Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Succesvolle vos stelt natuurbeheerders voor dilemma

Home

Theo Haerkens

© Buiten-beeld
Reportage

De vos heeft net iets te veel succes om het leuk te houden voor weidevogels. De nesten van grutto’s, tureluurs, kieviten en scholeksters zijn een gemakkelijke prooi voor de slimme rover. 

Boswachter Gjerryt Hoekstra van Staatsbosbeheer plaatst een afrastering van liefst 1800 meter om vossen te weren uit vijftien hectare grasland in de Sweagermieden in Friesland. Behendig prikt hij de stokken, met zes onderling verbonden stroomdraden, in de grond. Vorig jaar richtten vossen hier een slachting aan onder broedende weidevogels, nu wordt getest of een afrastering volstaat om ze in het broedseizoen op afstand te houden. “Als het wat oplevert, kunnen we deze methode misschien ook in andere gebieden gebruiken.”

Lees verder na de advertentie

Hoekstra is niet de enige die zich afvraagt hoe de weidevogels te beschermen tegen vossen. Deze roofdieren komen in het broedseizoen van grutto, kievit, scholekster en tureluur gemakkelijk aan de kost. Ze eten meestal muizen, maar eieren en kuikens vinden ze niet te versmaden. Ook roofvogels, kraaien, reigers, ooievaars, hermelijnen, marters, honden en katten gaan voor een gemakkelijke hap in nesten.

Vorig jaar richtten vossen in de Sweagermieden in Friesland een slachting aan onder broedende weidevogels

Deze voorkeuren van de vos én zijn vaardigheid om kippenrennen binnen te dringen, zorgen keer op keer voor emotionele discussies over zijn rol in de natuur en de noodzaak hem te bestrijden. Waar het gaat om broedgebieden van de zeldzame lepelaar, het uitgezette korhoen en de bedreigde grutto, nemen Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten geen halve maatregelen: ze laten daar vossen schieten. “Zeker als het gaat om exemplaren die zich specialiseren in het eten van eieren en kuikens”, zegt Peter Voorn, ecoloog bij Natuurmonumenten. Zo worden vossen onder meer bejaagd in Opsterland (Staatsbosbeheer), de Eempolder (Natuurmonumenten) en in Arkemheen bij Nijkerk, waar de organisaties samen optrekken.

In februari, maart en april is het bestrijden van vossen het meest effectief in een straal van een kilometer rond een weidevogelgebied. Er is dan niet onmiddellijk een soortgenoot die zijn territorium overneemt, blijkt uit onderzoek van bioloog Jaap Mulder, zelfstandig onderzoeker gespecialiseerd in roofdieren. Voor het zover is, zijn de kuikens alweer een stuk ouder.

Die aanpak bleek een jaar of tien geleden ook ‘behoorlijk succesvol’ om de hamsters in Zuid-Limburg te beschermen, stelt Mulder die zich al 35 jaar bezig houdt met de vos.

Vossen eten ook kleine roofdieren die het op de nesten van weidevogels hebben voorzien, denk aan de egel

Joke Bijl

Territorium

Voor de beheerders van grote natuurgebieden maakt de vos vanzelfsprekend deel uit van de natuur en is jagen niet nodig. “Wij zijn zeer terughoudend met jacht, in een goed weidevogelgebied vormen vossen geen bedreiging. Alleen als de landbouw te intensief is en de waterstand te laag, waardoor de vogels het sowieso al zwaar hebben, kan predatie door vossen de nekslag zijn voor weidevogels”, legt Voorn uit. “Jacht is de laatste optie. Een gebied minder toegankelijk maken en struweel en dekking verwijderen, zodat vossen zich niet kunnen verschuilen, volstaat vaak.”

Ook Staatsbosbeheer meent dat een gezonde vogelpopulatie wel wat predatie verdraagt. Woordvoerster Joke Bijl: “Vossen eten ook kleine roofdieren die het op de nesten van weidevogels hebben voorzien, denk aan de egel.”

Terughoudendheid bij de bestrijding is gebaseerd op het gegeven dat het territorium van die ene doodgeschoten vos snel wordt overgenomen door een andere vos. Als er veel jonge rekels, mannetjes, rondzwerven, gebeurt dat soms zelfs nog dezelfde dag. Afhankelijk van het voedselaanbod kan een territorium variëren van tien hectare in stedelijk gebied, tot wel tweehonderd in de polder.

Jonge rekels worden in het najaar door hun vader verjaagd. Ze zijn nergens welkom en dat leidt tot gevechten waarbij de hongerige en verzwakte jonge beesten vaak het loodje leggen. Vossen van een jaar of zes leggen het op hun beurt af tegen de nieuwe generatie.

Zo bezien zet vossenjacht in het najaar geen zoden aan de dijk, aldus Mulder. Pas na de winter, die het vossenbestand vanzelf decimeert, betekent een gedode vos ook werkelijk een vos minder en kan de weidevogel daarvan profiteren.

Regulering

De jagers zijn hiervan op de hoogte, maar ze huldigen de opvatting dat iedere dode vos er eentje minder is. Ze jagen dus het hele jaar, al geven ze de voorkeur aan jacht in najaar en winter omdat er dan geen jongen zijn en de weidevogels nog niet broeden. Janneke Eigeman, woordvoerster van de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, benadrukt dat ook jagers met plezier naar de slimme rover kijken en oog hebben voor de rol die hij in de natuur vervult. “Maar wij willen die niet verheerlijken”, zegt ze. Volgens Eigeman is het lange tijd niet gebruikelijk geweest dat terreineigenaars en beheerders meldden dat vossen predators zijn die de weidevogels belagen. “Zo lijkt het alsof wij de enigen zijn die de vos weg willen hebben.”

Jagers schieten vossen in een straal van tien tot vijftien kilometer rondom broedgebieden. “Vossen leggen grote afstanden af. Op de terreinen van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten broeden de vogels dichter bij elkaar in aangewezen vogelgebieden, maar op boerenland is dat anders.”

De vos profiteert optimaal van de aanwezigheid van de mens

Volgens Eigeman profiteert de vos, die zich zelfs in de stad goed redt, optimaal van de aanwezigheid van de mens. Hij eet aangereden dieren en afval en weet ook dat er bij een snackbar wat te halen valt. “Het aanbod aan voedsel in de natuur reguleert de vossenstand niet meer.”

Sinds de vos zich vanaf de hoge zandgronden in het zuiden en oosten over het hele land heeft verspreid, is hun aantal volgens de onderzoeker Mulder stabiel. Tot de jaren zestig was, naast de jacht, ook het gebruik van gif en klemmen toegestaan.

Ook profiteert de vos van de aanleg van bosschages en recreatiegebieden, waar hij zich gemakkelijk kan verschuilen en pas in de schemering tevoorschijn komt. Jacht acht Mulder niet nodig omdat roofdieren in de top van de voedselpiramide hun aantal onderling regelen op basis van het beschikbare voedsel en territorialiteit of agressie. Kippenhouders geeft hij op zijn site gedetailleerd advies om de vos uit hun ren te weren.

Lees ook: Noord-Holland: 77 diersoorten gaan vooruit, 69 achteruit



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Vorig jaar richtten vossen in de Sweagermieden in Friesland een slachting aan onder broedende weidevogels

Vossen eten ook kleine roofdieren die het op de nesten van weidevogels hebben voorzien, denk aan de egel

Joke Bijl

De vos profiteert optimaal van de aanwezigheid van de mens