Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Stijlvol maar vernacheld

groen

Monica Wesseling

© tr beeld

Het Develpark in Zwijndrecht is het absolute meesterwerk van de moderne landschapsarchitectuur - en helemaal volgens De Stijl. Het betonnen sportcomplex in het hart van het park is een stevige stijlbreuk. Slot van een serie.

Of De Stijl invloed heeft gehad op de inrichting van ons landschap? “Ja, maar je moet het eigenlijk omdraaien. De Stijl had nergens anders kunnen ontstaan dan juist hier, in ons platte land. Dit land met zijn lage luchten, rechte kavels en sloten, met kikkers op een rij en de grafische kracht van de horizon en zwart-witte koeien. Nederland ís De Stijl. Het is onze aard. We hebben zelfs een De Stijl-koe: de Lakenvelder.”

Lees verder na de advertentie

We zijn nog maar net op pad of landschapsarchitect Adriaan Geuze, hoogleraar landschapsarchitectuur aan de Wageningen Universiteit en partner van Bureau West 8, als ontwerper onder meer verantwoordelijk voor Rotterdam CS, Governors Island New York en Máximapark Utrecht, begint enthousiast over De Stijl te vertellen. Over de Hollanders en hun landschap, hun rechtlijnigheid in denken en doen, hun ‘doe maar gewoon’, en soberheid.

Als land­schaps­ar­chi­tect is hij de representant van de generatie van de modernisten, de func­ti­o­na­lis­ten

Het is zaterdagochtend in het Develpark in Zwijndrecht, niet bepaald de plek die ik verwachtte toen ik Geuze vroeg me een mooi voorbeeld van een ‘De Stijl-landschap’ te laten zien. De Beemster met zijn vierkante kavels, het veenweidegebied doorsneden door lange rechte sloten of de zakelijkheid van de IJsselmeerpolders leken zoveel meer voor de hand te liggen. Weliswaar zijn de eerste twee van voor De Stijl, maar beide herbergen de kenmerkende geometrische patronen van De Stijl in zich.

Maar nee, naar het Develpark in Zwijndrecht, in 1962 ontworpen door Hans Warnau, “onbetwist de allergrootste landschapsarchitect van de na-oorlogse periode in ons land. Als landschapsarchitect is hij de representant van de generatie van de modernisten, de functionalisten. Hij werkte met de taal van De Stijl, was voortdurend op zoek naar het minimale en het terloopse. Hij was daarin dwangmatig. 

Tekst loopt door onder afbeelding. 

© Monica Wesseling

Landschapsarchitectuur

Een contradictie in zichzelf, maar hij wist die twee te combineren. Mijn generatie is door hem geïnspireerd”, brengt Geuze gloedvol naar voren. Samen met Wim Boer en Mien Ruys was Warnau daarmee volgens hem de eerste echte De Stijl-landschapsarchitect te noemen. “Warnau werkte samen met Van Eesteren en met Rietveld. Zij hebben hem alles geleerd. Dit alles lijkt te sublimeren in zijn ontwerp voor het Develpark, het absolute meesterwerk van de moderne landschapsarchitectuur. Een internationaal unicum. Het park is zestig jaar oud, het zou op de monumentenlijst moeten staan.”

Warnau ontwierp het park in de meander van het riviertje De Devel, als een bospark met drie grote bosvlakken gescheiden door leegtes. Het park kent louter rechte lijnen die mooi contrasteren met de natuurlijke vorm van het water. De leegtes verbinden zich met de riviermeander, met de buitenwereld. In ieder bosvak ligt een speelveld. 

De padenstructuur is zo ontworpen dat er vier thema’s in de wandeling ontstaan: langs de buitenzijde, een boswandeling, een wandeling die de speelweides aandoet en een verbinding dwars door het park via de leegtes. Geuze: “Het ontwerp is het resultaat van een geraffineerde ruimtelijke compositie. Het zwembad en het parkpaviljoen in het noordelijk deel werden ontworpen door architect Maaskant. De architectuur en het parkontwerp zijn een symbiose. Dat is zeldzaam. Warnau gebruikt louter inheemse beplanting. Een oase van natuur.”

