Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wanneer mag iets biologisch heten?

Home

Emiel Hakkenes

Een van de pijnpunten in de onderhandelingen is het aantal kippen dat maximaal in een biologische stal gehuisvest mag worden. © ANP

Nieuwe regels voor duurzaam eten blijken in Brussel een hoofdpijndossier van jewelste. 'Handelsbelangen en ideologie lopen volkomen door elkaar.'

In het woud van voedselkeurmerken valt het label 'biologisch' misschien niet eens heel erg op. Toch is het een van de belangrijkste bakens voor de consument die duurzaam wil eten. Want 'biologisch' betekent dat is voldaan aan Europese regels voor het welzijn van dier, plant en bodem. Maar wie bepaalt hoe die regels precies luiden? 'Brussel' luistert naar burgers, lobbyisten en deskundigen, maar de besprekingen over nieuwe 'biowetten' zijn volkomen vastgelopen.

Lees verder na de advertentie
De vraag naar biologische producten blijft toenemen en de EU wil nieuwe, meer uniforme en strengere regels

Wat is er aan de hand?

Aan welke voorwaarden moet een product voldoen om 'biologisch' te mogen heten? Dat is niet zomaar een afspraak tussen producenten van voedsel, maar vastgelegd in een verordening van de Europese Unie die voor alle 28 lidstaten geldt. Daarmee is 'biologisch' in België hetzelfde als in Bulgarije en in Nederland hetzelfde als in Polen. De huidige verordening voor biologische landbouw dateert uit 2007 en is aan vernieuwing toe. De afgelopen drie jaar zijn er al zeventien rondes van onderhandelingen geweest, dat is uitzonderlijk veel. Een akkoord is er nog altijd niet. Afgelopen maandagavond spraken de Europese landbouwministers indringend met elkaar in Luxemburg, maar ook daar werd de impasse niet doorbroken.

Wat ging daar aan vooraf?

Voor de nichemarkt die 'biologisch' toen was, werden in 1991 voor het eerst Europese regels opgesteld. Die stelden eisen aan de productie en regelden controle daarop. Maar de kleine biologische markt met een gering aantal producenten en consumenten groeide sinds 1991 onstuimig. Om de regels te laten aansluiten op de veranderde markt, werd de verordening in 2007 aangepast. Inmiddels zijn producenten, het publiek en de politiek het eens dat het tijd is voor een volgende update. De markt is in tien jaar tijd alweer verviervoudigd. De vraag naar biologische producten blijft toenemen en de EU wil nieuwe, meer uniforme en strengere regels om het aanbod te vergroten en te verbeteren en het vertrouwen van consumenten in biologische producten te bestendigen.

De Europese Commissie heeft zich daarvoor laten informeren door tientallen deskundigen en het publiek kon in 2013 een online enquête invullen. Ruim 45 duizend mensen deden dat. Zij vonden vooral dat de regels voor 'biologisch' strenger moeten worden, en dat niet iedere lidstaat eigen uitzonderingen mag bedingen. Eurocommissaris Phil Hogan van landbouw vatte het samen als: de integriteit van het biologisch keurmerk moet verdedigd worden.

Als tijdelijk voorzitter van de EU probeerde Nederland vorig jaar te bereiken dat de nieuwe verordening voor biologische landbouw werd aangenomen. Dat lukte niet. Ook de volgende voorzitter Slowakije slaagde niet. Huidig voorzitter Malta formuleerde een compromisvoorstel, maar 17 van 28 landbouwministers − onder wie staatssecretaris Martijn van Dam namens Nederland − konden zich daar niet in vinden.

De integriteit van het biologisch keurmerk moet verdedigd worden

Eurocommissaris Phil Hogan van landbouw

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Keurmerken op een doos biologische eieren. © anp xtra

Wat zijn de pijnpunten?

Dat Van Dam tegen het Maltese compromis stemde, is volkomen terecht, vindt de Nederlandse biologische koepelorganisatie Bionext. Met diverse punten uit de voorgestelde verordening moet Nederland niet akkoord gaan, adviseerde Bionext de staatssecretaris.

Neem de aanwezigheid van resten van bestrijdingsmiddelen op biologische groente en fruit. Degenen die de enquête van de EU invulden, wilden hier een strenge norm voor. Nu is het voor bioboeren al niet toegestaan om de gewassen te bespuiten, maar via de wind kunnen er wel gifrestjes op biologische gewassen terechtkomen, afkomstig van een 'gangbare' boerderij in de buurt. De Europese Commissie stelt voor dat een biologisch gewas nul komma nul pesticideresidu mag bevatten, anders wordt het afgekeurd. Volgens Bionext is dit onwerkbaar. Want hoe kan een boer zich beschermen tegen overwaaien of andere vormen van overdracht? Deze extreem strenge regel zou funest zijn voor de meeste boeren.

Een ander pijnpunt is het aantal kippen dat maximaal in een biologische stal gehuisvest mag worden. De Europese Commissie stelt voor: 3000 kippen per schuur. Nu is dat 3000 kippen per eenheid, waarbij boeren meerdere eenheden gescheiden van elkaar in een schuur hebben. De ene eenheid heeft vrije uitloop naar de ene kant, de andere eenheid naar de andere kant. De gemiddelde omvang van een biologisch legkippenbedrijf is 18.000 kippen. Die boeren zouden dan in één klap niet meer biologisch zijn. "Nederland verdient veel geld met biologische kippen", zegt Peter Jens, die in Brussel lobbyist is voor een ontwikkelaar van ecologische landbouwmethodes. "Dus de regels hiervoor raken rechtstreeks het Nederlandse handelsbelang." In sommige landen is het misschien best mogelijk om extra stallen te bouwen maar in het dichtbevolkte Nederland is dat lastig en duur.

