Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Verzet tegen invasie van windmolens

groen

Frank Straver

© anp

In 'Onderstroom' is te zien hoe het plan voor een windmolenpark het Friese dorpje Pingjum op zijn kop zette. Een gelaagd verhaal, dat behalve over windturbines gaat over geld, macht en democratie.

Zo bombardeert hij zichzelf tot een van de hoofdpersonen in 'Onderstroom', vooral als voice-over

"Ik vind windmolens mooi." Klare taal. Bovendien is het een openingszin waarmee filmmaker Jeroen Hoogendoorn zich indekt. Laat niemand het in zijn hoofd halen om hem, na het zien van 'Onderstroom', weg te zetten als 'turbinehater'. Er staan nota bene al tien windmolens rond zijn woonplaats Pingjum, als hij in 2013 zijn camera aanzet. Niks mis mee, vindt Hoogendoorn, die er als Randstedeling ruimte en rust vond.

Maar wat hem boven het hoofd hangt in het 'Asterix en Obelix-dorp', zoals zijn vrienden uit de Randstad Pingjum noemen, heeft volgens Hoogendoorn weinig meer te maken met de esthetiek van een windmolen. Er dreigt een regelrechte wiekeninvasie, zo ziet hij het. Eind 2012 koos de overheid deze zogenoemde 'kop van de Afsluitdijk' namelijk als dé plek in Friesland voor nieuwe windmolens. Veertig tot zestig stuks van zo'n 180 meter hoog. "Ik kom in een industriegebied te wonen", constateert Hoogendoorn.

Er breekt tumult uit in het hele dorp. Een prachtig filmonderwerp. Hoogendoorn besluit direct zijn tanden in de kwestie te zetten. Als filmmaker, maar tegelijk ook als bezorgde bewoner. "Voor het eerst in mijn leven sluit ik me aan bij een actiegroep", zegt hij strijdbaar in het begin van de film.

Zo bombardeert hij zichzelf tot een van de hoofdpersonen in 'Onderstroom', vooral als voice-over. Een heel andere werkwijze dan van collega-documentairemakers zoals Frans Bromet of Michiel van Erp, die zich als buitenstaander onderzoekend op een kwestie storten. Hoogendoorn hoort eerder thuis in de 'documentaireschool' van Sunny Bergman, die ook eigen mening betrekt in geëngageerde films. Het prettige is: Hoogendoorn pretendeert niet objectief te zijn. Hij staat, als bezorgde omwonende, negatief tegenover alle 'stippen op kaarten', die geplande windmolens voorstellen.

Lees verder na de advertentie

Pieptonen

De emoties lopen vaak hoog op in de ver­ga­der­hok­ken, gymzalen en aan de keukentafels waar Hoogendoorn present was

Zijn lidmaatschap van de lokale protestgroep 'Hou Friesland Mooi' zorgt ervoor dat hij altijd dicht op het vuur zit. De andere leden van 'Hou Friesland Mooi' weten hoe Hoogendoorn in de wedstrijd zit. Hij is één van hen. Dus zijn ze eerlijk, open en ontspannen voor de camera. Ook als er een keertje mot is tussen de leden, er iets misgaat of als er scheldwoorden vallen, mag de camera draaien.

'Onderstroom' is rijk aan opnames bij besprekingen van inwoners, die samen zoeken naar wegen om invloed te krijgen op de plannen in hun regio. De emoties lopen vaak hoog op in de vergaderhokken, gymzalen en aan de keukentafels waar Hoogendoorn present was.

De rustige leraar Frederik Smit, lid van het actiecomité, vertelt hoe hij enorm geschrokken is van het besluit van zijn buurman om grond beschikbaar te stellen voor de plaatsing van windmolens. Tegen fikse betaling, want boeren krijgen doorgaans 36.000 euro vergoed. Per jaar, per windmolen. Smit snapt dat zijn buurman toehapt. "Je hebt nog gelijk ook", zegt hij. Maar hij is er kapot van. "Voor het eerst heb ik erover nagedacht om te gaan verhuizen, voor het eerst in mijn leven", zegt hij. Hij barst in snikken uit.

