Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Stappenplan voor gasvrij wonen

Groen

Frank Straver

© ANP

De Groningse gaskraan sluit in 2030. Miljoenen huizen moeten over op andere, schone energie. Dat levert vragen en problemen op. Een nieuwe studie biedt de eerste, prille antwoorden en oplossingen.

De energie- en woonwereld is in rep en roer. Reden: de gaskraan in Slochteren gaat definitief dicht. Uiterlijk in 2030, besloot minister Wiebes. Welke energiebronnen kunnen aardgas het beste vervangen, om dik 7 miljoen huizen (en 600.000 kantoren) straks te verwarmen? Is het betaalbaar? Iedereen zit met vragen. Een studie waar Milieudefensie vandaag mee komt geeft eerste antwoorden, als handreiking aan de hele woonsector. De 'routekaart', op basis van rekenwerk van Ecorys en ingenieurs van DWA, wil problemen tackelen.

Lees verder na de advertentie
Een in­fra­rood­pa­neel (dat geen lucht opwarmt, maar mensen) kan soms wat extra warmte in huis brengen

1 Welke techniek vervangt aardgas?

De discussie onder experts barstte direct los, na Wiebes' besluit. Draaien de Nederlandse huizen straks massaal op elektrische warmtepompen? Of zijn nieuwe energienetten, met warmte uit de bodem en uit fabrieken, straks gemeengoed? Bedrijven kunnen de strijdbijl begraven, zegt Milieudefensie. Ze krijgen het allemaal druk, er komt een mix van oplossingen. Alle 7 miljoen huizen hebben sowieso extra isolatie nodig. Het dak, de muren, de kruipruimte. Eenderde tot de helft van de woningvoorraad, vooral oudere en moeilijk te isoleren huizen, kan vervolgens gaan draaien op collectieve warmtenetten. Dat kan deels met schone energie uit de bodem, bellen warm water op kilometers diepte.

Niet overal zijn warmtenetten slim, zegt Milieudefensie. Nieuwere huizen kunnen 'volledig electrisch' worden. Ruim de helft van de woningen zou kunnen draaien op 100 procent elektriciteit. Een (hybride) warmtepomp blaast daarbij de warmte in het verwarmingssysteem thuis. Dat kan met zonnepanelen op het dak.

Elektriciteit van hun stroomnet blijft meestal nodig. Dat is nu nog vooral vuile, grijze stroom. Maar tegen de tijd dat huizen massaal omschakelen komen er snel gigantische windparken (op de Noordzee) bij, aldus de studie. Die molens worden steeds groter. Ze kunnen concurreren met grijze stroom, van kolen- en gascentrales. Op die manier kan veel groene stroom uit het stopcontacten komen, voor alle warmtepompen die tegen 2030 draaien. Andere duurzame technieken kunnen ook nog een kans krijgen. Hier en daar kunnen huizen overstappen op groen gas in plaats van aardgas. En een infraroodpaneel (dat geen lucht opwarmt, maar mensen) kan soms wat extra warmte in huis brengen.

2 Hoe kan iedereen het betalen?

Een huis zo veel verduurzamen dat je aardgasvrij kan wonen, dat kost zeker tienduizenden euro's. De exacte kosten verschillen per techniek en per type woning. Maar de rekening is altijd fors. Met de juiste regelingen en fiscale modellen is het toch betaalbaar, aldus Milieudefensie.

Subsidies kunnen een zetje in de rug geven. Verder kunnen banken nieuwe hypotheekvormen invoeren, waarbij een lening voor het aardgasvrij maken onderdeel wordt van de vaste maandlasten. Nu al is mogelijk om bij het sluiten van een hypotheek 106 procent van de woningwaarde te lenen, om het surplus te benutten voor verduurzaming. Als de politiek dit oprekt tot 110 procent kunnen meer bewoners hun huis aardgasvrij maken, oppert Milieudefensie. Bij bestaande hypotheken zou een speciaal bouwdepot (met gunstige rentes) soelaas kunnen bieden.

Ook buiten de hypotheek is zo'n voorschietmodel denkbaar. Bijvoorbeeld als bouwers, woningcorporaties of banken speciale duurzame leningen aanbieden, bij een kant-en-klaar aanbod voor het energieneutraal maken van huizen en appartementen. Bij mensen die geen geld kunnen of mogen lenen (bijvoorbeeld wegens schulden) is voorfinanciering sowieso de enige weg. Ze moeten de 'groene' investering maandelijks beetje bij beetje aflossen, zegt de studie. Omdat hun gasrekening wegvalt in een energieneutraal huis, kan geld aflossen toch behapbaar zijn.

"Er zullen huizen en wijken zijn waar bewoners tegen onredelijk hoge kosten aanlopen", erkent Milieudefensie. Neem historische panden, met enkelsteens muurtjes. Daarvoor moet geld bijgelegd worden uit een toekomstig 'warmtetransitiefonds' van de overheid. Een heffing op CO2 kan die fondsen vullen. Dat is geen al te wilde gedachtegang. Minister Wiebes wil per 2023 een CO2-belasting invoeren voor bedrijven. Die heffing moet tot 2030 steeds hoger worden.

3 Waar begin je?

Veel meeste mensen willen best van aardgas af, bleek al uit onderzoek van het Hier Klimaatbureau. Alleen ze zeggen ook: begin toch maar even in de buurt hiernaast. Dat schiet niet op. Maar met een logische volgorde kunnen wijken vrij ordentelijk 'groen' worden, voorziet de studie. Die aanpak zouden gemeenten kunnen gebruiken. Zij moeten in 2021 in elk geval een plan hebben, per buurt. Welke nieuwe energiebron kan hier komen? En wanneer zo'n beetje?

