Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Tien fabels over zonne-energie doorgeprikt

Groen

Joep Engels

Roof Garden Arnhem op het bovenste dek van de parkeergarage aan de Langstraat, met onder meer biologische sapjes en hapjes én zonnecollectoren. © Bert Spiertz/HH

Het gaat goed met zonne-energie in Nederland. Desondanks blijven veel oude vooroordelen overeind. Het verbaast Wim Sinke, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en manager zonne-energie bij ECN in Petten. 'Sceptici hebben de feiten vaak niet op een rij.' Hij prikt tien fabels door.

1. Zonne-energie zal altijd een marginale rol blijven spelen in de mondiale energievoorziening.
Die rol is in Nederland nog marginaal. Alle zonnepanelen samen voorzagen hier in 2013 slechts in 0,1 procent van de totale energiebehoefte. 0,6 procent van de elektriciteit was zonnestroom. In Duitsland is dat ruim 5 procent en in Italië zelfs 8 procent. Maar het aantal panelen is twee jaar op rij verdubbeld. Sinke: "Duitsland heeft het grootste deel van zijn zonnevermogen in een jaar of vijf geïnstalleerd. De systemen zijn nu veel goedkoper, dus waarom zou het ons niet lukken rond 2020 een aandeel van 5 procent te halen?"

Wereldwijd wordt zonne-energie een grote rol toegedicht. Niet alleen door milieugroepen. Ook Shell ziet in één van zijn scenario's een aandeel van bijna 40 procent van de totale energiebehoefte in 2100.

2. Nederland is een land van wind en water, niet van zonne-energie. Dat geldt voor meer Noordwest-Europese landen.
Zonne-energie is de best verdeelde energiebron. De plaats waar de meeste zonne-energie per jaar op een vierkante meter kan worden geoogst, levert hooguit drie keer zoveel als het minste oord. Dat is natuurlijk niet verwaarloosbaar, maar de verschillen zijn veel kleiner dan bij andere duurzame energiebronnen, zoals windenergie, waterkracht of biomassa. En ook vergeleken met fossiele brandstoffen.

Sinke verzet zich tegen de tamelijk eenzijdige aandacht in Nederland voor windenergie. "Mensen die de mogelijkheden van zonne-energie onderschatten, hebben hun getallen niet op orde", vermoedt hij. "Of ze staren zich blind op al die postzegeltjes op daken. Er zijn veel meer vierkante kilometers beschikbaar. En duur is het ook niet. De kosten van grootschalige zonne-energie zijn vergelijkbaar met windparken op zee."

3. Het is veel goedkoper om zonnestroom vanuit zonnige landen naar minder zonnige landen te transporteren dan om lokaal op te wekken.
Natuurlijk, de zon schijnt in de Sahara meer dan in Nederland, maar er kleven ook bezwaren aan een grote zonnecentrale in de woestijn. De onderhoudskosten zijn hoog, bij het transport van de stroom naar Europa gaat veel energie verloren en naarmate zonnestroom goedkoper wordt, gaan de kosten van dat transport zwaarder wegen.

"Bovendien creëren we zo een nieuw vorm van energie-afhankelijkheid", zegt Sinke. "Eerst waren het olie en gas uit het Midden-Oosten en Rusland, straks is het zonnestroom uit Noord-Afrika."

Voor hem is het beeld van zonnecentrales in de woestijn een overblijfsel van het oude, centralistische denken. Zonne-energie kun je heel goed decentraal opwekken, zegt hij, dicht bij de plaats waar je haar gebruikt of eventueel opslaat. Daar zou hij voorlopig al zijn geld op inzetten. "Ik zou niet weten waarom ik nu al in zonne-energie in de Sahara moet investeren, als hier nog zoveel van de grond moet komen."

Lees verder na de advertentie
Mensen die de mogelijkheden van zonne-energie onderschatten, hebben hun getallen niet op orde

4. Met zonnepanelen op daken kunnen we de hele Nederlandse energievoorziening verduurzamen.
Als alle daken in Nederland worden belegd met zonnepanelen, kunnen ze in theorie aan de gehele elektriciteitsvraag voldoen. Maar dat is nog geen 20 procent van de Nederlandse energiebehoefte. Om ook de hele warmtevraag van gebouwen en de energiebehoefte van de industrie en het transport te dekken met zonnepanelen, is niet realistisch en al helemaal niet optimaal.

"Er is ook meer uit de energie van de zon te halen dan elektriciteit", zegt Sinke. "Zonnepanelen halen op termijn een rendement van hooguit 30 of 40 procent. We moeten de panelen daarom combineren met zonnecollectoren die de overige 60 tot 70 procent kunnen benutten om water te verwarmen."

5. Omdat zonne-energie fluctueert, kan ze nooit voor een betrouwbare energievoorziening zorgen.
De zon schijnt 's nachts niet en in de winter inderdaad een stuk minder dan in de zomer. Om aanbodverschillen per uur, per dag of per seizoen te overbruggen, kan zonne-energie voorlopig niet zonder andere energieopties en - op termijn - ook niet zonder energieopslag. Opslagtechnieken zijn er in principe, maar ze zijn volgens Sinke nog niet op grote schaal toepasbaar, nog niet goedkoop genoeg en soms ook nog niet duurzaam.

