Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Stuwdammen bedreigen het leven in en langs de Mekong-rivier

Groen

Ate Hoekstra

© Enric Català Contreras

Overbevissing, illegale visserij, vervuiling en klimaatsverandering zetten de Mekong-rivier al tijden onder druk. De voorgenomen bouw van stuwdammen is pas echt een ramp voor mens en dier.

De boot van Diep Ngoi glijdt over het snel stromende water van de Mekong-rivier. De Cambodjaanse schipper heeft de lawaaierige buitenboordmotor uitgezet en kijkt zoekend om zich heen. In de verte zijn vissers met een net in de weer. Vlakbij vaart een boot met toeristen. Ze hebben hun camera's in de aanslag.

Lees verder na de advertentie

"Kijk, daar zijn ze! Links van de boot!" Ngoi (38) wijst naar een plek in de rivier. De kop en de rug van een grijskleurige dolfijn komen net boven het water uit. Het dier blaast een bel lucht omhoog, als ware het een reusachtige walvis, om vervolgens weer in de diepte te verdwijnen.

De Irrawaddydolfijn trekt al jaren toeristen naar Kratie, een provincie in het oosten van Cambodja. Maar de dolfijn wordt met uitsterven bedreigd. Zwommen er tien jaar geleden nog meer dan honderd in dit deel van de Mekong, nu zijn het er volgens schattingen niet meer dan veertig of vijftig.

Tekst loopt verder onder de foto

Schipper Diep Ngoi glijdt over de Mekong. © Enric Català Contreras

Ecosystemen bedreigd

De dolfijnen zijn een van de voornaamste slachtoffers van de problemen waarmee de Mekong wordt geconfronteerd. Overbevissing, illegale visserij, vervuiling en klimaatsverandering zetten de rivier al tijden onder druk. De grootste bedreiging echter ligt nog in het verschiet. Cambodja en buurland Laos hebben het voornemen in de komende jaren elf stuwdammen in de rivier te bouwen om elektriciteit op te wekken, plus tientallen kleinere dammen in de zijtakken van de rivier. Terwijl de bouw van de eerste twee dammen al gaande is, waarschuwen wetenschappers dat de waterkeringen een einde zullen maken aan een van de rijkste ecosystemen ter wereld.

Als er straks geen dolfijnen meer zijn, stort het toerisme hier in en ben ik mijn baan kwijt.

Diep Ngoi, schipper

Ngoi stuurt zijn boot met kalme hand en met een sigaret tussen zijn lippen over de rivier. Een groepje dolfijnen verschijnt rechts van de boot aan het oppervlak. Hun grijze ruggen schitteren in de zon. Ngoi glimlacht. Al vijftien jaar gaat hij er met toeristen op uit om dolfijnen te spotten. Nu weet hij ze nog moeiteloos op te sporen, maar de schipper vreest de dag dat hij ze niet langer kan vinden. "Ik heb geen idee wat ik kan doen om dat te voorkomen. Maar als er straks geen dolfijnen meer zijn, stort het toerisme hier in en ben ik mijn baan kwijt."

Een paar kilometer verderop gooit Meas Thy (52) met een sierlijke worp zijn net uit. Het is een van de breedste en meest visrijke delen van de Mekong. De rivier wordt er onderbroken door zandbanken, ondergelopen stukken bos en verdronken bomen waarvan de toppen ver boven het water uitsteken. Thy, naast visser ook directeur van een lokale basisschool, vangt nu veel minder vis dan vroeger.

Tekst loopt verder onder de foto

© Enric Català Contreras

Overbevissing

"Tien jaar geleden ving ik in drie tot vier uur tijd vaak twintig tot dertig kilo vis. Nu is dat misschien vijf kilo", vertelt hij. Thy ziet overbevissing en illegale visserij als de grote boosdoeners. Regelmatig ziet hij mannen grote hoeveelheden vis uit het water halen door ze met elektrische schokken te verdoven. "Dat is verboden, maar de politie doet er weinig tegen. Soms arresteren ze de illegale vissers, maar een paar dagen later zijn ze terug. Het is een hopeloze situatie."

