Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Steenkoolstoker houdt de moed erin

Groen

Frank Straver

Overzichtsfoto van de kolencentrale op de Maasvlakte © Phil Nijhuis

Met trotse tred loopt Peter Smets door de gloednieuwe kolencentrale van Uniper, op de Rotterdamse Maasvlakte. In het lawaaiige hart van de centrale stopt hij. De generator, zo groot als een stadsbus, produceert daar op 3000 toeren elektriciteit. "Voel je dat?", roept de bedrijfsleider boven het geratel uit. Hij drukt zijn dikke werkschoen tegen de vloer en lacht. Trrr. De grond trilt.

In de controlekamer, een met computerschermen behangen ruimte, wijst Smets op een metertje. De wijzer slaat maximaal uit. Status: 1080 megawatt. "Mooi zo, we leveren de stroom die we beloofd hebben", zegt Smets tevreden. De kolencentrale kan draaien tot 1100 megawatt, 7 procent van de Nederlandse elektriciteitsvraag. "Een technisch juweeltje", noemt Smets 'zijn' kolencentrale, waar dit voorjaar de vlam in de oven ging. Prijskaartje: 1,6 miljard euro. Er werken 120 mensen.

De grote vraag is: hoe lang nog? Maanden, jaren, of decennia? Het maatschappelijke en politieke sentiment dat overheerst is: weg met die vieze fossiele centrales. Ze stoten veel CO2 uit, dat zorgt voor het klimaatprobleem. Op aandringen van de Tweede Kamer presenteert het kabinet na de zomer een visie over de toekomst van de Nederlandse kolencentrales.

Vlak om de hoek bij Uniper in Rotterdam staat nóg een fonkelnieuwe kolencentrale. Deze stroomfabriek (800 MW), opgeleukt met een helderblauw likje verf, is van Engie. In Groningen staat ook een 'ultramoderne' kolencentrale van RWE (1560 MW). Verder draait er een wat oudere kolencentrale in Amsterdam en een in Geertruidenberg.

Lees verder na de advertentie

Sluiting van centrales
Welke van deze vijf laatste Nederlandse kolencentrales kunnen eventueel open blijven, hoe lang en onder welke voorwaarden? Scheidend directeur van Greenpeace Sylvia Borren gaf vorige week in Trouw (link beschikbaar voor abonnees) haar antwoord: de centrales zijn niet meer te rechtvaardigen voor mens en milieu, een verbod op alle kolenstroom is nodig.

"Als deze nieuwe centrale direct dicht zou moeten, dan zijn ze van lotje getikt", reageert directeur corporate affairs Hans Schoenmakers van Uniper, het vroegere Eon. Sluiting is een te dure maatregel voor de CO2 die je ermee uit de atmosfeer houdt, vindt hij. De MPP3, zoals zijn bedrijf de kolencentrale noemt, is volgens hem de modernste ter wereld. Het rendement is hoog: 46 procent. De meeste fijnstof, stikstof en zwavel filtert Uniper uit de gassen. Dat gaat de lucht niet in.

Dikke pluimen waterdamp
Het broeikasgas, erkent Schoenmakers, gaat wel allemaal de atmosfeer in, verpakt in de dikke, witte pluimen waterdamp. Maar, vervolgt hij, wat te denken van ongebreidelde vleesconsumptie, scheepvaart of autoverkeer? Daar komen nog veel meer schadelijke emissies bij vrij. Kan milieuminnend Nederland daar niet de pijlen op richten?, vraagt Schoenmakers zich hardop af. Lekker makkelijk, vindt de Uniperman, om direct naar de kolenstoker te kijken als hoofdschuldige. Schoenmakers: "Dat is dogmatisch denken." Of kijk eens naar kolencentrales elders in de wereld, gaat hij verder. "In China staan centrales die niet eens rookgasreiniging hebben."

Dat de Unipercentrale op termijn vervroegd sluit, of alleen nog maar mag draaien onder een streng CO2-regime, daar kan Schoenmaker wel inkomen. "Het klimaatprobleem is heel serieus", erkent hij.

Uniper wacht in spanning af wat de overheid besluit, maar houdt de moed er in. Het energieconcern hoopt zijn gloednieuwe centrale te redden door er een energiehub van te maken, een fabriek die veel meer levert dan elektriciteit.

Lekker makkelijk, om direct naar de kolenstoker te kijken als hoofd­schul­di­ge. Dat is dogmatisch denken.

Hans Schoenmakers, directeur corporate affairs van Uniper

Zeebodem
Wat behelst dat plan precies? Al jarenlang heeft Uniper het voornemen om een kwart van de CO2 af te vangen en op te slaan en in een leeg gasveld in de zeebodem te pompen. Naast de schoorsteen van de kolencentrale is een leeg terrein. "Daar kan de CO2-afvanginstalatie komen", wijst Smets aan. Maar het project is duur en Uniper en zijn projectpartners krijgen de financiën maar niet rond.

Volgend jaar lukt het écht, hopen de initiatiefnemers. Beloofd geld wordt definitief toegekend, volgens Uniper. Ook kost het project inmiddels minder dan voorheen. Dat komt doordat een ander leeg gasveld in de Noordzeebodem is uitgekozen voor de CO2-opslag, minder ver uit de kust.

