Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom gratis openbaar vervoer mensen niet uit de auto krijgt

Groen

Seije Slager

© ANP

Luxemburg maakt al het openbaar vervoer gratis, Estland is ook al een eind op weg. Maar het ei van Columbus om mensen uit de auto te krijgen is zo’n maatregel niet.

Het klinkt zo simpel: maak het openbaar vervoer gratis, dan gaan mensen de auto uit, en dat is uiteindelijk goed voor iedereen. Dat is dus ook precies wat de nieuwe Luxemburgse regering voorstelt. Het landje, met 600.000 inwoners, heeft grote fileproblemen. Dat komt onder andere door de 200.000 forenzen uit buurlanden, die werken in het Groothertogdom. Door het openbaar vervoer gratis te maken, hoopt de nieuwe regering wat druk van de wegen af te halen.

Lees verder na de advertentie

Luxemburg wordt daarmee het eerste land ter wereld dat gratis openbaar vervoer aanbiedt. Hoewel ook steeds meer provincies in Estland zo ver zijn, en een groot deel van de bewoners van dat land niet vaak een buskaartje hoeven te kopen.

In Estland begon het allemaal met gratis openbaar vervoer in de hoofdstad Tallinn. In 2013 stemden de inwoners daar in een referendum met een overweldigende meerderheid voor. En volgens de Israëlische transportkundige Oded Cats, die aan de TU Delft leiding geeft aan het Smart Public Transport Lab, is Tallinn wel vergelijkbaar met Luxemburg: ongeveer evenveel inwoners, veel woon-werkverkeer.

Evaluatie

Cats is toevallig ook degene die werd gevraagd om het experiment in Tallinn te evalueren. En waarschijnlijk heeft de Luxemburgse regering zijn evaluatie nog niet gelezen. Want Cats zegt nu: “Ik had verwacht om veel meer effecten te zien dan ik aantrof.”

Je kunt ook specifiek gratis openbaar vervoer aanbieden aan lagere inkomens. Dat is veel eerlijker.

Oded Cats

Ook Tallinn hoopte dat gratis openbaar vervoer het autoverkeer zou terugdringen. Maar dat gebeurde eigenlijk nauwelijks. Weliswaar steeg het gebruik van tram en bus met 14 procent, maar dat ging niet ten koste van het autogebruik. “De nieuwe gebruikers waren vooral mensen die hiervoor meer liepen.” Gratis openbaar vervoer kan dus slecht uitpakken voor de volksgezondheid.

Als je mensen uit de auto wil krijgen, dan moet je wel zorgen voor goed openbaar vervoer, zegt Cats. “Maar frequentie en betrouwbaarheid zijn dan veel belangrijker dan de kosten. En als je iets aan de kosten wil doen, blijken mensen veel gevoeliger voor de kosten van het autorijden. Met hogere parkeertarieven kun je dus veel meer bereiken dan met gratis openbaar vervoer.”

Een ander doel werd in Tallinn wel behaald, gedeeltelijk althans. Het ov werd toegankelijker voor lagere inkomens. Cats: “De mobiliteit onder die groepen nam toe. Maar de verwachting dat ze daarmee ook een betere positie op de arbeidsmarkt zouden krijgen, werd niet bewaarheid.” Ook op dit punt is Cats dus maar matig enthousiast: “Je kunt ook specifiek gratis openbaar vervoer aanbieden aan lagere inkomens. Dat is veel eerlijker.”

Geld verdienen

Waarom heeft Tallinn het experiment dan toch nog niet stopgezet, gezien de magere resultaten? Omdat de stad er via een omweg veel geld aan verdient. Gratis openbaar vervoer is alleen beschikbaar voor inwoners. Om ervoor in aanmerking te komen, lieten veel Esten die er al wel woonden, zich ook officieel in Tallinn inschrijven. Die betalen nu dus ook gemeentebelasting in die stad.

Maar voor de meeste steden is gratis ov vooral heel duur. Dat is dus ook de reden dat ze de experimenten na verloop van tijd vaak weer stopzetten. Zoals de Belgische stad Hasselt, die na een experiment van vijftien jaar in 2013 weer kaartjes ging verkopen. Vaak zijn de vervoerssystemen er in de tussentijd niet mooier op geworden. “Het verlies van de inkomsten van kaartjes betekent dat er ook geen stimulans ligt om te investeren.”

Helemaal nooit meer doen dus, dat gratis openbaar vervoer? Zo ver wil Cats ook weer niet gaan. “In heel specifieke contexten kan het werken. Bijvoorbeeld skiresorts of universiteitscampussen.”

Lees ook:

De drukte op de weg blijft toenemen: vijf tips om files te voorkomen

Hoewel ook het oppervlakte aan asfalt toeneemt, blijft de drukte op de weg de komende vijf jaar aanzwellen door een verwachte aanhoudende economische groei. Toch hoeft het file-scenario niet zo zwart te zijn, als automobilisten zich een beetje aanpassen, zegt Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid aan de TU Delft.

Deel dit artikel

Je kunt ook specifiek gratis openbaar vervoer aanbieden aan lagere inkomens. Dat is veel eerlijker.

Oded Cats