Het seizoen pubert, twijfelt tussen winter en voorjaar

Zijn verhandeling klinkt abstract en ik popel om het park te bekijken. Echt aanlokkelijk oogt de creatie van deze man echter nog niet direct. Het parkeerterrein waarop we staan en de sporthal compleet met buiten rokende ouders zijn eerder deprimerend dan verheffend en enige architectonische hoogstandjes kan ik nog niet ontdekken.

Dat blijkt te kloppen. “Ze hebben het park met de laatste opknapbeurt grotendeels vernacheld. Maar probeer daar doorheen te kijken. Probeer het sublieme te zien.” We gaan op pad, eerst naar de buitenrand van het park, naar de Devel.

Het seizoen pubert, twijfelt tussen winter en voorjaar. De lucht is laag, vochtig en vol wolken, maar bodem en bomen sprieten en spruiten. Koolmeesmannen roepen bijna wanhopig hun eega’s, kraaien sjouwen met takken en zelfs het klein vliegend gespuis waagt zich alweer in de lucht.

We ontdekken het - voor ons beide voor dit jaar eerste - bloeiende speenkruid en genieten simpelweg van het buiten zijn. Het pad wijkt van het water, we komen in een bos terecht en keren weer terug op de oever. “Juist in dit terloopse excelleert Warnau”, vertelt Geuze. “Het landschap moest vooral als niet-geregisseerd aanvoelen. En hoewel dat nou precies het tegenovergestelde is van het componeren van de kunstenaars van De Stijl wist hij beide te verenigen.”

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Landschapsarchitect Adriaan Geuze. © Monica Wesseling

Geometrische vormen

Geregisseerd voelt de oever allerminst. Hoewel Geuzes uitleg interessant is, kan ik het niet laten te speuren naar klein hoefblad of een baltsende fuut. Helaas, geen van beide. We lopen het eigenlijke park in. De kromme lijn van de oever maakt abrupt plaats voor rechte lijnen. Rechte paden met haakse hoeken die onderling lijken te verspringen. 

Een pad langs een rechte bomenrij maakt plots een lichte knik en een lege ruimte wordt doorsneden door een pad dat net niet in het midden ligt. De geometrische vormen zijn bekoorlijk en fascinerend, maar echt mooi kan ik het park niet vinden. Daarvoor is het niet ‘groots’ genoeg; nergens een overweldigende plek. Steeds weer zijn er die randen met het treurige zicht op bebouwing of is zaterdagverkeer te horen. Geuze is evenmin verrukt. 

De geometrische vormen zijn bekoorlijk en fascinerend, maar echt mooi kan ik het park niet vinden

Sterker nog; hij is teleurgesteld dat de hoofdopzet van het park is verloren, dat in het hart van het park een groot parkeerterrein met betonnen sportgebouwen is gerealiseerd. “Heel spijtig dat dit cultureel erfgoed niet is beschermd. Het principe van de leegtes hebben wij in het ontwerp voor het Máximapark toegepast.” Het betoog dat volgt is gloedvol en beeldend en in gedachte doorloop ik de leegte.

Maar dan valt ook Geuze stil en rest er niets dan het park. Een gemankeerd park waar gelukkig wel wat leven ontwaakt. Speenkruid bloeit, fluitenkruid ontvouwt zich, roodborsten zingen en een lijsterbes loopt uit. Ik zie, hoor en geniet.

Develpark

Het Develpark is te bereiken via de Parklaan in Zwijndrecht. Daar is ook een parkeerterrein en horeca. De bushaltes Develsingel en Develweg zijn nabij.

Om echt lekker stijlvol te wandelen of te fietsen zijn Beemster, het Groene Hart of Friesland aan te raden; daar volop natuur én mooie rationele verkaveling. Het dorpje Nagele in de Noordoostpolder is onder anderen door Rietveld onderworpen.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Als land­schaps­ar­chi­tect is hij de representant van de generatie van de modernisten, de func­ti­o­na­lis­ten

Het seizoen pubert, twijfelt tussen winter en voorjaar

De geometrische vormen zijn bekoorlijk en fascinerend, maar echt mooi kan ik het park niet vinden