Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Veganisme redt de wereld... of toch niet?

Groen

Jarron Kamphorst

Een avocado. © DARREN MUIR/HH

Wie dierlijke producten afzweert en overgaat op plantaardig voedsel om het klimaat te redden, moet vooral met kennis van zaken gaan winkelen.

In 2006 telde Nederland nog 16.000 veganisten. Tien jaar later waren dat er tussen de 50 en 70.000. De redenen waarom mensen zich bekeren tot het veganisme lopen uiteen. Sommigen willen het dierenleed dat bij de productie van vlees en zuivel komt kijken, een halt toeroepen. Anderen doen het vanwege de vermeende gezondheidsvoordelen die een veganistisch dieet met zich mee zouden brengen. Een veel vaker gehoorde reden heeft alles van doen met het klimaat. Word veganist, red de planeet, zo luidt het devies van veel veganisten aan sceptische carnivoren.

Lees verder na de advertentie
Het is zeer complex om te zeggen welke veganistische producten het meest mi­li­eu­be­las­tend zijn

Harry Aiking

De cijfers onderschrijven deze stelling. "Als je geen dierlijke producten meer eet, bespaar je 850 kilo CO2 per jaar van de in totaal 1,9 ton CO2 die we per jaar door voeding en drinken uitstoten", zegt woordvoerster Kirsten Palland van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Deze totale milieu-impact wordt berekend aan de hand van de broeikasgassen die bij de productie van voeding vrijkomen, de uitputting van fossiele brandstoffen, het landgebruik en het waterverbruik.

Maar ook plantaardige producten hebben hun impact. De precieze impact is echter lastig te achterhalen. Bonen en andere peulvruchten, populair bij veganisten, komen van mei tot en met augustus uit eigen land en Duitsland, lekker dichtbij dus. Maar aan het begin en einde van het jaar komen de groene vleesvervangers veelal met het vliegtuig uit onder meer Egypte, Guatemala en Kenia. Foute boel dus. En zo zijn er veel plantaardige producten waarvan de impact varieert naar gelang het jaargetij.

Met de groente- en fruitkalender probeert Milieu Centraal dit inzichtelijk te maken. In de kalender krijgen 104 producten een klimaatscore, van A (goede keuze) tot E (vermijden), ingedeeld aan de hand van teeltmethode, transportwijze, verpakkingsmateriaal en jaargetij. Avocado's uit Chili en Zuid-Afrika, blauwe bessen uit Argentinië en Nieuw-Zeeland, groene asperges uit Peru, mango uit India en peulvruchten uit Kenia en Egypte, allemaal hebben ze hun klimatologische keerzijde. De voedselkilometers kunnen enorm aantikken, om nog maar te zwijgen over de zeer uiteenlopende lokale teeltmethoden, waarbij gebruik van kunstmest of water sterk kan verschillen.

Harry Aiking, hoofddocent duurzaamheid en voeding aan de VU, waarschuwt daarom voor te grote claims. "Er zijn zo veel aspecten die meespelen bij de klimaatimpact van voedsel, dat het zeer complex is om te zeggen welke veganistische producten het meest milieubelastend zijn." Het is maar net waarop de focus wordt gelegd, zegt hij. "Wie het bijvoorbeeld belangrijk vindt om op biodiversiteit of water te focussen, komt tot andere bevindingen dan wie zich uitsluitend op koolstofuitstoot richt."

De avocado is een goed voorbeeld van de wirwar van factoren die schuilgaat achter het bepalen van de milieu-impact van levensmiddelen. Voor de productie van één kilo avocado is rond de 1.000 liter water nodig. Daarbij komt dat de vruchten veelal worden verbouwd in gebieden met waterschaarste. Landen als Chili, Peru en Zuid-Afrika zuchten onder de avocadogekte in Europa. Niet alleen watervoorraden, maar ook het landschap en de biodiversiteit lijden onder de massaproductie van de groene vrucht.

Niet alle land­bouw­gron­den zijn geschikt voor het verbouwen van granen, groenten en fruit

Corné van Dooren

En dan is er nog de armoede. Door de toenemende vraag van avocado's in Europa (Nederland importeerde alleen al in 2016 voor 433 miljoen euro aan avocado's), schieten de prijzen van de vruchten door het dak. Gevolg: de lokale bevolking die gewend is dagelijks avocado te eten, kan ze niet meer betalen. Kenia blokkeerde begin dit jaar zelfs de export van de populaire vrucht, om de eigen bevolking de avocado niet uit de mond te stoten.

Export in plaats van import

Juist omdat klimaatbewust eten zo complex is, is de veganistische dis helemaal niet zo perfect, vindt Corné van Dooren, expert duurzaam eten van het Voedingscentrum in Den Haag. Volgens Van Dooren staat het buiten kijf dat een plantaardig voedingspatroon gemiddeld een lagere impact heeft dan een eetpatroon met vlees. Toch meent hij dat het ideaal niet bij nul vlees eten ligt, maar bij weinig vlees eten. Want, redeneert hij: "Niet alle landbouwgronden zijn geschikt voor het verbouwen van granen, groenten en fruit, zoals de hooggebergten, veenweidegebieden en de dijken. Bovendien zijn voor veganistische landbouw ook meststoffen nodig die uit kunstmest gehaald worden. Vee kan daarnaast ingezet worden om de voedselreststroom uit de industrie op te eten."

Beter dan de import uit al die uit verre oorden is het om groente en fruit is in het oogstseizoen te eten, het liefst van zo dichtbij mogelijk. Van Dooren: "Het beste idee is om de kringloop te sluiten, door deze zo kort mogelijk te houden." Al kan het dan nóg zijn dat de werkelijkheid ingewikkelder is dan gedacht. De klimaatimpact van een tomaat uit Spanje, die met de vrachtwagen naar Nederland is vervoerd, kan bijvoorbeeld kleiner zijn dan die van een tomaat uit een gasgestookte kas uit het Westland.

Klimaatbewust eten blijft dus puzzelen. "Maar een goede richtlijn zou zijn om minder dan de helft van je eiwitten uit dierlijke producten te halen en tachtig procent van je granen, oliën, groente en fruit uit de regio te halen, aangevuld met producten van elders", denkt Van Dooren. Dan ben je al snel een stuk klimaatvriendelijker bezig en doe je het sowieso vele malen beter dan de doorgewinterde carnivoor.

Lees ook:

Albert Heijn past tekst op verpakking aan na Liegebeest-nominatie

Grazende koeien op een pak vla, varkens in de wei op de verpakking van plakken ham. De drang om duurzaam en diervriendelijk over te komen, is voor bedrijven soms zo groot, dat ze er te ver voor gaan. 

Filosoof Michiel Korthals: We stellen veel te weinig vragen bij ons eten

We zijn vervreemd van ons voedsel en beseffen te weinig dat de productie ervan morele vragen oproept, zegt filosoof Michiel Korthals. ‘Laten we meer vragen stellen bij ons eten.’

Waarom het eten van vlees 'totaal immoreel' is

Volgens Denker des Vaderlands, René ten Bos, bestaat 'geen enkele manier om vlees eten te legitimeren of te rechtvaardigen.'

Deel dit artikel

Het is zeer complex om te zeggen welke veganistische producten het meest mi­li­eu­be­las­tend zijn

Harry Aiking

Niet alle land­bouw­gron­den zijn geschikt voor het verbouwen van granen, groenten en fruit

Corné van Dooren