Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wie krijgt straks de rekening van het Klimaatakkoord?

Groen

Frank Straver en Bart Zuidervaart

Voorzitter Ed Nijpels presenteert de hoofdlijnen van het Klimaatakkoord aan minister Wiebes. Het kabinet wil de uitstoot van CO2 door Nederland beperken met 49 procent in 2030 ten opzichte van 1990. © ANP
analyse

Voorzitter Ed Nijpels presenteerde de contouren van een Klimaatakkoord. Wat kosten alle milieuplannen? En wie betaalt? Het komende half jaar gaat het getouwtrek hierover door.

Ed Nijpels, de man die de onderhandelingen over het Klimaatakkoord leidt, telde vanmiddag zijn zegeningen. Alle partijen aan tafel – het zijn er vele tientallen – onderschrijven het milieudoel van 49 procent CO2-reductie in 2030. En, niet onbelangrijk: “Niemand is tot op heden boos weggelopen”, benadrukte hij. “We hebben het hele spul bijeen kunnen houden.”

Lees verder na de advertentie

De afgelopen vier maanden onderhandelden milieuorganisaties, bedrijfsleven en overheden over iets dat uiteindelijk moet leiden tot een Klimaatakkoord, het Nederlandse antwoord op het internationale Klimaatverdrag van Parijs. Vandaag presenteerde Nijpels een tussenstand. Het document heeft als titel ‘Voorstel voor hoofdlijnen van een Klimaatakkoord’, wat in feite nog minder is dan een hoofdlijnenakkoord.

Minister Wiebes staat voor de enorme klus om de ener­gie­tran­si­tie betaalbaar te houden

De partijen ‘zijn op weg’, aldus Nijpels, maar heel hard gaat het nog niet. Vorige week lekte al uit dat aan de vijf onderhandelingstafels (mobiliteit, wonen, industrie, elektriciteit en landbouw) verschillende snelheden worden gereden. Er zijn concrete en vergaande plannen om de woningbouw te vergroenen en de elektriciteit te verduurzamen. Maar hoe de zware industrie minder gaat vervuilen en het vervoer schoner wordt, dat blijft grotendeels onduidelijk. Pijnlijke maatregelen over hervorming van de landbouw worden – vooralsnog – vermeden.

Net als Nijpels vindt Eric Wiebes dat het glas eerder halfvol dan halfleeg is. “De polder werkt dus nog”, zei de minister van economische zaken en klimaat bij het in ontvangst nemen van het tussenrapport. Hij verwees daarmee naar de moeizame onderhandelingen over een pensioenakkoord, waar al maanden stroeve geluiden over te horen zijn. Wat dat betreft is elk resultaat over een Klimaatakkoord – hoe mager ook – winst.

Deze zomer rekenen de planbureaus CPB en PBL de voorstellen door om een beeld te hebben van de financiële en economische gevolgen voor de samenleving. Daarna volgt een reactie van het kabinet en een debat in de Tweede Kamer. Het definitieve akkoord moet er eind dit jaar liggen.

Rekening

De cruciale vraag voor het komende half jaar is: wie betaalt de rekening van het Klimaatakkoord? Het afsprakenpakket dat er nu ligt ontbeert een financiële onderbouwing. Bij wie de kosten belanden en hoe, is nog onduidelijk. Dat zet de haalbaarheid en geloofwaardigheid van het Klimaatakkoord zwaar onder druk.

Diederik Samsom (l) voor de sector Gebouwde omgeving tijdens de presentatie van het rapport met de hoofdlijnen van het Klimaatakkoord. © ANP

De industrie heeft in het voorlopige document vast laten leggen dat bedrijven ‘onrendabele, risicovolle investeringen’ moeten doen om te kunnen vergroenen. Die kosten zouden oplopen tot 1 miljard euro per jaar in 2030. De industrie vraagt de overheid om geld als compensatie.

Vooral Milieudefensie maakte in de onderhandeling een speerpunt van ‘eerlijke transitie’, waarbij vieze industrie zelf voor de kosten opdraait. Aan de landbouwtafel bleek financiële straf voor vervuiling onbespreekbaar. De conclusie aan alle tafels: voor banken en andere geldschieters zijn duurzame innovaties soms nog nieuw en eng, daar stappen ze niet zomaar in. De onderhandelaars voelen meer voor subsidies en belastingvoordelen.

