Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vergeet het paaskuiken, aan weinig dieren kleeft zoveel symboliek als aan de haan

Groen

Jelle Reumer

© rv
Jelle's weekdier

Dierkundig lijkt Pasen zich te beperken tot donzige gele paaskuikentjes en de onvermijdelijke paashaas, maar er is één belangrijke andere figurant: de haan.

Het is de paasweek, de traditievolle week waarin het lijden van Christus wordt herdacht en de economie, ook traditioneel, een flinke oppepper krijgt. Het een heeft niets met het ander te maken, maar wie maalt daarom? De eierbusiness draait overuren en hopelijk zonder fipronil, miljoenen chocolade paaseitjes in gekleurd zilverpapier worden opgesmikkeld en de weersvoorspelling belooft een mooie omzet voor de strandtenthouders. 

Lees verder na de advertentie

Iets minder profaan hebben duizenden landgenoten zich gelaafd aan de passiemuziek van Bach en een traantje gelaten bij het ‘Erbarme dich’, om later bij het ‘Ruhe sanfte, sanfte Ruh’ te bedenken dat het wel erg lang duurde op de harde kerkbanken.

Dierkundig lijkt Pasen zich te beperken tot donzige gele paaskuikentjes en de onvermijdbare paashaas, maar er is één belangrijke andere figurant: de haan. In het passieverhaal speelt de haan een cruciale bijrol door als voorspeld te kraaien na de drievoudige verloochening van Christus door Petrus. Maar de haan staat voor meer. De rode haan is het symbool van brand, vuur en vlammen. Pasen is in grote en dan vooral oostelijke delen van ons land ook de week van de paasvuren. Grote brandstapels gaan in vlammen op. Het is een eeuwenoude traditie die in toenemende mate aan kritiek blootstaat vanwege de verspreiding van roet en fijnstof, het risico van ademhalingsproblemen en het gevaar van vonkenregens en bosbranden, vooral sinds de fatale afloop van het nieuwjaarsvuur in Scheveningen.

Toen ik vroeg welke associatie ze hebben bij de term rode haan, kreeg ik steevast een antwoord in de trant van ‘Was dat niet een ra­dio­pro­gram­ma, van de Vara of zo?’

Maar dit alles viel in het niet bij de vernietigende brand in de Parijse cathédrale ­Notre-Dame. De rode haan kraaide op het Île de la Cité zoals hij zelden kraait.

Beetje uit de mode

De rode haan als symbool van vuur is een beetje uit de mode geraakt. Ik herinner me dat in de jaren zestig van de vorige eeuw in de natuurgebieden rond Hilversum op bordjes werd gewaarschuwd voor de rode haan. Het woord bosbrand kwam er niet aan te pas, kennelijk wist iedereen destijds wat er met een rode haan bedoeld werd. Dat is nu wel anders.

Toen ik een aantal mensen vroeg welke associatie ze hebben bij de term rode haan, kreeg ik steevast een antwoord in de trant van ‘Was dat niet een radioprogramma, van de Vara of zo?’ Dat was het inderdaad, het heette ‘In de rooie haan’ en werd van 1974 tot 1988 uitgezonden. De oorsprong van die naam was niet moeilijk te begrijpen, met de Vara als destijds ‘rooie’ omroep die in de jaren vijftig en zestig de radiodag steevast begon met het laten kraaien van een haan (waarna een vertolking kwam door het socialistisch zangkoor ‘De Stem des Volks’ van strijdliederen als ‘Morgenrood’ of de ‘Internationale’).

Aan weinig dieren kleeft zoveel symboliek als aan de haan. Als symbool van Frankrijk prijkt een hitsige haan met kraaiend geheven kop op postzegels, munten en sokkels op menig dorpsplein. En als rode haan staat het dier symbool voor allesverzengend vuur. Dat juist in deze lijdensweek de rode haan de Franse haan zo noodlottig trof, is dus wel bijzonder navrant.

Jelle’s weekdier

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt. Lees hier eerdere afleveringen van Jelle’s Weekdier.

Deel dit artikel

Toen ik vroeg welke associatie ze hebben bij de term rode haan, kreeg ik steevast een antwoord in de trant van ‘Was dat niet een ra­dio­pro­gram­ma, van de Vara of zo?’