De betrokken, uitgesproken kritische opstelling van de filmmaker kleurt de film op sommige momenten zodanig, dat het voor de kijker storend kan overkomen. Dat zit hem vooral in enkele details. In de film komen ingezoomde, grauwige beelden van windmolenwieken langs, die op de maat van hoge pieptonen hun rondes draaien.

Wat vooral schuurt is de schermvullende vertoning van een taartdiagram. Dat laat zien wat de geplande 6000 megawatt aan windturbines in heel Nederland nu eigenlijk gaan opleveren. De teller blijft steken op een luttele 2 procent. Pardon, zó weinig? Wel als je, zoals Hoogendoorn, de stroomopbrengst van de molens afzet tegen ál het Nederlandse energiegebruik, ook gas en olie door fabrieken.

Maar wanneer je de windmolenopbrengst uitdrukt in de stroombehoefte van huishoudens, zoals het ministerie van economische zaken (EZ) dat doet, zijn de turbines goed voor 60 procent van de stroomvraag. Dat cijfer over de molenopbrengst had een totaal andere, positieve indruk gemaakt, in tegenstelling tot de '2 procent' die Hoogendoorn voorschotelt.

Tekst loopt door onder afbeelding.

© anp

Moreel verwerpelijk

Er moet een wind­mo­len­pro­ject komen van en vóór de bewoners

Een interessante plotwending in de film is het moment dat de mensen van 'Hou Friesland Mooi' hun verzet staken. In plaats van het strijden tégen de komst van turbines, maken ze een eigen plan. Er moet een windmolenproject komen van en vóór de bewoners. Comitélid Albert Koers, een bevlogen oud-jurist, zet alles op alles om een succes te maken van het burgerinitiatief. Projectnaam: 'Friesland voor de wind'.

Koers wil zeggenschap voor burgers en een eerlijke verdeling van 'lusten en lasten'. Mensen die pal naast hun huis een grote windmolen krijgen, ondervinden daar volgens Koers aantoonbaar schade van. Daar moet wat hem betreft een eerlijke compensatie voor tegenover staan.

Volgens Koers hadden politieke partijen, vooral de linkse, dit eigenlijk allang in de wet moeten regelen. "Ze zijn wel voor duurzaamheid, maar niet voor de consequentie om het op een nette manier voor mensen te regelen." Moreel verwerpelijk, zegt Koers op zijn onverstoorbaar kalme toon in de camera.

De discussie in de een uur durende documentaire gaat eigenlijk maar deels over windmolens, vindt ook Hoogendoorn zelf. 'Onderstroom' draait in de kern om geld en macht, maar vooral om democratie. "Ik dacht een film te gaan maken over windenergie, maar dat is niet zo."

Dorpsfilosoof

De documentaire, die een verrassende ontknoping kent voor kijkers die niet thuis zijn in het Friese windmolendossier, is gelaagd. Daarmee is 'Onderstroom' ook uit psychologisch, haast filosofisch oogpunt interessant kijkvoer. Een aardige rode draad in de film is dan ook dat comitélid en dorpsfilosoof van Pingjum, Klaas Koornstra, af en toe opduikt. Hij oreert over 'wensdenken', de manier waarop mooie plannen zich verhouden tot de realiteit.

Door zich als deelgenoot in de kring van het actiecomité te begeven, schetst Hoogendoorn een mooi en persoonlijk profiel van Smit, Koers en een andere hoofdfiguur in 'Onderstroom', bewoonster Annemieke Reitsma. We zien geen mensen die voor hun plezier dwarsliggen omdat ze windmolens lelijk vinden, of omdat ze niks te doen hebben.

'Onderstroom' maakt inzichtelijk dat leden van de actiegroep het beste voorhebben met hun dorp en het milieu. Maar ze ballen hun vuist omdat ze oprecht bezorgd zijn dat commerciële windenergiebedrijven en de overheid over de rug van bewoners heen besluiten nemen. Ze vrezen verscheurdheid en ruzie in het dorp, doordat sommige boeren schatrijk worden door plaatsing van turbines terwijl anderen last ondervinden.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Zo bombardeert hij zichzelf tot een van de hoofdpersonen in 'Onderstroom', vooral als voice-over

De emoties lopen vaak hoog op in de ver­ga­der­hok­ken, gymzalen en aan de keukentafels waar Hoogendoorn present was

Er moet een wind­mo­len­pro­ject komen van en vóór de bewoners

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.