Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wie keurt het groene keurmerk?

Groen

Maaike Veldman

De app van Questionmark vertelt hoe een product scoort op duurzaamheidsaspecten. In de app zijn zo'n 22.000 producten opgenomen © anp

Wie voor het schap met eieren staat, raakt de weg kwijt. Nemen we het biologische, scharrel-, rondeel- of toch maar het 4-granen-vrije-uitloop-ei? De bewuste consument heeft hulp nodig.

Als een georganiseerd rondje door de winkel inmiddels een 'Supermarkt Safari' moet heten, zegt dit iets over het oerwoud aan artikelen waar de groenbewuste klant zich doorheen moet slaan. De schappen zijn dichtgegroeid met labels als Kies Bewust, Puur & Eerlijk en Fairtrade, zie het pad nog maar te vinden. Want wat betekenen die labels eigenlijk? En belangrijker: hoe betrouwbaar zijn ze?

Twee onderzoekers van Questionmark, een onderzoeksorganisatie van duurzame consumentenproducten, nemen als een gids de klanten mee door de supermarktjungle. "Wat denk je dat diervriendelijker is geproduceerd; links deze hazenrugfilet of rechts, de vegetarische Valessburger?" vragen ze aan het begin van deze safari. De vingers van de klanten wijzen de Valessburger aan. Gek genoeg; het blijkt de hazenrug. De haas heeft namelijk gewoon in het wild geleefd voordat hij werd afgeschoten. De Valessburger is wel vegetarisch, maar niet veganistisch. Er zit melk in de burger verwerkt van koeien die nooit buiten komen, en die worden gedood nadat ze zijn 'uitgemolken'.

Legeieren in bitterballen
De quiz is onderdeel van Supermarkt Safari in een EkoPlaza in Utrecht die het verhaal áchter de producten wil blootleggen. Questionmark heeft inmiddels ruim 20.000 producten onderzocht; vleesproducten, vleesvervangers, zuivel, kaas, toetjes en eieren. Het doel van die inventarisatie is misstanden bij keurmerken aan de kaak te stellen. De onderzoekers van Questionmark weten de safarideelnemers te verbazen met nóg een feitje. Zo blijken er in filet américain en in bitterballen niet alleen vleeswaren, maar ook legeieren te zitten, gebruikt als bindmiddel. Bij een van de quizdeelnemers schieten de wenkbrauwen omhoog. "Huh, ik wist niet eens dat daar ei in zat."

De meeste Nederlanders vinden dat de veelheid aan keurmerken eerder voor verwarring zorgt dan dat ze duidelijkheid schept, bleek vorige week uit 'De Staat van het Dier', het grote publieksonderzoek dat Trouw publiceerde. Vrouwen kunnen er overigens beter mee overweg dan mannen. Volgens Milieu Centraal, de onafhankelijke voorlichtingsorganisatie op het gebied van milieu, zijn veel keurmerken misleidend en worden ze veel te vaak ingezet als marketingtool. "Een blikje tonijn draagt bijvoorbeeld het label 'dolfijnvriendelijk gevangen'. Veel van deze logo's worden niet nagetrokken", vertelt woordvoerder van de organisatie Ingrid Aaldijk. "En ze zetten mensen op het verkeerde been. Bij een keurmerk dat laat zien dat tonijn dolfijnvriendelijk gevangen is, denkt de consument snel: als ik goed wil doen, moet ik tonijn kopen. En dat terwijl het juist de tonijn is die met uitsterven wordt bedreigd."

Op cosmetica staat soms: 'niet getest op dieren'. Hierdoor wordt een consument verleid dit product sneller te kopen. Maar het niet-testen op dieren is gangbaar in Europa, geen van de cosmeticamerken doet nog aan dierproeven. Daarom is ook dit label misleidend.

Lees verder na de advertentie
De meeste Nederlanders vinden dat de veelheid aan keurmerken eerder voor verwarring zorgt dan dat ze duidelijkheid schept

© Trouw

De keurmerken zouden een keuze in de supermarkt makkelijker moeten maken. Maar door de overdaad aan plakkertjes wordt het tegenovergestelde bereikt; de labels zaaien verwarring. Volgens Aaldijk is vaak onduidelijk wat er precies wordt gekeurd. En van de ruim 170 duurzaamheidskenmerken die er bestaan, worden er maar een paar goed gecontroleerd.

Wat hebben we er dan nog aan? Milieu Centraal stelde dezelfde vraag en ontwierp een keurmerkenwijzer. Online kun je hier labels onderling vergelijken om te zien waar precies op gelet is. Daarmee krijg je een antwoord op wat een keurmerk nou eigenlijk meet.

Criteria
Volgens Milieu Centraal sjoemelt de Dierenbescherming bijvoorbeeld nog wel eens bij het uitdelen van haar keurmerk. "Bijvoorbeeld door een ster toe te kennen aan een bedrijf dat nog niet aan de voorwaarden voldoet, maar intenties heeft om aanpassingen te doen", legt Aaldijk uit. Volgens Milieu Centraal voldoen die bedrijven dus feitelijk nog niet aan de gestelde criteria. De Dierenbescherming is hierover met Milieu Centraal in gesprek gegaan. "We hebben nu afgesproken daarover in het vervolg duidelijker te zijn. Hoe wordt er gecontroleerd en op basis waarvan is het kenmerk verkregen", zegt een woordvoerder van de Dierenbescherming.

