoed en de Stichting Landschapsbeheer Zeeland is een voorselectie gemaakt uit de lijst met 3000 boerderijen, volgens aangescherpte criteria: zowel woning, als hoofdschuur als omliggend erf moesten van meerwaarde zijn. Er bleef een lijst over van 300 boerderijen en die zijn opnieuw bekeken door vrijwilligers. Daarvan zijn er dit jaar 200 geselecteerd die beslist behouden moeten blijven.

"Er was nadrukkelijk actie nodig om te voorkomen dat de meest waardevolle objecten op den duur verloren zouden gaan", aldus Patrick Broekhuis, beleidsmedewerker landelijk gebied. "Die keuze hebben we nu gemaakt. Het betekent dat veel boerderijen niet langer zijn aangewezen als cultuurhistorische waardevol. Maar dat wil niet zeggen dat ze geen waarde hebben." De provincie bekijkt nu hoe de eigenaren van de 200 geselecteerde boerderijen kunnen worden geholpen om hun bezit in stand te houden.

Verpaupering

Om de eigenaren te helpen, staat de provincie toe dat er in de oude schuren één of meer appartementen worden gebouwd. Dit wordt in nieuw provinciaal omgevingsbeleid vastgelegd. Verder kunnen eigenaren van de 200 boerderijen met hulp van gemeenten andere bestemmingen zoeken voor de schuren. Ook worden eigenaren ondersteund bij beheer, onderhoud en restauratie van de boerderij-gebouwen. Broekhuis: "Ten slotte kijken we welke kansen er zijn om eigenaren financieel te ondersteunen."

Leo Faase was één van de vrijwilligers die voor de Boerderijenstichting Zeeland op pad ging om de bijzondere objecten te inventariseren. Hij heeft ongeveer vijftig boerderijen bezocht en beschreven. "Ik heb natuurlijk geen compleet beeld, maar ik vond de situatie niet zo gunstig. Er was toch vrij vaak sprake van verpaupering en dat is ook niet verwonderlijk. Het restaureren van zo'n oude boerderij kost enorm veel geld. Het vervangen van een rieten dak op een schuur kost je zo een ton. En als je dat geld niet hebt, dan komen er golfplaten op. Helaas.

"Het viel me op dat op de meeste boerderijen die wij hebben bezocht, geen boeren meer zaten. Ook bleek geregeld dat er geknoeid was met het oorspronkelijke uiterlijk van een boerderij. Maar anderzijds kwamen we ook op erven waar eigenaren heel zorgvuldig aan het restaureren waren."

Lees ook:

In zo'n aftandse stal kan een luxe woonhuis schuilgaan
Nederland telt een groeiend aantal lege stallen die in verval raken. Dus wordt gezocht naar herbestemming.

Een reddingsplan voor Frans erfgoed in verval
Frankrijk telt duizenden vervallen monumenten. De regering lanceert een groots reddingsplan.

Deel dit artikel

Boerderij d’Inlaeghe is van grote waarde. Niet alleen voor het land­schaps­beeld, maar ook veel soorten planten en dieren vinden er bescherming.

Het vervangen van een rieten dak op een schuur kost je zo een ton. En als je dat geld niet hebt, dan komen er golfplaten op, helaas.