Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

The Wilds in Johannesburg leek levensgevaarlijk, nu is het een bos vol pracht

Groen

Niels Posthumus

Het natuurreservaat The Wilds in Johannesburg bestaat uit twee heuvels die doorsneden worden door een ringweg. © Bram Lammers
Reportage

The Wilds is een natuurreservaat in het hart van miljoenenstad Johannesburg. Lang durfde niemand er te komen, want het leek er levensgevaarlijk. Tot James Delaney na jaren snoeien de botanische tuin in ere wist te herstellen.

Kunstenaar James Delaney (47) wist niet wat hij zag toen hij vier jaar geleden in een uithoek van het verwilderde natuurreservaat The Wilds op eigen houtje wat begon te snoeien. Onder een paar omgevallen bomen en alles overwoekerende struiken trof hij zomaar een paar prachtige palmvarens aan. "Die planten behoren tot de oudste soorten ter wereld", vertelt hij enthousiast. "Ze bestonden al ten tijde van de dinosauriërs. Ze zijn best wat geld waard en ze worden snel gestolen. Dat ze hier middenin Johannesburg nog groeien, komt puur doordat ze zo goed verstopt zaten en doordat hier lange tijd geen mens kwam."

Lees verder na de advertentie

Het is een korte, maar pittige wandeling naar het Zuid-Afrikaanse stadsbos, waar Delaney de palmvarens wil laten zien. The Wilds bestaat uit twee heuvels aan weerszijden van de oostelijke ringweg rond het centrum van Johannesburg. De hellingen zijn te steil om huizen op te bouwen en bieden daardoor al tachtig jaar ruimte aan een gemeentelijk natuurreservaat van zestien hectare. Vlak erachter doemen betonnen stadsflats op tegen een strak blauwe lucht. Langs stenen paden kletteren waterstroompjes via een hele serie watervallen naar beneden. Op de bomen zijn naambordjes geprikt: pigeonwood, white stink-wood (allebei uit de hennepfamilie), soap dogwood (kornoelje). "Allemaal inheemse Zuid-Afrikaanse soorten", legt Delaney uit.

Ik snoeide, kapte en ruimde dood hout op. Ik ontdekte zoveel prachtige inheemse planten

James Delaney

Bij het schaduwrijke Uilenbos houdt hij even in om op adem te komen van de klim. "Hoor je dat?", vraagt hij na een paar seconden. "Afgezien van het kwetteren van de vogels is het hier zó stil. Het is mijn favoriete plek. Vind je niet dat dit bos sprookjesachtig oogt? En er zijn hier ook nog eens bijna allemaal geelhoutbomen, de nationale boom van Zuid-Afrika. Het is nauwelijks voor te stellen dat je deze rust, deze stilte, deze natuurpracht kunt aantreffen midden in het hart van een miljoenenstad."

Criminaliteit

Toch kwam er jarenlang niemand in het natuurreservaat, ingeklemd tussen villawijk Houghton, de middenklassebuurt Killarney en de arme, overbevolkte flats van het beruchte Hillbrow. Na de afschaffing van het racistische apartheidsregime begin jaren negentig trokken veel welvarende witte inwoners weg uit het vroeger uitsluitend voor blanken bestemde centrum van Johannesburg. De flats van Hillbrow raakten overbevolkt. Ze werden gekraakt. De skyline raakte in verval. De criminaliteit nam schrikbarende vormen aan. Hillbrow werd een no-go-area, net als het natuurreservaat ernaast. "De naam 'The Wilds' zal ook niet hebben bijgedragen aan het gevoel van veiligheid", grinnikt Delaney.

Delaney, die beeldhouwer en schilder is, woont in een flat in Killarney, aan de meer welvarende kant van het reservaat. Vanuit zijn appartement kijkt hij erop uit. Toen hij een hondje kreeg, zocht hij een plek om de pup uit te laten. Eerst reed hij dagelijks naar de keurig aangeharkte parken in de rijke buitenwijken van de stad. Maar dat betekende heen en terug alleen al een uur autorijden. "Op een dag ben ik dus toch maar eens in The Wilds gaan kijken", zegt hij. "Ook al waarschuwde iedereen me dat ik er nooit meer levend uit zou komen."

Ja, hij was zenuwachtig die eerste keer. Maar het viel reuze mee. Er was letterlijk niemand in het natuurreservaat. Wel was het er door alle wildgroei donker. Dat gaf een onheilspellend gevoel. Verder dacht Delaney slechts: wat een paradijs. Hij besloot, als redelijk ervaren hobbybotanist, de boel wat aan kant te maken. "Het voelde als een ontdekkingsreis", zegt hij. “Ik snoeide, kapte en ruimde dood hout op, doordeweeks alleen, in het weekend samen met een vriend. Ik ontdekte zoveel prachtige inheemse planten."