'Restproducten'
Grote vrachten aan warmte en CO2 hoopt Uniper te gaan leveren aan bedrijven in de regio. Dat gebeurt nu al op kleine schaal. 'Restproducten' van de kolencentrale gaan naar de buren, naastgelegen fabrieken die het gebruiken. 8 graden warm afvalwater van de kolencentrale wordt naar de buren, de gasterminal Gate, gepompt. Dit bedrijf heeft drie silo's staan vol aardgas, vloeibaar omdat het ijskoud (-162 graden Celsius) bewaard wordt. Met de warmte van Uniper ontdooit de vloeistof en wordt de brandstof weer bruikbaar.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Bedrijfsleider Peter Smets van Uniper. © Phil Nijhuis

Vanaf het 130 meter hoge dak van de enorme kolencentrale - de bouw kostte meer staal dan in de Eiffeltoren zit - wijst Smets in de verte richting het Westland. Daar staan veel kassen van tuinders. "Aan hen kunnen we onze CO2 leveren, een tomaat groeit er lekker op."

Warmte wil Uniper op de zogenoemde 'warmterotonde' in Zuid-Holland leveren, aan bedrijven en huizen. Probleem is nog, erkent Schoenmakers, dat de overheid subsidie moet geven voor de buizen om warmte in te vervoeren. Dat terwijl de Tweede Kamer geen geld wil geven aan 'kolenwarmte'. Sommige tuinders trekken er ook hun neus voor op: ze willen alleen maar groene warmte.

Houtsnippers
Ook Unipers 'schone' idee om aan elke zeven scheppen steenkool in de ketel drie scheppen houtsnippers toe te voegen, is niet in kannen en kruiken. Tot 2023 bestaat er een beperkte subsidiepot voor - een afspraak uit het Energieakkoord - maar het verbranden van hout (samengeperst tot een soort brandbare hondenbrokken) is omstreden. Want hout stoken betekent: bomen offeren. Maar het beheren van bossen voor biomassa kan je wel gecontroleerd en duurzaam doen, zegt Schoenmakers. Biomassakorrels moeten aan normen van 'eerlijk' hout gaan voldoen, voor ze de kolencentrale in mogen. Zoiets als het FCS-keurmerk.

Buiten, pal naast de MPP3-stroomfabriek, ligt een gigantische berg met witte brokken uitgestort. Is dat de biomassa? Nee, zover is Uniper nu nog niet. De witte gloed komt door een anti-stuiflaag van papierpulp. Daaronder gaat een gitzwarte berg van louter steenkool verborgen. 100.000 ton ligt er op voorraad voor de deur bij Uniper. Elke week jaagt de centrale dat er doorheen.

Schepen brengen nieuwe kolen naar de Maasvlakte. Ratelende transportbanden geven de kolen daar de laatste lift. Het 'zwarte goud' - tegenwoordig goedkoop in de handel - wordt verpulverd. Dan gaat het de oven in.

Om daarin ook de houtpellets te kunnen stoken moet Uniper de kolencentrale nog technisch klaar maken. Dat kost geld. Zolang de toekomst van de MPP3 ongewis is, wacht Uniper even af. Ondertussen stookt het bedrijf wel (zonder subsidie) resten mee uit de vleesindustrie. Want uit vermalen karkassen van dode dieren kun je ook energie opwekken - bultrug Johanna die in 2013 strandde bij Texel ging uiteindelijk ook een kolencentrale in. Diermeel, noemen bedrijven de brandbare dierbeenderen.

Uit vermalen karkassen van dode dieren kun je energie opwekken - de gestrande bultrug Johanna ging ook een kolencentrale in.

Energiehub
Uniper wil een kans krijgen om de energiehub te worden die het voor ogen heeft, een energieke spil in de regio. "Het is geen droombeeld", zegt Smets. Milieuorganisaties zoals Greenpeace en Natuur & Milieu geloven niet dat het energiebedrijf de plannen zal uitvoeren. En als dat al zo zou zijn, dan is dat in hun optiek slechts een doekje voor het bloeden. Het beste is volgens groene organisaties toch als de kolencentrale zo snel mogelijk verdwijnt, ondanks het feit dat hij net draait.

"Wij gaan heus niet rabiaat voor een sluiting liggen", zegt Schoenmakers. Denkbaar is dat de overheid Uniper compenseert om sneller dicht te gaan dan technisch noodzakelijk is. Maar slim zou het niet zijn, blijft de directeur vinden. "Het is echt zonde om een ultramoderne centrale op te doeken, puur omdat het een kolencentrale is." Met de juiste maatregelen kan Uniper volgens Schoenmakers net zo 'schoon' worden als een gascentrale.

'Enorme subsidies'
Volgens experts kan dat. "Je kunt het sommetje van Uniper best wel kloppend krijgen", beaamt energiedeskundige Pieter Boot van het Planbureau van de Leefomgeving. "Dat vergt wel enorme subsidies. De vraag is dan: kun je dat niet beter besteden aan windenergie op zee? Windenergie kan met meer ervaring voordeliger worden. Biomassa gooi je in de oven en het is weg. Goedkoper wordt het niet in de toekomst. Eerder duurder, als de vraag ernaar toeneemt."

Deel dit artikel

Lekker makkelijk, om direct naar de kolenstoker te kijken als hoofd­schul­di­ge. Dat is dogmatisch denken.

Hans Schoenmakers, directeur corporate affairs van Uniper

Uit vermalen karkassen van dode dieren kun je energie opwekken - de gestrande bultrug Johanna ging ook een kolencentrale in.