Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Twijfels bij boren naar schaliegas

Groen

Janne Chaudron

In de Brabantse bodem zitten grote voorraden schaliegas, een revolutie in de gaswereld. Maar Helvoirt verzet zich tegen de proefboringen.

Achter de ramen van de boerderijen aan De Gijzel in Helvoirt prijkt een poster van de Partij voor de Dieren. Niet dat de partij een exponentieel grote kiezersaanhang heeft in het Brabantse dorp, maar de poster met de tekst: 'Stop proefboringen' vertegenwoordigt wel de boosheid die leeft onder de inwoners van het dorp.

Helvoirt is na Boxtel de tweede locatie waar proefboringen naar schaliegas, ook wel moeilijk winbaar gas genoemd, moeten plaatsvinden. In 2009 kreeg het Engelse Cuadrilla Resources een opsporingsvergunning van de overheid om uit te zoeken waar dit moeilijk winbare schaliegas zich bevindt.

Dat gas zit in leisteenlagen onder de grond, soms wel op drie of vier kilometer diepte. Het wordt gewonnen door de steenlagen als het ware te kraken. Dat gebeurt met water en zand, zodat de scheuren openblijven en het gas vrijkomt. Ook worden in sommige gevallen chemicaliën gebruikt. Die moeten ervoor zorgen dat leidingen en het materiaal niet gaan roesten.

Een revolutie in de gaswereld, wordt de vondst van het onconventionele gas genoemd. Er blijkt veel meer gas te zijn dan de experts dachten. En op de meeste plekken in de wereld zit het gas in de grond. De Verenigde Staten zijn in één klap niet meer afhankelijk van gasimporten. Daar wordt al op grote schaal naar schaliegas geboord.

Nederland kan niet achterblijven bij de revolutie. "Want het laaghangend fruit is voor het grootste deel geplukt", zegt voorlichter Jan van Diepen van het ministerie van economische zaken, landbouw en innovatie. "De potentie is enorm. Er zouden honderden miljarden kuub gas in schalielagen opgesloten kunnen zitten."

Vooral in Brabant bevinden zich grote hoeveelheden, denken de experts. Daarom gaat Cuadrilla, samen met Energie Beheer Nederland (met de overheid als enige aandeelhouder), proefboren bij een industrieterrein in de buurt van Boxtel. De bouwvergunning, die enkel nodig is voor proefboringen, is afgegeven door de gemeente. In juli of augustus kan de boor de grond in.

Topman Miller van Cuadrilla heeft daarnaast een klein landje op het oog in Helvoirt. Dat ligt in het zuiden aan de N65, de rijksweg tussen Den Bosch en Tilburg, en in het noorden aan een landweggetje met aangrenzend enkele boerderijen. De vergunning is nog niet verstrekt.

De bewoners zitten niet te wachten op een Engels bedrijf dat in de achtertuin een boortoren van 26 meter plaatst. Het landelijke uitzicht wordt in één klap verstoord. Rustig de hond uitlaten is er niet meer bij. Maar het baart de inwoners nog meer zorgen dat over de gevolgen weinig bekend is. En de geluiden die hen bereiken, stellen niet erg gerust.

In de Amerikaanse staat Pennsylvania, waar in totaal 71.000 boorputten zijn, is het afvalwater ernstig vervuild, zo meldde The New York Times onlangs. De krant beschikt over documenten van de EPA (de milieuwaakhond van de Amerikaanse regering). Er zouden verhoogde concentraties radioactieve stoffen, zoals radon, in het water zitten, soms wel duizend keer de toegestane hoeveelheid. De Amerikaanse overheid hanteert alleen voor drinkwater een standaard, terwijl voor grondwater niet is vastgesteld wat de maximale hoeveelheid radon mag zijn. Maar die hoge concentraties in het grondwater kunnen wel degelijk schadelijke gevolgen hebben voor drinkwater en de voedselketen, beargumenteert EPA.

"De onderzoeken wijzen stuk voor stuk uit dat boren naar schaliegas ontzettend slecht is voor het milieu", zegt Willem Jan Atsma, voorzitter van Schaliegasvrij Haaren. Zijn stichting probeert de proefboringen tegen te houden. Daartoe heeft ze onder meer een petitie opgesteld met als titel: 'Stop schaliegaswinning in Nederland'. Atsma wijst op de vele onderzoeken die hij de laatste maanden heeft opgespoord, waaruit blijkt dat de milieu-effecten vrij ernstig kunnen zijn.

Atsma komt uit de Randstad, waar hij werkt bij een farmaceutisch concern. Maar na zijn werk laat hij de drukte achter zich. Hij kocht een aantal jaar geleden een boerderij aan De Gijzel, die hij renoveerde. Daar, in Helvoirt, heeft zijn gezin de natuur binnen handbereik.

