Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat de kraaiachtigen gemeen hebben met de mens

Groen

Jelle Reumer

Een bonte kraai. © Hollandse Hoogte / Erik-Jan Ouwerkerk
Jelle's weekdier

Vanuit mijn woonplaats in het midden des lands ligt Berlijn hemelsbreed nog geen zeshonderd kilometer naar het oosten. Raar woord, hemelsbreed. 

In het Engels is dat 'as the crow flies', waarbij Engelsen er klaarblijkelijk van uitgaan dat kraaien in een kaarsrechte lijn vliegen, wat, zoals u iedere dag bij iedere willekeurige kraai kunt waarnemen, niet het geval is. 

Lees verder na de advertentie
De bonte kraai komt ei­gen­aar­di­ger­wij­ze nauwelijks voor ten westen van een tamelijk rechte lijn die van Rügen in het noorden naar Genua in het zuiden loopt

Ook bonte kraaien vliegen niet kaarsrecht. Maar ze vliegen wel door Berlijn, en de eerste vogel die ik daar afgelopen week zag, was een bonte kraai en die is zeker niet in een rechte lijn vanuit Utrecht achter me aan gevlogen. 

Bonte kraaien komen bij ons nog maar zelden voor, en dan vooral in het winterhalfjaar. In ons land hebben we wel de nauw verwante zwarte kraaien, plus kauwen, roeken, raven, eksters en gaaien, alsmede wellicht nog een paar in Hoek van Holland achtergebleven huiskraaien, maar de bonte kraai komt hier te lande weinig voor. 

Rechte lijn

Dat is vreemd. Corvus cornix, zoals de soort heet, komt in heel Europa voor, maar eigenaardigerwijze nauwelijks op het vasteland ten westen van een tamelijk rechte lijn die ongeveer van Rügen in het noorden naar Genua in het zuiden loopt. Ook in Engeland ontbreken ze, maar vreemd genoeg weer niet in Schotland, Ierland en Scandinavië. 

Berlijn ligt tegen de westrand van het verspreidingsgebied, dat oostwaarts tot aan de Oeral loopt. Ik kwam de soort er in een paar parken tegen, in het Weinbergspark in de wijk Prenzlauer Berg en in het park rond het protserige Schloss Sanssouci in Potsdam. Je herkent ze eenvoudig aan hun deels lichtgrijze verenpak.

Kraaien behoren tot de zangvogels, hoewel hun schorre gekras weinig zangerigs in zich heeft. Wereldwijd komen ruim honderdtwintig soorten kraaiachtigen voor. Een bekende soort is de geheel zwarte Caledonische kraai, Corvus moneduloides, die wellicht de intelligentste aller vogels kan worden genoemd; ze kunnen ingewikkelde problemen oplossen om een stukje voedsel te bemachtigen. Wat mensapen qua intelligentie onder de zoogdieren zijn, zijn kraaiachtigen onder de vogels.

Zwarte kraai

De vraag doet zich voor waarom bonte kraaien eigenlijk overal in Europa voorkomen, van de Noordkaap tot in de puntjes van Italië, Griekenland en tot in het Midden-Oosten en de Oeral, maar niet in West-Europa.

Kraaien behoren tot de zangvogels, hoewel hun schorre gekras weinig zangerigs in zich heeft

Die vraag is simpel te beantwoorden door het verspreidingskaartje van de nauw verwante zwarte kraai, Corvus corone, te bekijken. De zwarte kraai komt in heel Eurazië voor, behalve daar waar de bonte kraai leeft. Je hebt zwarte kraaien in westelijk Europa tot aan de genoemde lijn en daarna weer ten oosten van de Oeral, tot in Japan en Kamtsjatka. 

Kortom: waar de ene kraaiensoort zit, zit de andere niet. Ze sluiten elkaar uit. Op de grenzen van de verspreidingsgebieden komt hybridisatie voor, en onder biologen is daarom de vraag actueel of het wel echt twee verschillende soorten zijn, of wellicht ondersoorten. Dat is een onderwerp voor taxonomische fijnslijpers; voor de vogelaar is het visueel een andere soort. Het kleurverschil tussen de zwarte en de halfgrijze bonte kraai is zó duidelijk, dat het me daar in Berlijn meteen opviel.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier. Lees al zijn stukken hier terug.

Lees ook:

Hoe de Nieuw-Caledonische kraai steeds beter zijn eigen gereedschap leert maken

De Nieuw-Caledonische kraai maakt en gebruikt gereedschap. Maar kunnen ze die techniek ook verfijnen?

De bijzondere geschiedenis van een zangvogel: van lieveling tot gehate schreeuwlelijk

Geliefd, verguisd, opgejaagd, vermoord: fotografe Anaïs López stuit in Singapore op de bijzondere geschiedenis van een kleine zangvogel die zich in de lawaaiige stad ontpopt tot gehate schreeuwlelijk. Ze maakte er een ontroerende multimediale vertelling over. 

Deel dit artikel

De bonte kraai komt ei­gen­aar­di­ger­wij­ze nauwelijks voor ten westen van een tamelijk rechte lijn die van Rügen in het noorden naar Genua in het zuiden loopt

Kraaien behoren tot de zangvogels, hoewel hun schorre gekras weinig zangerigs in zich heeft