Twee jaar lang werkte Delaney op die manier door. Hij verzamelde enorme bergen afvalhout bij de ingang. De plantsoenendienst bracht die morrend naar een dumpplek, wel veertig vrachtwagens vol. Maar ondanks dat mopperen liet de dienst hem zijn gang gaan.

De uilenbeelden van Delaney maakten een groepje mensen nieuwsgierig genoeg om hun angst voor The Wilds te overwinnen

De ringweg splitst The Wilds in een oostelijk en westelijk deel, maar de twee gebieden zijn sinds 1965 met elkaar verbonden via een loopbrug. "Het westelijke deel is aangelegd als bos, veel dichter begroeid en ruiger dan een doorsnee stadspark", legt Delaney uit. "De oostzijde is droger, minder begroeid, steiler ook, maar wel met prachtige uitzichten op de stad en acht kilometer wandelpad."

Vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw richtten botanisten de westelijke heuvel in als botanische tuin. Ze brachten er inheemse bomen- en plantensoorten uit heel Zuid-Afrika naartoe, om die vanaf 1938 aan de Johannesburgse stadsbevolking tentoon te stellen. Dat werkte goed. "Er moet zich langzaamaan een eigen ecosysteem hebben ontwikkeld", zegt Delaney. "Want met de bomen kwam er meer schaduw en werd de grond eronder vochtiger. Het natuurreservaat is echt bijzonder vakkundig ingericht."

Kunstenaar James Delaney (op foto) genereerde aandacht voor het gebied door middel van kunst: beelden van dieren. © Bram Lammers

Beelden

Toch lukte het hem ook na twee jaar snoeien nog steeds niet om iemand te overtuigen eens te komen kijken. Zelfs zijn vrienden bleven angstig. In een ultieme poging besloot Delaney zijn naam en talent als kunstenaar in te zetten. Hij installeerde 67 ijzeren silhouetten van uilen op de takken van de geelhoutbomen in het Uilenbos. En zowaar, die openbare beeldententoonstelling bracht de ommekeer.

Het kunstproject genereerde aandacht. De uilenbeelden maakten een groepje mensen nieuwsgierig genoeg om hun angst voor The Wilds te overwinnen. Mond-tot-mondreclame deed de rest. Het aantal bezoekers nam toe. Dat wekte de interesse van de plantsoenendienst. Delaney kreeg een team van tien mensen tot zijn beschikking. Scholen uit de omgeving begonnen hun leerlingen eens in de zoveel tijd naar The Wilds te sturen om te helpen bij de opknapbeurt van het reservaat. De hekken met gaten rond het park werden gerepareerd, zodat elke bezoeker nu weer langs de portier bij de ingang moet.

Delaney besloot meer kunstwerken te plaatsen, op verschillende plekken in het park: ijzeren silhouetten van struisvogels, een kudu, antilopen en een giraf. "De beelden werken heel goed voor kinderen", zegt hij. "Ze geven elke wandeling een einddoel." En ze zorgen voor publiciteit. "Bezoekers maken selfies met de beelden en zetten die op sociale media. Zo kreeg The Wilds in korte tijd bekendheid."

Al leidt dat succes natuurlijk ook tot nieuwe problemen. "Meer bezoekers betekent meer afval", legt Delaney uit. "En mensen gaan vaker van de paden af. Daar proberen we oplossingen voor te vinden. Want we moeten de planten beschermen."

Hij glimlacht, terwijl hij op de top van de heuvel uitkijkt over de binnenstad. "Dit is veruit het mooiste panorama van Johannesburg. Ik ben blij dat mensen weer van dit stadsbos genieten, dat was mijn doel. Maar soms vind ik het stiekem ook best jammer, dat geef ik eerlijk toe. Voor mij persoonlijk was de mooiste tijd natuurlijk toch toen ik dit paradijs nog helemaal voor mijzelf alleen had."

Lees ook:

Ramaphosa weet hoe hij de Zuid-Afrikaanse economie kan redden, hij heeft alleen het geld niet

Toerisme, infrastructuur en landbouw moeten Zuid-Afrika uit de recessie trekken. President Cyril Ramaphosa presenteerde vrijdagochtend zijn reddingsplan voor de Zuid-Afrikaanse economie. Probleem: geld om te investeren heeft hij niet.

Deel dit artikel

Ik snoeide, kapte en ruimde dood hout op. Ik ontdekte zoveel prachtige inheemse planten

James Delaney

De uilenbeelden van Delaney maakten een groepje mensen nieuwsgierig genoeg om hun angst voor The Wilds te overwinnen