Spagaat

Wiebes staat voor de enorme klus om de energietransitie betaalbaar te houden. De rekening voor burgers mag niet te fors worden, maar te hoge kosten voor het bedrijfsleven zal de werkgelegenheid de grens over jagen. In die spagaat zit de minister.

Het uitgangspunt voor het kabinet, aldus Wiebes, ‘is betaalbaarheid en haalbaarheid voor huishoudens’. De minister heeft ‘tussen de regels van het tussenrapport door’ gelezen dat ‘bedrijven met groot enthousiasme naar de subsidiepotten van de overheid kijken’. En wat Wiebes betreft met iets te veel enthousiasme.

Het debat over kosten, soms hard tegen hard, gaat na de zomer verder, met als risico dat het Klimaatakkoord daar alsnog op strandt.

Vooral kritische reacties

Maarten Labots, de Jonge Klimaatbeweging: “We zijn blij met de eerste stap van het Klimaatakkoord, maar het is nog te vaag, te weinig en te technisch”.

Marianne Thieme, Partij voor de Dieren: “We zien dat de grootste vervuilers, de veehouderij, de scheep- en luchtvaart volledig buiten schot blijven. We kunnen ons niet veroorloven de klimaatrekening door te schuiven naar toekomstige generaties.”

Greenpeace, Milieudefensie, de Natuur en Milieufederaties en Natuur & Milieu: “Deze voorstellen gaan ons niet in Parijs brengen, we zijn pas in Antwerpen”.

De regionale Industrieklimaattafel Noordzeekanaalgebied: “Zolang de CO2-prijs te laag is, zijn veel plannen niet rendabel en is ondersteuning van de overheid nodig”.

Windenergieorganisatie Nwea: “Windenergie kan dan de duurzame stroom leveren voor elektrische auto’s en om woonwijken en industrie van het gas af te krijgen”.

FNV-vicevoorzitter Kitty Jong: “Er ligt nu iets op tafel, maar wij doen als FNV alleen mee aan het uiteindelijke akkoord als de energie-omschakeling eerlijk uitpakt voor werknemers, hun banen en hun portemonnee”.

LTO Nederland: “Het gaat voor veehouders en akkerbouwers tot 2030 vooral om doorgaan op de ingeslagen weg en de introductie van technische oplossingen die de uitstoot van broeikasgassen verder zullen verminderen”.

Duurzame branchevereniging Energie Samen: “We roepen iedereen op om lid te worden van een energiecoöperatie in de buurt en zelf aan de slag te gaan met een duurzaam energie-initiatief”.

Tweede Kamerlid Tom van der Lee, GroenLinks: “Er staan veel mooie ambities in het klimaatakkoord, maar de industrie duikt weg voor haar verantwoordelijkheid en wentelt de prijs op de burger af”.

Kees Vendrik, een van de vijf hoofdonderhandelaars van het Klimaatakkoord © ANP XTRA

Geld kan soms ook de oplossing zijn

Wie gaat de groene golf die Nederland zal overspoelen betalen? Kees Vendrik pleit voor creatieve oplossingen.

Klimaatkosten betekenen niet alleen maar kommer en kwel. Sterker nog, kapitaal kan oplossingen bieden. Op allerlei manieren, zegt Kees Vendrik, een van de vijf hoofdonderhandelaars van het Klimaatakkoord. “Heel belangrijk, zodat iedereen maximaal kan meedoen.” Veel mensen tobben erover, weet hij, of ze wel mee kunnen doen aan de groene golf die over Nederland gaat spoelen. “Ik denk van wel, eerlijke verdeling is een voorwaarde”, zegt Vendrik.

Hij kan daar met het nodige gezag wat over zeggen. Het voormalige Kamerlid van GroenLinks is hoofdeconoom bij Triodos Bank. Bij het Klimaatakkoord schreef hij het hoofdstuk over elektriciteit, waar de meeste CO2-verlaging vandaan moet komen (20,2 van de 48,7 Megaton). Gisteren meldde hij dat dit kan slagen, vooral dankzij steeds goedkopere windmolens op de Noordzee. Die kunnen voor het eerst zonder subsidie.

