Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Traliemossels in het Noordzeekanaal? Het nieuwe Pangea is in aantocht!

Groen

Jelle Reumer

© Ron Offermans
Jelle's weekdier

Een nieuw, interessant maar ook enigszins schrikbarend begrip dat mij onlangs ter ore kwam, is ‘het nieuwe Pangea’. De term impliceert dat er ook een oud Pangea is, en dat klopt. 

Pangea is de naam die geologen geven aan het vroegere megacontinent dat enkele honderden miljoenen jaren geleden bestond, voordat de aardkorst verbrokkelde tot de grote en kleine aardplaten die de huidige continenten vormen. Pangea, letterlijk ‘de gehele aarde’, kende uiteraard een andere biodiversiteit dan de huidige aarde. Het was ook iets meer een eenheidsworst bij gebrek aan barrières.

Lees verder na de advertentie
Esthetisch gezien is het een aanwinst voor de Nederlandse fauna, maar het blijft een exoot die potentieel tot een lastige invasief­­ kan uitgroeien

Die toestand is langzaam bezig terug te komen, niet doordat de diverse­­ continenten weer letterlijk bijeen worden gedreven, maar door menselijk handelen in de vorm van transporten. Europese konijnen in Australië, Japanse duizendknopen in Europa, onze mussen in de VS en hun muskusratten bij ons. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Door allerlei opzettelijke en niet-opzettelijke, soms doordachte en meestal ondoordachte introducties wemelt het op alle continenten van de exoten. Het is een trend die voorlopig niet te stoppen valt en die er meer en meer toe leidt dat de biodiversiteit, die toch al zo onder druk staat, wereldwijd steeds meer het karakter van een eenheidsworst krijgt. Ziedaar het nieuwe Pangea.

Ik moest hieraan denken toen deze week alweer een nieuwe exoot werd gemeld, een schelpdier dit keer. De Amsterdamse stadsecoloog Martin­­ Melchers vond de gebogen traliemossel Ischadium recurvum op 21 september nabij de Coenhaven. Sindsdien is de soort ook aangetroffen bij de sluizen van IJmuiden, de Wijkertunnel en bij de Velserpont. Hij leeft kortom in het hele Noordzeekanaal. Het is de eerste vondst van de soort in Europa en gezien de nu al succesvolle vestiging van deze brakwatermossel ziet het er niet naar uit dat het om een tijdelijke aangelegenheid gaat.

De traliemossel komt oorspronkelijk uit de golf van Mexico en leeft daar in brak water en lagunes tussen oesters en op harde substraten, bijvoorbeeld in de Mississippidelta bij New Orleans. Hij is waarschijnlijk met oestertransporten verplaatst, aanvankelijk naar New England en Californië, maar heeft nu, wellicht in ballastwater van schepen, ook Europa bereikt.

Fijne ribbeltjes

Het is overigens een zeer fraaie schelp om te zien, qua vorm een beetje tussen de gewone (Zeeuwse) consumptiemossel en de eveneens geïntroduceerde driehoeksmossel in, maar dan voorzien van een radiaal uitwaaierende ornamentatie van fijne ribbeltjes die – met wat fantasie – aan tralies doen denken. Ook zijn ze fraai gekleurd met hun bruin-beige ribbeling aan de buitenkant en een glimmend donkerpaarse binnenzijde­­. Esthetisch gezien is het een aanwinst voor de Nederlandse fauna, maar ja, het blijft natuurlijk een exoot die potentieel tot een lastige invasief­­ kan uitgroeien.

In het Noordzeekanaal leven ze tussen, en vastgekoekt­­ aan, kolonies trompetkalkkokerwormen. Ook dit zijn exoten die van elders hier terecht zijn gekomen, in dit geval vanuit zuidelijker streken. In 1968 werden de eerste trompetkalkkokerwormen in Zeeland waargenomen; ze bouwen kleine riffen die nu de traliemossels een mooi substraat bieden. Het is alles bij elkaar dus een nogal vreemde fauna daar in het kanaal tussen IJmuiden en Amsterdam. Het nieuwe Pangea.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt. Lees hier eerdere afleveringen van Jelle’s Weekdier.

Deel dit artikel

Esthetisch gezien is het een aanwinst voor de Nederlandse fauna, maar het blijft een exoot die potentieel tot een lastige invasief­­ kan uitgroeien