Benedict Dellaert, hoogleraar marketing aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, denkt dat de consument toch best iets aan een deugdelijk keurmerk kan hebben. Op voorwaarde dat er niet te veel keurmerken zijn. Volgens Dellaert mag een keurmerk ook best ingezet worden als marketingtool. "Zolang het de consument helpt om de producten te kiezen die voor hem of haar het meest geschikt zijn, mag het ook best een marketingwaarde hebben. Want het laat dan ook zien waarom een product meer waard zou kunnen zijn."

Voor welk doeleinde de labels dan ook worden ingezet, door de wildgroei is niemand geholpen. De oprichters van Questionmark zagen de verwarring, en wilden de informatie meetbaar maken. In de vorm van een app voor de mobiele telefoon hebben ze nu een oplossing ontwikkeld. Hiermee heb je de mogelijkheid je winkelwagen te scannen op duurzaamheid.

Overzict en duidelijkheid
Marketingprofessor Dellaert ziet de app van Questionmark als mogelijke oplossing voor de wildgroei. "Dit is iets wat de keuzes van consumenten kan beïnvloeden. Je houdt de app voor een product, je scant en je ziet in beeld of een product wel of niet voldoet aan de eisen die jij als consument aan een product stelt."

Volgens Milieu Centraal sjoemelt de Die­ren­be­scher­ming nog wel eens bij het uitdelen van haar keurmerk

Ook volgens Milieu Centraal kan de app van Questionmark een goede uitkomst bieden. Aaldijk: "Hij biedt overzicht en duidelijkheid. En het scannen heeft een hoge funfactor. De productgroepen zijn nu nog wel erg beperkt, maar als ze die gaan uitbreiden, kan de app zeker iets toevoegen."

Volgens Charlotte Linnebank, directeur van Questionmark, zijn veel mensen niet op de hoogte van wat er precies in hun eten zit. "Bij vegetarische producten bijvoorbeeld. Daar zit dan geen vlees van een dier in, maar vaak wel melk, kaas of ei dat niet biologisch is. Dus dan kies je ervoor om geen vlees te eten omdat dat zielig is, maar eet je alsnog producten waarvoor een koe of kip een rotleven heeft gehad."

Rachel van de Pol, blogger van www.ikreddewereld.nl, is een van de consumenten die de app test. "Ik ga heel verward de supermarkt uit", lacht ze. Volgens de bedenkers van de app is dat juist goed. "Eerst ben je verward, maar daardoor ga je er daarna wel beter over nadenken", vertelt onderzoeker Mart. "Wij verbieden je niks. We bieden jou de keuze om zelf te bepalen wat jij als consument belangrijk vindt."

Duurzaam, niet diervriendelijk
Bij Milieu Centraal pleiten ze voor minder keurmerken. "We zijn ervoor om een aantal gevestigde keurmerken, zoals Milieukeur of Max Havelaar, als uitgangspunt te nemen, waar bedrijven zich bij kunnen aansluiten. Want de overdaad heeft nu een averechts effect", vindt Aaldijk.

Het teveel aan keurmerken veroorzaakt verwarring omdat je als consument niet precies weet wat er gekeurd wordt. Zo blijken producten die voor 'duurzaam' doorgaan, vaak absoluut niet diervriendelijk. Tegen de verwachting in die het etiket wekt.

"Veel van het kalkoenvlees dat in onze supermarkt ligt, komt bijvoorbeeld uit Nederland of Duitsland", zegt Linnebank van Questionmark. "Je mag dan een duurzaam label verwachten. Toch hebben we geen diervriendelijke veehouderij gevonden voor kalkoen- of eendenvlees. De kalkoenhaantjes worden vaak zo vetgemest dat de kalkoenen niet natuurlijk paren. De hen zou dan namelijk onder het gewicht van de haan door haar poten zakken." Daarom worden de vrouwtjes kunstmatig geïnsemineerd. "De hennen die eieren moeten leggen, mogen juist niet te zwaar worden, en lijden chronisch honger. Ook de eenden leven in Nederland in dichte stallen zonder daglicht. Zo vol, dat ze vaak hun poten en vleugels breken." Maar dat zien we natuurlijk nooit op een keurmerk staan.

Wij verbieden je niks. We bieden jou de keuze om zelf te bepalen wat jij als consument belangrijk vindt

Deel dit artikel

De meeste Nederlanders vinden dat de veelheid aan keurmerken eerder voor verwarring zorgt dan dat ze duidelijkheid schept

Volgens Milieu Centraal sjoemelt de Die­ren­be­scher­ming nog wel eens bij het uitdelen van haar keurmerk

Wij verbieden je niks. We bieden jou de keuze om zelf te bepalen wat jij als consument belangrijk vindt