Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Verfraaiing maakt Moskou minder fraai

Groen

Geert Groot Koerkamp

© Joel van Houdt

Het gemeentebestuur van Moskou wil de stad groener maken, maar de natuurlijke vernieuwing pakt volgens velen averechts uit. ‘Ze hebben geen idee wat natuur is of hoe die eruit zou moeten zien.’

Een grote gele bulldozer gromt langs de oever van de vijver. Rondom liggen plastic buizen en een waterpomp. Een legertje mannen in oranje hesjes is druk in de weer met graven en stenen sjouwen. Alle begroeiing langs de oever is vakkundig verwijderd en deels vervangen door stenen. Van het riet en de biezen, die hier tot voor kort groeiden, is niets meer over. “Ze zijn de boel aan het schoonmaken, dat heb ik ergens in de krant gelezen”, zegt een toekijkende oudere vrouw beslist tegen een vriendin, alvorens verder te schuifelen op zoek naar een rustiger plekje elders in het park.

Lees verder na de advertentie
Ze hebben geen idee wat natuur is of hoe dat eruit zou moeten zien

Bioloog Boris Samojlov

Moskou oogt dezer dagen als een permanente bouwput. Vrijwel tegelijkertijd worden overal in de stad trottoirs vernieuwd, wat al heeft geleid tot een permanente file in grote delen van het centrum en groeiende wanhoop onder autobezitters. Maar ook ver van al dat gewoel, in de stadsparken waar de Moskovieten hun toevlucht nemen voor rust en verkoeling, is die rust ver te zoeken.

En dat allemaal omdat de Moskouse burgemeester Sergej Sobjanin heeft verklaard dat hij ‘de parken, pleinen en straten van Moskou’ wil ‘teruggeven aan de Moskovieten’. Sindsdien ligt het woord ‘verfraaiing’ op ieders lippen. Ambtenaren en stadsbestuurders spreken het uit met trots, biologen met afschuw. “Ze hebben geen idee wat natuur is of hoe dat eruit zou moeten zien”, zegt bioloog Boris Samojlov hoofdschuddend over de Moskouse stadsplanners. Hij is redacteur van ‘Het rode boek van Moskou’, een overzicht van bedreigde dier- en plantensoorten in de Russische hoofdstad. “Voor hen is het belangrijkste het beschikbare geld te spenderen en iedereen te laten zien hoe goed ze zich hebben gekweten van hun taak.”

Voor de oppervlakkige beschouwer lijkt Moskou een schier eindeloze zee van grauwe, betonnen flatgebouwen, rokende schoorstenen en door miljoenen auto’s dichtgeslibde snelwegen. Overal waar je gaat achtervolgt je het eeuwige achtergrondlawaai van Europa’s grootste metropool. Niet echt een plaats die je zou associëren met grote natuurlijke rijkdommen.

Man met hond in de avond aan de Bolshoy Golovinskiy Prud in het Michalkovo Park. © Joel van Houdt

Toch is Moskou, met zijn twaalf miljoen inwoners, een verrassend groene stad met een plaatselijk grote diversiteit aan planten en dieren. Maar die komt door de ambitieuze plannen van het stadsbestuur wel onder toenemende druk te staan. “Als die ambtenaren natuur gewoon natuur laten, zal de gewone man zeggen dat ze niets hebben gedaan”, legt Samojlov uit. “Daarom doen ze hun best om zoveel mogelijk overhoop te halen, door natuurlijke graslanden te verruilen voor doodse gazons. Zandpaden worden verhard met tegels. Een beekdal dat wonderwel intact is gebleven, waar lisdodden groeien, waterhoentjes broeden en libellen rondvliegen, is hun een doorn in het oog, een object dat dringend onder handen moet worden genomen. Wat overblijft is een ‘ideaal’ park dat iedereen bewondert, inclusief zijzelf.”

Echte natuur

De echte natuur is in het defensief, een verarming die onherroepelijk van invloed is op de leefbaarheid van de stad, vervolgt Samojlov. “Insecten die nodig zijn voor bestuiving verdwijnen, ook veel vogels. Er zijn nu zelfs tien keer zo weinig huismussen als er ooit waren, om van bosvogels nog maar te zwijgen.”

