Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wie denkt dat blauw bloed iets is voor de adel, heeft het mis

Groen

Jelle Reumer

Degenkrabben. © Getty Images
Jelle's weekdier

Wie denkt dat het bezit van blauw bloed iets is voor de adel, vergist zich deerlijk. Maar wie denkt dat blauw bloed überhaupt niet bestaat, vergist zich ook. 

Het bestaat en het wordt commercieel gewonnen. Dat laatste hoeft niet te verbazen, want er is weinig in de natuur te vinden waar de commercie niet haar grijpgrage vingers achter heeft gekregen. Blauw bloed is een kenmerk van degenkrabben en het wordt op grote schaal ‘gemolken’, als medicijn en als indicator voor de aanwezigheid van (schadelijke) bacteriën.

Lees verder na de advertentie

Degenkrabben zijn geleedpotigen, en ze behoren daarmee tot de enorme diergroep waartoe ook insecten, kreeftachtigen, spinnen, mijten, duizendpoten en nog wat vage randgroepen behoren, evenals de reeds lang uitgestorven trilobieten. In de stamboom van het leven vormen ze een aparte tak, die het dichtst bij de spinachtigen staat en wellicht uit de trilobieten voortkomt. De oudste degenkrabben leefden tijdens het Siluur, zo’n 400 miljoen jaar geleden. Ook in Nederland is ooit een fossiele degenkrab gevonden, en wel in de steengroeve bij Winterswijk. Dit tot nu toe enige Nederlandse exemplaar is ongeveer 245 miljoen jaar oud.

Hoefijzerkrabben

Degenkrabben heten degenkrabben vanwege de enorme stekel aan hun achterlijf; in het Duits heten ze Schwertschwanz, zwaardstaart, de Engelsen spreken van horseshoe crabs, hoefijzerkrabben, vanwege de ronde vorm van het voorstuk. In het Nederlands worden de dieren ook wel Molukkenkreeft genoemd, omdat ze daar ook voorkomen. Al deze namen hebben de term ‘krab’ of ‘kreeft’ gemeen en dat is dus niet goed: het zijn helemaal geen krabben of kreeften (maar ja, u weet, een potvis is ook geen vis en een nijlpaard geen paard). Tegenwoordig leven nog twee geslachten met in totaal vier soorten: Limulus met een verspreiding langs de Amerikaanse oostkust en Tachypleus in Azië. Ze lijken sterk op elkaar, en trouwens ook op de vele fossiele overblijfselen die bekend zijn. Het is kennelijk een vorm die in de loop van de evolutie weinig verandering behoefde.

Maar hoe zit het met dat blauwe bloed? Ons eigen bloed is rood dankzij het ijzer in het hemoglobine-molecuul in rode bloedlichaampjes, dat voor het zuurstoftransport zorgt. Degenkrabben hebben geen hemoglobine, maar hemocyaan, waar geen ijzer maar koper in is verwerkt. En dat zorgt voor een blauwachtige kleur – zoals ook het bekende turkoois zijn fraaie blauwe kleur aan koper dankt. Dat degenkrabbenbloed heeft ook een antibacteriële werking en kent diverse toepassingen in de diagnostiek en de geneeskunde. Handelswaarde: tussen 9000 en 16.000 dollar per liter. De degenkrabben worden zodoende bij duizenden gevangen en vastgezet in een soort bankschroef, waarna een derde van hun bloed wordt afgetapt. Vervolgens worden ze weer losgelaten.

Degenkrabben hebben geen hemoglobine, maar hemocyaan, waar geen ijzer maar koper in zit. Vandaar de blauwachtige kleur

The Guardian meldde vorige week dat tot wel een op de vijf dieren daaraan bezwijkt en overlevers moeite hebben zich voort te planten. Overigens vallen er nog wel meer ten offer aan de handel in visserij-aas. Het toont weer aan dat de mensheid niet alleen de natuur maar uiteindelijk ook zichzelf naar de knoppen helpt. Want als er straks geen degenkrabben meer zijn om ader te laten, is er ook geen heilzaam blauw bloed meer.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt. Lees hier eerdere afleveringen van Jelle’s Weekdier.

Deel dit artikel

Degenkrabben hebben geen hemoglobine, maar hemocyaan, waar geen ijzer maar koper in zit. Vandaar de blauwachtige kleur