In de 380 Nederlandse gemeenten liggen 12.000 wijken. De eerste wijken die van gas af kunnen zijn buurten die nu relatief veel energie slurpen én waar een duurzame warmtebron voorhanden is. Die kan in de bodem zitten, of tijdelijk kan restwarmte van industrie om de hoek worden gebruikt. Als er genoeg mensen wonen die mee willen doen, is de buurt ideaal. Gemeentes kunnen die koplopers belonen met extra zorg voor de buurt. Bomen neerzetten of nieuwe betegeling kan compensatie bieden voor eventuele kinderziektes bij het inregelen van nieuwe techniek. Als tweede zijn buurten aan de beurt die soms 'behoorlijk energiezuinig' zijn, terwijl het aanleggen van nieuwe warmtenetten vrij duur is. Denk aan wijkjes en boerderijen in landelijk gebied. Die kunnen vaak het beste solo, óf met de buurt samen overstappen, bijvoorbeeld op (hybride) warmtepompen en groene stroom.

Een groep van ruim 1 miljoen huizen in en rond historische binnensteden is het moeilijkst te verduurzamen. Ze zijn moeilijk te isoleren en je breekt de boel er lastig open. Zulke huizen kunnen langer op (niet-Gronings) gas draaien. Na 2030 komt aan bod hoe ze alsnog energieneutraal worden. Technieken zijn dan beter en goedkoper. Als alles meezit, kan in 2030 wel 80 procent van de huizen aardgasvrij zijn, aldus Milieudefensie. De officiële, politieke inzet is 25 procent. In 2050 is iedereen gasvrij, zo verplicht het 'Parijs-akkoord'.

Zekerheid is nodig, want anders gaan de partijen op elkaar zitten wachten

4 Wie hakt de knopen door?

Wat als sommige mensen snel aardgasvrij willen worden, maar de buren nog niet? Daar veranderen regelingen, technieken en planning niets aan. Toch is dit ook op te lossen, zegt Milieudefensie. Het uitgangspunt daarbij: gemeenten en energienetbeheerders gaan over de energiesystemen onder straten en wegen. Bewoners gaan over hun eigen verwarming, binnenshuis.

Gemeenten die gasbuizen willen weghalen kunnen volgens Milieudefensie inwoners meekrijgen, als ze goede informatie geven. Ze moeten vragen beantwoorden en hulp aanbieden. Maar niet tot in den treuren. Als het in de toekomst echt stagneert, dan is 'handhaven' volgens Milieudefensie nodig. Dat is precies wat samenwerkende milieuclubs, zoals ook Greenpeace en Natuur&Milieu, in het nieuwe Klimaatakkoord willen zetten. Een 'recht op begeleiding en advies' voor bewoners. Maar ook de 'aanwijsbevoegdheid' voor gemeenten, zodat die knopen kunnen doorhakken als het echt niet wil vlotten. Dan weten bouw-, installatie-, en energiebedrijven en banken ook zeker dat ze aan de slag kunnen met duurzame verbouwingen. Die zekerheid is nodig, want anders gaan de partijen op elkaar zitten wachten.

Omdat iedereen over moet op wonen zonder gas, vindt Milieudefensie dat niét de wettelijke bepaling moet gelden, dat een verbouwing alleen doorgaat als 70 procent van de huurders instemt. Wel moeten huurders zeker weten dat hun woonlasten niet substantieel stijgen. Het principe is daarbij: de 'groene' investering heeft als effect dat er nauwelijks energiekosten overblijven. In plaats daarvan gaat de maandhuur omhoog, zodat de verhuurder de investering kan aflossen bij de bank. Allerlei bedrijven én overheden kunnen daar regelingen voor optuigen. Voorgeschoten zuinige apparaten of isolatie kun je als bewoner soms in 10 tot 30 jaar terugbetalen.

Gaskraan thuis dicht moet goedkoper

Pioniers die nu al thuis hun gaskraan laten afsluiten krijgt een dikke factuur thuis. Energienetbeheerders brengen eenmalig honderden euro's in rekening om de gaspijp van de voordeur tot aan de straat weg te halen. Dat is duur. Laten liggen zou onveilig zijn.

Netbeheerder Stedin zoekt een oplossing. Als de pijp vanaf de voordeur kan blijven liggen, zónder gas erin, dan hoeft alleen de gaspijp binnenshuis weg. Dat zou de kosten voor de bewoner drukken van 600 euro (bij Stedin) naar 100 euro. Stedin vraagt knappe koppen om voor de zomer te bedenken hoe de gaspijp bij de voordeur kan leeglopen, terwijl de rest van het gasnet nog onder hoge druk staat. Als dat lukt, komt het opruimen van alle gaspijpen later wel, als de hele buurt gasloos wordt.

Lees ook: De redding van Groningen begint niet met de warmtepomp.

Niet iedereen is overtuigd van de focus op woonhuizen in de energietransitie. Aardgasvrij bouwen zal Groningen en het klimaat nu niet helpen. Aardgasarm bouwen wel, betogen Arie (consultant energiebesparing) en Martin Kroon (oud-projectleider verkeer, milieu en energie). 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Een in­fra­rood­pa­neel (dat geen lucht opwarmt, maar mensen) kan soms wat extra warmte in huis brengen

Zekerheid is nodig, want anders gaan de partijen op elkaar zitten wachten