Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Tien consumententips voor een circulaire economie

Groen

Charlot Verlouw

Idris van Heffen © illustratie Idris van Heffen

De Nederlandse economie moet circulair worden. Ook de consument moet aan de bak. Maar is dat niet enorm ingewikkeld?

Als de Nederlandse economie in 2050 circulair moet zijn, is er nog heel wat werk aan de winkel. Bedrijven, industrie en overheid moeten aan de bak, schreef staatssecretaris Stientje van Veldhoven onlangs in een brief aan de Tweede Kamer. Maar ook van de consument wordt wat gevraagd. Op scholen moet meer aandacht komen voor de circulaire gedachte, een campagne en uitleg op producten moet de consument zo ver krijgen circulair te gaan leven.

Lees verder na de advertentie

Maar hoe doe je dat, circulair worden? Wat kun je als burger nou eigenlijk doen? Een snelcursus circulaire economie voor dummies.

Afval is geen afval meer

Circulair wil niet zeggen dat je zonder afval moet leven. Dat kan wel, bewijzen verschillende bloggers die per jaar slechts een jampot vol afval produceren, maar zo'n levensstijl is niet voor jan en alleman weggelegd. Niet iedereen gaat zelf gezichtscrème maken van kokosolie, of heeft altijd potjes en zakjes bij zich en tijd om om te fietsen naar de verpakkingsvrije winkel.

"Eigenlijk is een circulaire economie een economie waarin afval niet bestaat", zegt Kirsten Palland van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. "Het is een grondstof. Of je geeft het een tweede leven zoals het nu is, door bijvoorbeeld kleding waarop je bent uitgekeken te ruilen of te doneren, of je maakt er iets anders van." Grondstoffen voor nieuwe producten worden dan gespaard. Dat is belangrijk, want die grondstoffen raken op. Het Global Footprint Network berekent jaarlijks op welke datum het natuurlijke jaarbudget van de aarde is opgebruikt: Earth Overshoot Day. Dat is dit jaar 1 augustus, vanaf die datum vraagt de mensheid de rest van het jaar meer van de aarde dan zij aankan.

Nederlanders zijn gewend geraakt aan een bepaalde vorm van luxe. Is je stofzuiger kapot, wordt er zo een nieuwe bezorgd

Aan de slag dus. Milieu Centraal geeft extra tips aan de circulaire consument. De tips zijn op het eerste gezicht niet heel verrassend: koop niets wat je niet nodig hebt, leen of deel spullen met elkaar, koop tweedehands, repareer apparaten in plaats van ze af te danken en nieuwe aan te schaffen en scheid je afval. Dat laatste gaat steeds beter, berekende het CBS onlangs: in 2017 werd 57 procent van het Nederlandse afval gescheiden ingeleverd, jaarlijks produceert de gemiddelde Nederlander bijna 500 kilo afval.

Maar Nederlanders zijn gewend geraakt aan een bepaalde vorm van luxe. Is je stofzuiger kapot, wordt er zo een nieuwe bezorgd. Wie gaat er dan nog aan de slag met een schroevendraaier? Groenten liggen het hele seizoen door in de supermarkt en er is altijd een snellere, nieuwere en betere telefoon te koop. Wegwerpproducten zijn nu eenmaal best wel handig en als je iets gloednieuws in de winkel koopt heb je tenminste garantie, bij een tweedehands product niet.

"Circulair betekent niet dat je niks meer mag hebben", zegt Palland. "Sommige apparaten worden van zodanige kwaliteit gemaakt dat ze snel kapot gaan, kleding gaat soms maar een seizoen mee. Als consument kun je daar slimmere keuzes maken door vaker te kiezen voor kwaliteit." Maar je stuit als welwillende burger ook op barrières: wie liefst zo min mogelijk verpakkingen gebruikt, komt in de supermarkt bedrogen uit, in kleine appartementen is het lastig afval scheiden. Verduurzamen gaat dan ook in stapjes, erkent Palland. "Iedereen kan in actie komen. We hopen dat we consumenten kunnen aanzetten tot slimmer gebruik van materialen."

Gedragsverandering

Juist die kleine stapjes kunnen het verschil maken, zegt sociaal psycholoog Liza Luesink. "Mensen zijn helemaal niet zo rationeel. De kennis en de cijfers over klimaatverandering en milieuvervuiling zijn overal, maar dat leidt niet tot massale gedragsverandering." In haar brief noemt staatssecretaris Van Veldhoven een publiekscampagne, maar volgens Luesink zal dat niet de verandering teweegbrengen die nodig is. "Het woord 'circulair' is zo abstract en groot, als je dat wil beïnvloeden moet je klein beginnen. Sommige gewoontes zitten enorm ingebakken."

"Door de norm te veranderen dat je niet overal meer zo'n tasje gratis bij krijgt, is dat gedrag veranderd. Dus ook de overheid kan deze stappen te stimuleren."

Sociaal psycholoog Liza Luesink

Luesink noemt minder vlees eten als voorbeeld. "Ga in de schoenen van mensen staan. In de supermarkt word je overal geconfronteerd met vlees. Dan moeten je goede voornemens wel heel erg sterk zijn, wil je dat mensen het vlees laten liggen dat ze altijd kopen. Ons gedrag wordt voor 95 procent gestuurd door suffe, kleine dingen. Echte verandering vraagt een intrinsieke motivatie, slechts een kleine groep heeft dat. Negativiteit en schokkende cijfers halen mensen niet over tot duurzamer gedrag. Dan gaan ze juist weerstand bieden, het mag hen geen moeite kosten."