Atsma: "Dit is geen plek om naar schaliegas te boren. Het verstoort de natuur en we weten niet wat voor effect al die chemicaliën hebben op ons drinkwater. Er bevindt zich hier vlakbij een groot drinkwaterbassin. We zijn geen Amerika. Brabant is behoorlijk dichtbevolkt. Al de onderzoeken tonen aan dat de boringen gewoonweg niet veilig zijn. Of het nu gaat om radioactieve stoffen, chemicaliën of gasexplosies; het zijn allemaal gevolgen van de schaliegasboringen. Als omwonenden zijn wij daar behoorlijk van geschrokken."

Er is Atsma en zijn stichting verteld dat het slechts gaat om proefboringen en dat een definitieve winningsvergunning nog heel ver weg is. "Een onderneming als Cuadrilla beseft goed dat het verstandig is om het aantal boorlocaties te beperken", zegt de voorlichter van het ministerie van economische zaken.

Maar Atsma is daar niet gerust op. "Het blijft natuurlijk niet bij proefboringen. Voor de winning van schaliegas zijn uiteindelijk minstens honderd boorputten nodig, zoals topman Miller van Cuadrilla zelf heeft aangegeven."

Wethouder Erik van den Dungen van de gemeente Haaren kent de bezwaren. Hij weet ook dat het draagvlak voor de proefboringen onder de inwoners van Helvoirt, dat valt onder Haaren, bijzonder klein is. En ook hij heeft de Amerikaanse voorbeelden op zijn netvlies. "We hebben nog geen officiële vergunningaanvraag gehad. Er is slechts gekeken waar de boring moet plaatsvinden. Maar ik ben zelf nog niet overtuigd. Zolang de gezondheid en de veiligheid van de mensen niet gegarandeerd is, neig ik naar een nee."

Geen vergunning dus voor Cuadrilla als het aan de wethouder ligt. Wat is de reactie vanuit Den Haag? Voorlichter Van Diepen: "Het nationaal belang prevaleert. De vergunningen voor opsporing en winning voor gas worden op nationaal niveau afgegeven. Een gemeente kan weliswaar vertragen, maar niet tegenhouden."

Helvoirt komt waarschijnlijk niet onder de proefboring uit. Maar de inwoners hoeven zich nergens zorgen over te maken, is de reactie vanuit Den Haag. "Er zijn in Nederland tot nu toe zo'n 3200 boringen geweest naar olie en gas dat zich diep onder de grond bevindt. In één geval is dat misgegaan. In de begintijd, in 1965, is er een ontploffing geweest in het Drentse Sleen. Daarna nooit meer. Voor het gebruik van chemicaliën in boorgaten gelden zeer strenge regels in Europa", aldus Van Diepen

Ook over de radioactieve stoffen die zich in het grondwater zouden bevinden hoeven de Brabanders zich volgens het ministerie niet ongerust te maken. Daarvoor zijn in Nederland strenge eisen opgesteld. Anders dan in de VS mag het grondwater in Nederland en Europa een beperkte hoeveelheid radon bevatten. Komt het boven de toegestane norm, dan treedt een vergunningplicht in werking. Van Diepen: "Zonodig worden stoffen weer teruggebracht naar de plek waar ze vandaan komen: de diepe ondergrond."

Terwijl de gemeenschap in Helvoirt protesteert tegen de proefboringen, verliep de vergunningverstrekking in het nabijgelegen Boxtel opvallend soepel. "Dat heeft te maken met de plek", zegt wethouder Van den Dungen uit Haaren. "De proefboringen vinden plaats dichtbij een industrieterrein." Bovendien is het terrein, anders dan in Helvoirt, van de gemeente zelf. Die krijgt 1,5 ton euro voor de exploitatie.

"Ja, het verbaasde ons ook dat er weinig bezwaren zijn ingediend", zegt Erik van den Broek, gemeenteraadslid namens oppositiepartij SP in Boxtel. Alleen de Rabobank, met een groot datacentrum in de buurt van het industrieterrein, heeft bezwaar gemaakt, omdat het bang is voor aardbevingen. De SP is in principe geen tegenstander van proefboringen, maar is wel bezorgd over de onduidelijke gevolgen voor milieu en de volksgezondheid.

De fractie diende een motie in om naast een bouwvergunning een milieu-effectrapportage (MEP) te laten opstellen. Omdat het slechts om proefboringen gaat, is zo'n MEP echter niet verplicht. Van den Broek: "De motie is verworpen, dus Cuadrilla kan hier in de zomer gewoon beginnen."