"De systemen zijn nog in ontwikkeling. Accu's van elektrische auto's zijn een optie, maar lossen niet het hele probleem op. Een auto stelt bovendien andere eisen - snel opladen, snel energie leveren - dan een opslagsysteem in het elektriciteitsnet.

Het kan ook anders. In samengeperste lucht of door er een brandstof van te maken, zoals waterstof. Ook de verhouding tussen centrale en decentrale opslag ligt nog open." Maar het is bij ons nog niet urgent, het elektriciteitsnet kan de schommelingen opvangen. "Dat verschaft tijd om na te denken en opties te ontwikkelen en uit te proberen."

6. Het opwekken van zonnestroom is nu al goedkoper dan het opwekken van grijze stroom.
De consument lijkt die grens al te hebben bereikt. Ook zonder subsidie is een zonnepaneel inmiddels rendabel. Maar dat is te danken aan het salderingssysteem, legt Sinke uit.

"De consument mag zijn opgewekte stroom verrekenen met ingekochte stroom. Daarmee bedraagt de waarde van zonnestroom meer dan 20 eurocent per kilowattuur en brengt het zonnepaneel zijn geld op. Maar het opwekken van grijze stroom kost minder dan 10 cent per kilowattuur.

"In de stroomprijs zitten namelijk ook transportkosten en belasting. Saldering is een elegante en effectieve regeling om het gebruik van zonnestroom te bevorderen. Maar op de langere termijn kost het opwekken van zonnestroom niet meer dan 5 of 10 cent per kilowattuur en is saldering niet meer nodig. Dat punt bereiken we tussen 2020 en 2030."

Er is ook meer uit de energie van de zon te halen dan elektriciteit

7. Er is een doorbraak nodig voordat zonnestroom op grote schaal toegepast kan worden.
Die doorbraak is er al, zonne-energie ís de doorbraak, zegt Sinke. Met verbeterde versies en combinaties van bestaande technieken kan zij op grote schaal worden opgewekt. "De vraag is slechts in welke vorm en wanneer zonnestroom op grote schaal wordt toegepast. Nieuwe technieken zullen helpen de systemen sneller of nog goedkoper toe te passen."

8. Alle technologie voor zonnestroom komt tegenwoordig uit China.
China speelt een hoofdrol in de productie van zonnepanelen, maar een belangrijk deel van de apparatuur en de processen komt uit Europa en daarin speelt Nederland een vooraanstaande rol. Ongeveer de helft van alle zonnepanelen bevat een vorm van Nederlandse technologie. Daarnaast wordt de prijs van een compleet zonnestroomsysteem maar voor ongeveer de helft bepaald door de panelen. De rest zit in de overige componenten en installatiekosten. Bovendien lijkt de zonne-industrie in Europa en ook in Nederland weer op te leven.

9. Zonne-energie vraagt enorme oppervlakken om iets te kunnen betekenen.
Als één zonnecentrale in de Sahara de hele wereld van energie zou moeten voorzien, bestrijkt die een oppervlak van grofweg een miljoen vierkante kilometer. "Dat is veel, maar naar mijn inschatting minder dan de wereld nu gebruikt voor alle energievormen samen." Sinke doelt op open mijnbouw, olie- en gasvelden, biomassaplantages of waterkrachtcentrales. "Ruimte is op wereldschaal dus geen probleem." Nederland zou voor eigen gebruik een paar duizend vierkante kilometer aan zonne-energiesystemen nodig hebben, afhankelijk van het rendement van de panelen. Dat is in de orde van 10 procent van het landoppervlak.

Nu is het natuurlijk niet de bedoeling dat zonnestroom de enige energiebron wordt, maar die 10 procent geeft wel aan dat Nederland te klein is - of te dichtbevolkt - om zijn eigen zonne-energie op te wekken. "We zullen een energie-importerend land blijven", zegt Sinke. "Zij het van duurzame energie."

10. Een zonnepaneel produceren kost meer energie dan ermee wordt opgewekt. Daarom is zonne-energie niet duurzaam.
De energie die nodig is om een zonnestroomsysteem te produceren, wordt in één of twee jaar opgewekt, terwijl dat systeem een levensduur van 25 jaar of langer heeft. Maar dat betekent nog niet dat zonne-energie echt duurzaam is. "Er valt nog behoorlijk wat te winnen bij de keuze van materialen en productieprocessen en bij het ontwerpen van systemen om ze goed te kunnen recyclen", zegt Sinke. "Maar het idee dat sommige mensen graag overeind houden - dat een kolencentrale duurzamer is dan zonnepanelen - moet ik krachtig bestrijden."

Als één zonnecentrale in de Sahara de hele wereld van energie zou moeten voorzien, bestrijkt die een oppervlak van een miljoen vierkante kilometer


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Mensen die de mogelijkheden van zonne-energie onderschatten, hebben hun getallen niet op orde

Er is ook meer uit de energie van de zon te halen dan elektriciteit

Als één zonnecentrale in de Sahara de hele wereld van energie zou moeten voorzien, bestrijkt die een oppervlak van een miljoen vierkante kilometer