Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Tomaat achter de betaalmuur

Groen

Kees de Vré

© thinkstock

Octrooien op voedselveredeling: het mag, maar blijft een punt van discussie. Wie is voor, wie is tegen, en wat zijn de gevolgen voor de kweker?

Octrooi op klassiek veredelde voedselgewassen blijft toegestaan, zo bepaalde vorige week de Hoge Kamer van Beroep van het Europees Octrooi Bureau. Het ging hier om een tomaat die minder water bevat - dus goed voor de puree - en een broccolisoort die is verrijkt met glucosinolaten, stoffen die de gezondheid bevorderen. De biologische sector betreurt de uitspraak, de biotechnologieconcerns zijn blij.

Tegen octrooien op voedselveredeling
De controle over ons dagelijks eten wordt zo almaar groter, betoogt Maaike Raaijmakers, projectleider bij Bionext, de koepel van biologische landbouw en voeding. Er is zijn steeds minder zaadbedrijven in de wereld. Tien grote multinationals hebben nu al de helft van de zaadmarkt in handen.

"Enerzijds is dat een economisch proces, want door fusies en aankopen ontstaan er steeds grotere concerns. Dat proces wordt versterkt door octrooien op planteigenschappen die deze bedrijven verleend krijgen. Dat maakt hun positie nog sterker omdat ze met die octrooien concurrerende bedrijven uit de markt kunnen drukken. Deze uitspraak betrof een precedentzaak en heeft gevolgen voor heel veel andere, lopende octrooiaanvragen. Er zitten nog zo'n 120 aanvragen op eigenschappen van klassiek veredelde gewassen in de pijplijn van het Europees Octrooi Bureau, waaronder die op paprika, meloen en zonnebloem. Ik vrees dat het hek van de dam is en het aantal goedgekeurde octrooien op klassiek veredelde gewassen snel zal toenemen."

Zeer ernstig, vindt Raaijmakers. "Een octrooi op een planteneigenschap geeft een bedrijf zeggenschap over alle zaden, planten en vruchten waar die eigenschap inzit. Dat remt de vooruitgang in de veredeling, doordat veredelaars niet meer vrij kunnen beschikken over plantmateriaal voor de ontwikkeling van nieuwe rassen. Rassen die hard nodig zijn. bijvoorbeeld om de landbouw weerbaarder te maken tegen klimaatverandering. Bedrijven kunnen wel een licentie aanvragen bij de octrooihouder, maar dat is zeer kostbaar en vergt vaak een langdurig juridisch proces. Bovendien kan een octrooihouder simpel weigeren om een licentie te verlenen als hij je als concurrent ziet."

Het Europees Octrooi Verdrag verbiedt het octrooieren van klassieke veredeling. "Het vreemde is dat met deze uitspraak bepaald is dat dit verbod alleen geldt voor het proces, maar niet voor eindproducten zoals zaden, planten en vruchten. De aanvragers van octrooien hoeven na deze uitspraak dus nog slechts hun claim op het proces (verboden) te veranderen in een claim op het eindproduct (toegestaan)."

Lees verder na de advertentie
Tien grote multinationals hebben nu al de helft van de zaadmarkt in handen

© Colourbox

Nederland is wereldmarktleider op het gebied van groentezaden. De Nederlandse overheid pleit al jaren voor een zogeheten kwekersvrijstelling binnen het octrooirecht. Staatssecretaris Sharon Dijksma van landbouw wil, als Nederland volgend jaar voorzitter van de Europese Unie, voortgang boeken op dit dossier.

"Met een kwekersvrijstelling haal je de angel uit de discussie. Het geeft bedrijven het recht om verder te veredelen met gewassen waarop een octrooi rust. Maar dat is nog een lange weg. Tot nu toe zijn naast Nederland alleen Duitsland en Frankrijk hiermee bezig. Die hebben net als wij een vrij grote veredelingssector. Andere EU-landen hoor ik er nooit over. Het probleem is dat hiervoor de EU Biotech Richtlijn aangepast moet worden. Daarmee raak je ook andere sectoren, zoals de farmacie. Bedrijven in die sectoren zijn huiverig om die richtlijn open te breken, want je weet niet wat je daarmee overhoop haalt."

Voor octrooien op voedselveredeling
Het beoordelen van aangevraagde octrooien is een langdurig proces, waarbij het Europees Octrooi Bureau (EOB) strenge criteria hanteert. Het is dus een gegronde uitspraak, benadrukt Wieteke Wouters, woordvoerster van HollandBIO, de belangenvereniging van biotechnologische bedrijven in Nederland. "De uitspraak van de Hoge Kamer van Beroep geeft ons rechtszekerheid. Wij zijn er blij mee dat het octrooirecht blijft bestaan."

Wouters wijst erop dat de uitspraak alle biotechnologische innovatie beschermt. "Het gaat dan niet alleen om plantenveredeling, maar ook om vindingen uit bijvoorbeeld de biobased-industrie en de medische wetenschap. Er wordt veel geld gestopt in dergelijk onderzoek en het vergt een lange adem om het te voltooien. Het gaat om bescherming van intellectueel eigendom. Als dat wegvalt, zijn de gevolgen enorm. Dan stopt de innovatie."

Dat staatssecretaris Dijksma de mogelijkheid wil inbouwen om octrooien open te breken ten gunste van kwekers, is voor Wouters onbegrijpelijk. "Ik weet niet wat het probleem is. Het is een klein onderwerp waar ze met een kanon op gaat schieten. Het EOB toetst zeer streng op een nieuwe eigenschap in een bepaald gewas. Daardoor is het uitgesloten om een octrooi te verkrijgen op een heel gewas. Na anderhalf jaar wordt het octrooi openbaar en is de nieuwe kennis voor iedereen toegankelijk. Als dat niet meer kan, blijft de samenleving verstoken van vernieuwing in de gezondheidszorg, voeding en milieu. Octrooien stimuleren dergelijke innovatie juist."

Het gaat om bescherming van intellectueel eigendom. Als dat wegvalt, zijn de gevolgen enorm. Dan stopt de innovatie

Deel dit artikel

Tien grote multinationals hebben nu al de helft van de zaadmarkt in handen

Het gaat om bescherming van intellectueel eigendom. Als dat wegvalt, zijn de gevolgen enorm. Dan stopt de innovatie