“Vanaf 2025 zal veel groene stroom zonder subsidie worden opgewekt”, zegt Vendrik. Dan hoeven burgers (indirect) ook minder mee te betalen. Bijvoorbeeld: wel aan de stroomkabel, maar niet aan een zonnepark. Diezelfde truc kunnen de klimaattafels mobiliteit en wonen gebruiken, om kosten te drukken. Dat levert bewoners en bedrijven betaalbare schone energie op.

Bodemenergie voor huizen en schone auto’s kan ook steeds goedkoper worden, tot het concurrerend is. Dat lukt voorlopig niet, maar het biedt perspectief. Leaseconstructies kunnen helpen om kosten behapbaar te houden. Zonnepanelen huren bijvoorbeeld, of een elektrische warmtepomp.

Mensen kunnen soms ook profiteren van duurzame energie waar ze via belasting aan meebetalen. “De windmolens op land die erbij gaan komen”, zegt Vendrik. Die krijgen vooralsnog subsidie. “Maar we hebben afgesproken dat de helft van het profijt terecht komt bij burgers. Ze moeten kunnen participeren.”

Er zijn modellen denkbaar om te zorgen dat mensen duurzame producten geleidelijk terugbetalen. Wie zijn huis renoveert tot energiezuinig, nul-op-de-meter, verliest zijn energierekening en kan zo renovatiekosten terugbetalen. Banken en corporaties werken aan zulke groene diensten. Want als miljoenen huizen daadwerkelijk van het gas afgaan, zit daar business in. Een groep van banken wil gunstige leningen gaan bieden, zodat bewoners hun huis kunnen vertimmeren tot energieneutraal. Het idee is dan: hoe zuiniger het huis, hoe lager de rente.

Contouren van het Klimaatakkoord

→ Meer investeringen in waterstof, bioraffinage en warmtepompen.

→ Nader onderzoek naar mogelijkheden en kosten om CO2 af te vangen en op te slaan.

→ Meer gebruik van duurzame biobrandstoffen.

→ Elektrificeren van het vervoer: auto’s, bussen, zwaar transport.

→ De trein moet concurreren met vliegverkeer.

→ Vergroenen van de binnenvaart (elektrisch, biobrandstoffen).

→ Veel meer oplaadpunten voor elektrisch vervoer: in 2030 1,8 miljoen publieke en 1 miljoen private laadpalen.

→ Mensen uit de auto krijgen. Investeren in fietssnelwegen en fietsvriendelijke fiscale maatregelen.

→ Tot 2030 jaarlijks 50.000 woningen verduurzamen. Daarna 200.000 per jaar.

→ Eind 2021 heeft iedere gemeente een plan hoe de wijken energiezuinig worden gemaakt.

→ Aardgas wordt duurder, elektriciteit goedkoper.

→ Duurzame leningen worden aan gebouwen verbonden.

→ Verduurzaming woningen wordt (financieel) gestimuleerd. Zonodig verplichting vanaf 2030.

→ Klimaatneutrale glastuinbouw in 2040.

→ Minder uitstoot van methaan in de veehouderij.

→ 700 nieuwe windmolens op zee tussen 2023 en 2030.

→ Meer duurzame energie op land opwekken. Gemeenten kunnen zelf kiezen tussen wind- en/of zonne-energie.

→ Het subsidiesysteem voor groene energieprojecten (SDE+) blijft tot 2025. Deze pot wordt gevuld met geld van burgers en bedrijven

Lees ook: Het Nationale Klimaatakkoord: nog geen reden voor een feestje

Dinsdag verschijnt het Nationale Klimaatakkoord. Reden voor een feestje? Nog even niet. Er wordt een vrij vage deal verwacht. Pijnlijke keuzes in de industrie en verkeer worden vooruit geschoven. Zie ook ons dossier klimaatverandering.

Deel dit artikel

Minister Wiebes staat voor de enorme klus om de ener­gie­tran­si­tie betaalbaar te houden