Dat laatste concludeerden het CBS, het PBL en het SCP onlangs ook in de Verkenning Brede Welvaart. De drie planbureaus onderzochten welke mogelijkheden de overheid heeft om 'met gedragsinzichten de circulaire economie te stimuleren' en concludeerden dat de burger best richting een circulaire economie wil, als het maar geen pijn doet. Kleine stapjes zijn volgens Luesink een goede manier om die pijn te verzachten. Als voorbeeld noemt ze de aanpak van plastic tasjes. "Door de norm te veranderen dat je niet overal meer zo'n tasje gratis bij krijgt, is dat gedrag veranderd. Dus ook de overheid kan deze stappen te stimuleren."

Meer aandacht in het onderwijs

Een andere manier om het brein van de gemiddelde Nederlander op standje circulair te krijgen, is vroeg beginnen. In het onderwijs dus. Voor zowel het basis- als het voortgezet onderwijs wordt het curriculum herzien, binnen die herziening wordt aandacht besteed 'aan het thema duurzaamheid in brede zin', schrijft de staatssecretaris. Met het hoger onderwijs en de universiteiten gaat het kabinet in overleg, 'om meer prioriteit te leggen bij het integreren van de circulaire economie in de opleidingseisen en curricula'.

En dat is nodig, zegt André de Hamer, programmamanager bij Duurzame pabo, een netwerk van lerarenopleidingen en basisscholen die bezig zijn met de duurzame ontwikkeling in het onderwijs. Lesprogramma's zijn beschikbaar, maar: "Over het algemeen scoort het onderwijs onvoldoende op het gebied van duurzaamheid, uitzonderingen daargelaten. Het moet echt uit de mensen zelf komen, vanuit het ministerie is er nu nog geen enkele prikkel om iets aan duurzaamheid te doen." Nog niet, benadrukt De Hamer, want de eerste sessies over het vernieuwen van het curriculum vindt hij veelbelovend. "We lijken duurzaamheid echt te omarmen, de bal wordt opgepakt door zowel docenten als door ontwikkelaars. Dat moet ook wel, er is geen excuus meer om niets aan duurzaamheid te doen."

Omgeving

Hoe dat er dan uit moet zien? Een apart vak duurzaamheid of circulariteit ziet De Hamer niet zitten. Hij pleit ervoor dat de duurzame gedachte verweven wordt in bestaande vakken en dat de omgeving actief wordt gebruikt. "Dat je niet in een boekje leest over de plastic soep maar zelf gaat kijken in het water in de buurt." Een nieuw curriculum, zoals het er nu uitziet, geeft scholen en leerkrachten veel meer vrijheid en richting om de duurzame kant op te gaan, zegt De Hamer. Loop je dan niet het risico dat het in een verdomhoekje verdwijnt? "Scholen in Nederland hebben nou eenmaal veel vrijheden, zo is dat geregeld."

Hoe gedraag je je als consument circulair?

Tien tips van Milieu Centraal.

★ Gebruik geen plastic tassen of flesjes en neem je eigen herbruikbare tas en waterfles mee.
★ Lever afval gescheiden in.
★ Eet minder vlees, dan hoeft er ook minder water, voer, kunstmest en brandstof te worden gebruikt om het te produceren.
★ Voorkom voedselverspilling door op maat te koken, op maat in te kopen en restjes in te vriezen.
★ Lever elektrische apparaten in: een oud mobieltje bevat kostbare metalen.
★ Koop producten tweedehands, ook oude telefoons en tablets worden steeds vaker hersteld en vernieuwd voor de verkoop.
★ Koop kleding die lang meegaat en niet na drie keer wassen al is versleten.
★ Repareer je stofzuiger of ander elektrisch apparaat in plaats van hem te vervangen.
★ Als je gaat verbouwen, maak dan iets nieuws van je bouwafval. Een oude laminaatvloer doet het prima als tuintafel.
★ Deel spullen die je niet vaak gebruikt (bijvoorbeeld een cirkelzaag, een partytent of hogedrukspuit) via een deelplatform in plaats van ze zelf aan te schaffen.

Lees ook:

Samsø, het groene uithangbord van Denemarken, blinkt uit in schone energie

 Het eiland blinkt uit in duurzame energie. Lokale pionier Søren Hermansen stuitte eerst op weerstand. Nu is hij de held van 's werelds groenste gemeente.

Dankzij gras en bloemetjes gooien mensen hun rotzooi wél in de container

Als het rondom de vuilcontainer groen is en er bloemetjes staan, dan gooien mensen afval ín de vuilcontainer, niet ernaast. Dit gaat ook op als er plastic bloemetjes staan, blijkt uit een proef in Rotterdam.

Deel dit artikel

Nederlanders zijn gewend geraakt aan een bepaalde vorm van luxe. Is je stofzuiger kapot, wordt er zo een nieuwe bezorgd

"Door de norm te veranderen dat je niet overal meer zo'n tasje gratis bij krijgt, is dat gedrag veranderd. Dus ook de overheid kan deze stappen te stimuleren."

Sociaal psycholoog Liza Luesink