Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Uitbreidingen van boerderijen staan op het spel na Europees stikstofarrest

Groen

Emiel Hakkenes en Zoë Toet

Gebieden kwetsbaar voor stikstof © Trouw/Thijs van Daalen

Nederland doet te weinig tegen stikstof in de ­natuur, oordeelde het Europees Hof van Justitie. Vanwaar die uitspraak en hoe moet het verder? “De toekomst van bedrijven staat op het spel en tientallen veehouders zijn gedupeerd.”

Waarom een zaak bij het Europees Hof van Justitie?

Lees verder na de advertentie

Het Europees Hof van Justitie in Luxemburg ging op verzoek van de Nederlandse Raad van State aan de slag. Bij dit hoogste bestuursrechtelijke orgaan van het land lopen enkele honderden bezwaarprocedures tegen vergunningen van provincies voor boeren die hun bedrijf willen uitbreiden. De zaken zijn aangespannen door een aantal kleine milieuorganisaties: Mobilisation for the Environment uit Nijmegen, Leefmilieu (ook uit Nijmegen) en Werkgroep Behoud de Peel uit Deurne. Zij stellen dat de vergunningen ten onrechte zijn verleend. Boeren krijgen met zo’n vergunning toestemming om extra stikstof uit te stoten in de buurt van natuurgebieden. De manier waarop de Nederlandse overheid vaststelt of die stikstofuitstoot kwaad kan, klopt volgens de milieuorganisaties niet en is volgens hen in strijd met de Europese wet. Dat kon de Raad van State moeilijk zelf beoordelen. Daarom is vorig jaar navraag gedaan bij het Europese Hof. De antwoorden zijn er nu.

Is er dan een wet voor stikstof?

De Europese Unie kent een netwerk van beschermde natuurgebieden, de Natura 2000-gebieden. In Nederland zijn er 162, van het Zuidlaardermeer in Groningen en Drenthe tot de duinen op de Waddeneilanden en de uiterwaarden van de Nederrijn. Ook een deel van de Noordzee is Natura 2000-gebied. Bedrijven en wegen in de buurt ervan mogen volgens de wet de natuur niet te veel hinderen. Er mag niet te veel stikstof in het natuurgebied komen, want dat is schadelijk voor kwetsbare planten en diersoorten. Bronnen van stikstof zijn onder meer de industrie, huishoudens, het verkeer en de landbouw. Ook komt er via de lucht stikstof uit het buitenland in Nederland terecht. De stikstof van de landbouw komt uit ammoniak in dierlijke mest.

Ondanks alle maatregelen is de hoeveelheid stikstof in de natuur niet gedaald

Wat doet Nederland tegen stikstof in de natuur?

Sinds 2015 is er de Programmatische Aanpak Stikstof van drie ministeries en de twaalf provincies. Het bestaat uit twee onderdelen: minder stikstof veroorzaken en de gevolgen ervan in de natuur herstellen. Boeren hebben bijvoorbeeld ‘luchtwassers’ op hun stallen geplaatst en ook geven ze hun dieren ander voer om de samenstelling van de mest te verbeteren. In de natuur wordt stikstof ondertussen ­actief verwijderd door te maaien en te plaggen. Of het helpt? Ondanks alle maatregelen is de hoeveelheid stikstof in de natuur niet gedaald.

Herkomst van stikstof © Trouw/Thijs van Daalen

Wat oordeelde de Europese rechter?

Dat Nederlandse programma om stikstof aan te pakken, stelt de rechter, kán een manier zijn om Natura 2000-gebieden te beschermen. Máár: dan moet wel vaststaan dat het werkt. Als dat onduidelijk is, kunnen er ook geen vergunningen aan boeren worden ­verleend. Want die kunnen zich dan weliswaar aan het programma houden, maar toch te veel stikstof in de beschermde natuur brengen.

Is die uitspraak een verrassing?

Nee. Het Europese Hof heeft zich dit voorjaar laten informeren door zijn advocaat-generaal. Die kwam al tot de conclusie dat het Nederlandse programma is gebaseerd op verwachte ­effecten en veronderstelde resultaten en niet op feiten.

Belangrijke ontwikkelingen komen nu stil te liggen

Steven van Westreenen

Hoe reageert Nederland?

De Raad van State moet de antwoorden van het Europese Hof meenemen bij het beoordelen van de bezwaren van de milieuorganisaties. Dat gaat nog maanden duren. Zowel betrokken ministeries als LTO Nederland, dat ­opkomt voor de boeren, zeggen het oordeel van de Raad van ­State af te wachten.

En nu?

De Raad van State zal de vergunningen van de boeren die door de milieuorganisaties zijn aangevochten nu waarschijnlijk afwijzen, denkt Steven van Westreenen. Hij heeft in Barneveld een adviesbureau dat is gespecialiseerd in onder meer agrarisch en ­milieurecht en staat tientallen veehouders bij. “Zo’n afwijzing heeft heel veel impact”, zegt hij. “De toekomst van bedrijven staat op het spel en tientallen veehouders zijn gedupeerd. Het voortbestaan van de gezinsbedrijven is onzeker.” Meerdere provincies hebben aangekondigd dat zij voorlopig geen natuurvergunningen verlenen. Dat treft behalve boeren ook industrie en infrastructuur. Van Westreenen roept de ­politiek op snel een herstelscenario te maken. “Belangrijke ontwikkelingen komen nu stil te liggen.” De aanleg van wegen wordt problematisch, net als uitbreiding van fabrieken en stallen.

Lees ook: Nederlands milieubeleid krijgt een onvoldoende van het Europees Hof

Nederland doet te weinig tegen te veel stikstof in de natuur, zegt het Europees Hof in een verstrekkend arrest. Gesterkt door die uitspraak gaan milieuorganisaties de vergunningen van kolencentrales aanvechten

Deel dit artikel

Ondanks alle maatregelen is de hoeveelheid stikstof in de natuur niet gedaald

Belangrijke ontwikkelingen komen nu stil te liggen

Steven van Westreenen