Nederland verdient veel geld met biologische kippen, dus de regels raken ons handelsbelang

Lobbyist Peter Jens

Een laatste diepgaand discussiepunt raakt de kern van de filosofie achter 'biologisch'. De Europese Commissie stelt voor om gewassen die niet in de volle grond zijn geteeld het predicaat 'biologisch' te geven. Peter Jens juicht dat toe. Als gewassen die groeien in potten, bakken of containers met bijvoorbeeld steenwol, kokosvezel of kleikorrels milieuvriendelijk worden verbouwd, waarom zou dat dan niet 'biologisch' mogen heten? "Omdat de natuurlijke grond, de levende bodem, het basisprincipe is van de biologische beweging", zegt woordvoerster Miriam van Bree van Bionext. "Daar mag je niet aan tornen." Staatssecretaris Van Dam volgt voorlopig het standpunt van Bionext.

"Dat idee van de levende bodem gaat terug op de filosofie van Rudolf Steiner", zegt Peter Jens. "Maar als je daar zo aan hecht, kun je beter biologisch-dynamisch gaan werken. En als de natuurlijke grond allesbepalend is, zou je ook geen kassen moeten toestaan. Die zijn een hulpmiddel om gewassen te verbouwen die van nature niet in het Nederlandse klimaat passen."

Zo moet je dat volgens Bionext niet zien. "Een afdak in de vorm van een kas doet voor ons geen afbreuk aan de biologische principes", zegt Miriam van Bree.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Koeien bij een biologisch-dynamische boerderij in Driehuizen. © anp

Wiens schuld is deze impasse?

De beschuldigende vinger wijst vooral naar Martin Häusling, Europarlementariër namens de Groenen en zelf al sinds 1988 biologisch boer in het Duitse Hessen. Hij is de hoofdonderhandelaar namens het Europarlement, maar zou niet tot een compromis bereid zijn. Hem wordt verweten dat hij star is, en slecht voorbereid en moeilijk bereikbaar. Dat hij een totaal verbod op pesticidenresiduen onwenselijk vindt, leidde ertoe dat hij werd afgeschilderd als 'de bioboer die gif op de appels wil'. Aan deze impasse hebben alle betrokkenen schuld, vindt lobbyist Peter Jens. "Je kunt niemand kwalijk nemen dat die zijn rol speelt. Ook Häusner niet. Die is met een onmogelijke opdracht op pad gestuurd door de biologische sector, met van alles wat zij níet willen. Ideologie en handelsbelangen lopen daarbij volkomen door elkaar."

De nieuwe EU-regels voor biologische landbouw hebben betrekking op de gehele keten van veld tot vork. Dus gaat het de boeren aan en de tussenhandelaren en de verkopers en de consument. Dat maakt het dossier erg complex. Lang niet elke EU-lidstaat vindt hetzelfde belangrijk, omdat er grote verschillen bestaan in het areaal biologisch en de grootte van de vraag naar bioproducten. EU-voorzitter Malta heeft bijvoorbeeld welgeteld twaalf biologische boeren. En in het vochtige klimaat van het eiland is de kans op gewasziektes vrij groot en de gevoelde noodzaak voor het gebruik van pesticiden ook. Duitsland is fel tegen een gif-limiet op bioproducten, Italië juist fervent voor.

Op de huidige regels is veel kritiek: te veel uit­zon­de­rin­gen, en te veel on­dui­de­lijk­heid

Sowieso heeft bij het landbouwbeleid iedere lidstaat de neiging de eigen boeren te geven wat ze willen. De grap is dat er niet één gemeenschappelijk landbouwbeleid bestaat maar 28 verschillende.

En nu?

Die Europese verordening voor biologische landbouw lijkt de Nederlandse formatie wel, verzuchtte staatssecretaris Martijn van Dam toen hij de Tweede Kamer verslag uitbracht. De SP sprak van een 'gênante situatie'. EU-voorzitter Malta heeft deze week van de Europese Commissie het verzoek gekregen om nog een laatste compromis te formuleren, waar alle lidstaten zich in kunnen vinden. Voor 1 juli, als het Maltese voorzitterschap eindigt, moet over dit compromis een besluit vallen. Blijft een akkoord uit, dan zal eurocommissaris Hogan eigenhandig een aantal nieuwe strengere regels invoeren, taxeert Peter Jens. "Dat zal goed zijn voor de consument, maar niet per se voor de boeren." Bovendien zullen dan de meeste van de huidige regels in stand blijven, waar veel kritiek op is: te veel uitzonderingen, en te veel onduidelijkheid. Dat is prettig voor wie een graantje wil meepikken van de grote vraag naar biologische producten. Koepelorganisatie Bionext wacht het compromisvoorstel met scepsis af, zegt Miriam van Bree. "Liever geen akkoord dan een slecht akkoord."

Lees ook: Bioboeren kunnen de vraag niet aan

Lees ook: Amazon koopt keten van biologische winkels



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De vraag naar biologische producten blijft toenemen en de EU wil nieuwe, meer uniforme en strengere regels

De integriteit van het biologisch keurmerk moet verdedigd worden

Eurocommissaris Phil Hogan van landbouw

Nederland verdient veel geld met biologische kippen, dus de regels raken ons handelsbelang

Lobbyist Peter Jens

Op de huidige regels is veel kritiek: te veel uit­zon­de­rin­gen, en te veel on­dui­de­lijk­heid