De ruim vierduizend kilometer lange Mekong heeft haar bron op het Tibetaanse plateau, waarna ze door China, Burma, Laos, Thailand en Cambodja stroomt om zich uiteindelijk in Vietnam in zee te storten. In totaal voorziet de rivier grofweg 60 miljoen mensen van voedsel.

De Mekong-rivier is 4000 kilometer lang en telt ruim elfhonderd verschillende diersoorten. De stuwdammen kunnen een einde maken aan die bi­o­di­ver­si­teit.

Met ruim elfhonderd verschillende dier- en vissoorten is het een van de rijkste ecosystemen ter wereld. Een serie stuwdammen kan daar een einde aan maken. Veel vissen kunnen dan hun trektochten door de rivier niet meer maken en bijvoorbeeld hun vaste paaigronden niet langer bereiken. Onder hen zijn enkele van de grootste zoetwatervissen ter wereld, zoals een pijlstaartrog die meer dan 500 kilo kan wegen en een meerval die tot drie meter lang kan worden.

"Die grote vissen zijn er nog steeds, maar ze worden heel erg zeldzaam", vertelt Meas Thy als hij terugkeert van het vissen. "Tien jaar geleden werden ze nog regelmatig gevangen, nu zijn ze bijna verdwenen."

Tekst loopt verder onder de afbeelding

© Sander Soewargana

WNF

Niet alleen vissen, dolfijnen en andere dieren worden bedreigd. Het Wereld Natuur Fonds (WNF) wijst erop dat er ook een gevaar is voor het sediment dat de rivier haar natuurlijke structuur geeft. Doordat de stuwdammen het water keren worden rivierbanken instabiel, kunnen er plaatselijk meer overstromingen komen en neemt erosie toe. In Vietnam, waar de Mekong eindigt, is erosie nu al een grote bedreiging voor miljoenen boeren en vissers.

"Het probleem is dat de gevolgen enorm worden onderschat", zegt Marc Goichot, een in Vietnam gevestigde waterexpert van het WNF. Goichot wijst erop dat de stuwdammen niet alleen grote gevolgen hebben voor de natuur, maar ook economisch een zware impact hebben. Zo zullen miljoenen mensen het instorten van de visvangst voelen, bijvoorbeeld omdat dan de prijs van vis omhooggaat.

"Het is eenvoudig om de voordelen van een stuwdam en het opwekken van elektriciteit te meten, maar het is veel lastiger om de complexiteit van het water te begrijpen", zegt Goichot. "Tegen de tijd dat de overheden het begrijpen, is het waarschijnlijk te laat."

Goichot hoopt economische planners tijdig de gevolgen in te laten zien, zodat zij op hun beurt ministers, parlementen, lokale overheden en bedrijven kunnen overtuigen de bouwplannen te annuleren. "Ze zien nu nog niet hoe zwaar dit hen gaat raken."

Tekst loopt verder onder de foto

© Enric Català Contreras

Ontbossing

In Kratie woont Jea Pola al sinds 1985 aan de oever van de Mekong. Destijds was dit een bosrijk gebied dat zij en haar familie deelden met wilde dieren, vogels, vissen en dolfijnen. "We zagen hier slangen, herten en krokodillen. En er waren zoveel dolfijnen en vissen dat ze ons 's nachts wakker hielden met hun lawaai", herinnert de 60-jarige vrouw zich nog levendig.

Nu is alles anders. Het bos is gekapt. De wilde dieren zijn verdwenen. De dolfijnen en vissen houden de familie niet langer wakker. Pola voelt dat de wensen en angsten van haar gemeenschap worden genegeerd. Ze maakt zich zorgen. "Ik heb vijf kinderen, en allemaal leven ze hier. Wat betekent dit voor hun toekomst?" vraagt ze zich af. Er is niemand die haar vraag durft te beantwoorden.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Als er straks geen dolfijnen meer zijn, stort het toerisme hier in en ben ik mijn baan kwijt.

Diep Ngoi, schipper

De Mekong-rivier is 4000 kilometer lang en telt ruim elfhonderd verschillende diersoorten. De stuwdammen kunnen een einde maken aan die bi­o­di­ver­si­teit.