Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Weer wat nieuws ontdekt: een kikker die kan tapdansen

Groen

Jelle Reumer

© © Chris Mattison AGE
Jelle's Weekdier

Ex Africa semper aliquid novi, zoals het klassieke, aan de Griekse bioloog en filosoof Aristoteles toegeschreven spreekwoord luidt: Uit Afrika komt altijd iets nieuws. In zijn tijd waren dat de meest vreemde en in Europa onbekende wilde dieren, van olifanten en neushoorns tot giraffen. 

Die stroom van uit Afrika komende interessante nieuwigheden ging door tot in recente tijden, denk maar aan de ontdekking van de okapi door sir Harry Johnston in 1901, en het gaat eigenlijk nog steeds door.

Lees verder na de advertentie

Want nu is een kikker gevonden die kan tapdansen. Een viertal Oostenrijkse biologen publiceerde in het juninummer van het tijdschrift Herpetologica (herpetologie is de studie van amfibieën en reptielen) een artikel over het gedrag van gevlekte rietkikkers. Dat zijn kleine, tot maximaal drieënhalve centimeter grote kikkertjes met de wetenschappelijke naam 'Hyperolius puncticulatus' die endemisch in Tanzania voorkomen. Het geslacht Hyperolius, de Afrikaanse rietkikkers, is zeer vormenrijk: er zijn zeker honderdveertig verschillende soorten beschreven en af en toe komt er ook nog weer een nieuwe soort bij.

Met behulp van een felgekleurde zogenoemde 'gular patch' (kinvlek) wordt de kwaakblaas een opvallend ding om te zien

De mannetjes van puncticulatus, die met gemiddeld 26,1 millimeter lichaamslengte een beetje kleiner zijn dan de vrouwtjes, kunnen een enorm kabaal maken. Of hier een parallel valt te trekken met de mensenmaatschappij en het zogenoemde 'Napoleon complex' laat ik graag in het midden, maar feit is dat kleine kikkertjes een enorme herrie kunnen maken. Trouwens, ook onze eigen kikkers, ofwel boerennachtegalen, kunnen er wat van op het gebied van akoestisch imponeergedrag. Maar Afrikaanse rietkikkertjes dus ook. Met hun opvallende kwaakblaas die tijdens het roepen als een kauwgombel wordt opgeblazen, kunnen sommige soorten rietkikkers geluid produceren dat wel anderhalve kilometer ver draagt. Die kwaakblaas dient als versterker, maar ook om visuele prikkels mee af te geven. Met behulp van een felgekleurde zogenoemde 'gular patch' (kinvlek) wordt de kwaakblaas, die synchroon met het roepen opzwelt en krimpt, een opvallend ding om te zien. Bij rietkikkers is die kinvlek bovendien een klier die een vluchtige, geurende substantie produceert die ook bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van het diertje. Rietkikkers die zitten te kwaken zijn dus tegelijkertijd akoestisch, visueel én chemisch bezig om een vrouwtje te lokken of concurrenten te verjagen.

Uiterst vernuftig

De gevlekte rietkikker heeft daar nog een extra bijzonderheid bij: ze kunnen tapdansen. Om dat te ontdekken, hadden de onderzoekers een uiterst vernuftig apparaat gebouwd, een namaak kwaakblaas, gemonteerd op een groot varenblad en gemaakt van de vingertop van een latex handschoen, gekoppeld aan het rubberen blaasbalgje van een Hama stofkwastje. Met behulp van nagellak was op het vingertopje een kinvlek geschilderd. Een mp3-speler speelde het kikkergekwaak na en synchroon met het geluid pompte een van de onderzoekers het kwaakblaasje op.

Het experiment had een verbluffend effect op in de nabijheid zittende mannetjes. De helft begon terug te kwaken, één op de tien werd zelfs agressief. Enkele kikkertjes zochten de geluidsbron op, andere namen afstand. Het opvallendste resultaat was dat een derde van alle rietkikkermannetjes ging tapdansen, met één of beide voeten. Een tapdansende kikker! Aristoteles had dus gelijk, er valt altijd iets nieuws te ontdekken in Afrika.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier. Lees al zijn bijdragen in ons dossier.

Deel dit artikel

Met behulp van een felgekleurde zogenoemde 'gular patch' (kinvlek) wordt de kwaakblaas een opvallend ding om te zien