Wethouder Van den Dungen van Haaren weigert zich te laten beïnvloeden door Den Haag. "Alle informatie moet boven tafel komen. We moeten een garantie hebben dat het écht veilig is. Pas dan gaan we akkoord. Geen idee hoe lang we dat volhouden. In Barendrecht (waar ondergrondse CO2-opslag was gepland) heeft de overheid destijds ook anders besloten dan de gemeente. We zien het wel."

Van den Dungen heeft nog een andere partij waar hij rekening mee moet houden. De grond waarop de proefboring in Helvoirt plaatsvindt, is, anders dan in Boxtel, in handen van een privaat bedrijf: boomkweker Van den Oever. Daar heeft de gemeente geen zeggenschap over.

De boomkweker heeft al toestemming gegeven. Eigenaar Jacques van den Oever wil er niet te veel over kwijt. "Maar als wij geen ja zouden zeggen, dan zou de buurman het wel doen."

Cuadrilla: van 'vriendengroep' tot boorbedrijf met groot politiek netwerk

Een ontzettend aardige man. Zo omschrijven wethouder Erik van den Dungen en Willem Jan Atsma van de stichting Schaliegasvrij Haaren, Mark Miller. Hij is namens Cuadrilla Resources verantwoordelijk voor de proefboringen in Boxtel en Helvoirt. Miller reisde verschillende keren naar Nederland om de bewoners van de Brabantse dorpen voor te lichten over de proefboringen naar schaliegas. "Hij heeft veel verstand van zaken", zegt Van den Dungen.

Cuadrilla Resources is gevestigd in het Engelse dorpje Lichfield. De naam Cuadrilla is Spaans voor een groep vrienden. Het bedrijf is opgericht in 2007 en wordt geleid door Chris Cornelius en Dennis Carlton. Een Australische ingenieursbureau en boorbedrijf AJ Lucas Group waren de eerste aandeelhouders.

In februari 2010 investeerde het private equity concern Riverstone LLC 58 miljoen dollar. De topman van dit bedrijf is de voormalig BP-bestuurder Lord Browne.

Riverstone is een partner van de Carlyle Group, die voor een groot deel leunt op een politiek netwerk. De presidenten Bush sr. en jr. hebben banden met de Carlyle Group, evenals de halfbroer van de Franse president Sarkozy en twee voormalige Thaise minister-presidenten.

In het Engelse Blackpool is de eerste proefboring naar schaliegas door Cuadrilla Resources al in augustus van start gegaan. Ook in Groot-Brittannië wordt er flink geprotesteerd tegen de boringen. Cuadrilla heeft zelfs een telefoonnummer in het leven geroepen voor verontruste bewoners.

Protest tegen boringen

Nederland reageert relatief rustig op de proefboringen naar schaliegas. In Boxtel was de bouwvergunning binnen no time afgegeven. Weinig inwoners tekenden bezwaar aan. In Helvoirt is weliswaar een stichting die zich verzet tegen het winnen van schaliegas, maar de petitie die de stichting op internet plaatste, levert tot nu toe slechts 500 handtekeningen op. Terwijl in Frankrijk een petitie tegen schaliegasboringen in korte tijd door 80.000 mensen werd ondertekend. De Fransen, Engelsen, Canadezen en Amerikanen; allemaal komen ze in opstand tegen de schaliegasboringen. In de Franse streek Ardèche protesteerden een paar weken geleden ruim 20.000 mensen tegen de boringen. De Franse minister van milieu Nathalie Kosciusko-Morizet kondigde zelfs een moratorium af op schaliegasboringen totdat meer bekend is over gezondheids- en milieurisico's. Tot groot ongenoegen van de Franse oliemaatschappij Total, die onderzoekt waar het gas zich in Frankrijk bevindt.

De inwoners van het Canadese Quebec eisen een moratorium op gasboringen in de hele provincie. Uit een enquête onder ingenieurs van januari 2011 blijkt dat 59 procent zich tegen schaliegasboringen keert. Er zou volgens hen te weinig bekend zijn over de risico's.

In Engeland waarschuwde het Tyndall Centrum, een onderzoeksinstituut naar klimaatverandering, voor de milieurisico's. Het centrum eiste een moratorium op boringen, maar het ministerie van energie en klimaatverandering zette de proefboringen alsnog door.

In de Verenigde Staten hebben oliebedrijven tot nu toe de meeste ervaring met schaliegasboringen. Inmiddels telt de VS 493.000 boorputten. De grootste boorput ligt in Pennsylvania. Er zijn daar inmiddels 3300 vergunningen verstrekt voor boringen naar schaliegas. In 2007 waren dat er nog 117. Ook in Pennsylvania komen inwoners en milieugroeperingen in opstand.

Deel dit artikel