Hij wijst op een hommel die een bloemperk bezoekt vlakbij het Gorki-park, tegenwoordig een bijzondere waarneming in hartje Moskou. Bij de snelle uitbreiding van de stad in de twintigste eeuw kwamen landbouwgebieden, bossen en soms hele dorpen binnen de stadsgrenzen te liggen. Ze vormden groene eilanden in een zee van asfalt en beton. Zoals in Krylatskoje, in het noordwesten van de stad, waar soortenrijke hooilanden lang de dans ontsprongen maar nu in rap tempo het veld ruimen. “Dat heeft een direct effect op hommels en vlinders, insecten die belangrijk zijn voor bestuiving. In sommige plaatsen zijn ze in de loop van één zomerseizoen verdwenen”, vertelt bioloog Ksenia Avilova. “Veel voorheen algemene soorten zijn schaars geworden of helemaal verdwenen, omdat ze onvoldoende voedsel kunnen vinden. Zelfs als afzonderlijke stukken land met de noodzakelijke flora onaangetast blijven, liggen ze vaak te ver uit elkaar. Insecten of vogels overbruggen die grote afstanden niet als ze op zoek zijn naar voedsel.”

Het lot van de noordse nachtegalen in de stad vertelt een vergelijkbaar verhaal. Tijdens jaarlijkse tellingen waar ook het grote publiek aan kan meedoen, werden in de jaren negentig nog duizenden zingende vogels geregistreerd. De aantallen zijn sindsdien plaatselijk drastisch teruggelopen, vooral in stadsparken die op de schop zijn gegaan zoals het Tsaritsyno-park in het zuiden van de stad. Ooit uitbundige ondergroei is hier op grote schaal verwijderd, precies wat de nachtegalen nodig hebben om te nestelen.

Avond aan de Bolshoy Golovinskiy Prud in het Michalkovo Park. © Joel van Houdt

De Moskouse autoriteiten wuiven alle kritiek weg en geloven stellig dat de stad dankzij hun inspanningen juist steeds groener wordt. Zij zien het aantal geplante nieuwe bomen als een feilloze indicator dat het juist goed gaat met de natuur in Moskou. Volgens burgemeester Sobjanin zijn de afgelopen jaren in Moskou meer dan vier miljoen bomen en struiken aangeplant langs straten, op binnenplaatsen en in parken. De Moskovieten vinden het resultaat prachtig, getuige de bezoekcijfers van gerenoveerde parkgebieden. Het tentoonstellingscomplex VDNCh, een terrein met omvangrijke groene zones, ontvangt nu volgens de gemeente 25 miljoen bezoekers per jaar, tienmaal zoveel als voor het begin van de reconstructie, die nog altijd in volle gang is.

Een ingrijpende reconstructie van acht stadsparken is in voorbereiding. Het stadsbestuur heeft aangekondigd in 2017 in Moskou tienduizend bomen en meer dan driehonderdduizend struiken te zullen planten. “Moskou is een van de groenste metropolen in de wereld”, aldus Sobjanin op een gemeenteraadsvergadering. “Niettemin hebben die groene gebieden voortdurend aandacht nodig en moeten ze worden vernieuwd.”

Metalen sculpturen

De benadering van de Moskouse autoriteiten staat in contrast met de tendens die in West-Europa

Juist dat streven naar ‘vernieuwing’ blijft de hoofdstedelijke biologen zorgen baren. “Eerder werden gebieden die waren ‘verfraaid’ verder met rust gelaten”, zegt Avilova. “Nu zien we dat ze al binnen enkele jaren of zelfs minder weer helemaal opnieuw beginnen. Neem het Koezminki-park. Daar hadden ze een paar jaar geleden nieuw gras ingezaaid. Nu hebben ze datzelfde gras alweer bedekt met tegels en daar allerlei metalen sculpturen op geplaatst.”

De benadering van de Moskouse autoriteiten staat in contrast met de tendens die in West-Europa, Nederland incluis, aan populariteit wint, waarbij de natuur meer de ruimte krijgt en het motto ‘rewilding’ steeds luider klinkt. Tegelijkertijd betogen de Moskouse bestuurders dat ze hun stad juist een ‘Europees’ aanzien willen geven. “De burgemeester van Moskou begrijpt niet dat in Europa de houding ten aanzien van natuurgebieden al lang geleden is veranderd”, zegt Galina Morozova, die ooit aan het hoofd stond van het stedelijk departement voor natuurlijke hulpbronnen. “Daar is het doel wilde natuur terug te brengen naar de steden. Als een renovatie op de schaal zoals die nu in Moskou gebeurt zou worden toegepast op een Europese stad, en tegen zo’n hoge prijs, dan zou dat stuiten op felle kritiek en uitgelegd worden als een bewijs dat de stadsbestuurders niet bij de tijd zijn.”

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Ze hebben geen idee wat natuur is of hoe dat eruit zou moeten zien

Bioloog Boris Samojlov

De benadering van de Moskouse autoriteiten staat in contrast met de tendens die in West-Europa