Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Schone kleren, een illusie?

Groen

Christoph Schmidt

Ververij in het Indiase Agartala. Bij het verbeteren van de kledingketen wordt steeds meer aandacht besteed aan de ververijen in Azië. © Reuters

Een jurk of T-shirt legt een lange reis naar het kledingrek af. Elke stap in de keten duurzaam krijgen, lijkt onmogelijk. 'Kleding kun je niet in een keurmerk vatten.'

Ach, waren alle producten maar zo simpel als een koffieboon of een banaan. Die krijgen al snel een fairtradesmoel als de koffie- of bananenboer een 'eerlijke' prijs krijgt voor zijn product. Keurmerkje erop, klaar.

Maar hoe zit dat met een T-shirt, of een kleurig katoenen jurkje? Die maken van katoenplant tot winkelrek een lange, omslachtige reis door de keten, en in elk stadium is er wel iets duurzaams of iets fairtrade-achtigs te halen, of juist niet.

Openheid
"De garantie dat kleding voor 100 procent verantwoord is, is niet te geven. Daarvoor is de productieketen te complex", luidt de goudeerlijke ontboezeming op de website van Made-By, een 'lerend netwerk van bedrijven, producenten en maatschappelijke organisaties'. Made-By, een initiatief van Solidaridad, probeert wel zoveel mogelijk openheid te geven: via een nummer op het label van de ruim twintig aangesloten kledingmerken - waaronder Nomad, Jackpot en Kuyichi - is in veel gevallen op internet het productieproces te volgen.

Pogingen om de katoenteelt te verduurzamen zijn al een tijdje aan de gang, vooral onder de paraplu van het Better Cotton Initiative (BCI), in 2005 opgericht door partijen als Adidas, Ikea en het Wereld Natuur Fonds. Het gaat bij BCI vooral om de arbeidsomstandigheden van katoenplukkers en het beperken van de milieuschade. Alvast goed om te weten: in de traditionele katoenteelt is ongeveer drieduizend liter water nodig voor één spijkerbroek.

Maar dan zitten we nog maar aan het begin van de lange keten. Solidaridad pakt verbeteringen tegenwoordig het liefst in de hele keten aan, maar kiest binnen die strategie voor speerpunten. De afgelopen jaren ging de aandacht uit naar de textielververijen in Azië. In die fabrieken worden vaak enorme hoeveelheden water verspild, en giftig afvalwater ongezuiverd weer aan de natuur teruggegeven. Ook het energieverbruik kan zuiniger, en de arbeidsomstandigheden kunnen beter.

Met dit relatief nieuwe fairtradespeerpunt heeft Solidaridad geleerd van het verleden. "Een van onze eerste biologische katoenprojecten was tien jaar geleden in Peru", herinnert Janet Mensink zich, internationale programmacoördinator voor duurzame kleding van Solidaridad. "Dat was ook het begin van het jeansmerk Kuyichi. Maar de meeste kleding komt nu eenmaal uit Azië, dus Peru was achteraf gezien geen logische keus. We hebben er wel veel van geleerd: het was een voorbeeldproject."

Proefproject
In 2010 begonnen Solidaridad en de International Finance Corporation - onderdeel van de Wereldbank - een proefproject met twaalf textielververijen in Bangladesh, samen met onder meer de Zweedse modeketen H&M. Na China is Bangladesh de grootste kledingproducent ter wereld. Meer dan 3,5 miljoen Bengalen, van wie 85 procent vrouwen, verdienen hun brood in de sector, die goed is voor 79 procent van de export van het land.

"Het voordeel van Bangladesh is dat de textielsector daar heel geconcentreerd is", zegt Marieke Weerdesteijn, als programmamanager voor Solidaridad nauw betrokken bij dit project. "In het land zijn 1700 textielververijen en -wasserijen, waarvan een groot deel rond de hoofdstad Dhaka."

De betrokken ververijen investeerden in onder meer waterzuivering en betere technieken en apparatuur. Ze kregen uitleg van externe experts, en gingen ook met elkaar in conclaaf, hoewel dat nog niet zo makkelijk was. "Concurrenten praten liever niet met elkaar", zo verklaart Weerdesteijn de aanvankelijke terughoudendheid. "Maar het werkte uiteindelijk wel, er ontstond positieve concurrentie."

De proef was een succes. Zo daalde het stroomverbruik in de ververijen met 15 procent, het waterverbruik zelfs met 20 procent. Met wat grote en kleine ingrepen - van het installeren van moderne machines tot het repareren van lekke kranen - werden aanzienlijke kosten bespaard. Voor gas en elektra liepen die jaarlijkse besparingen op tot een miljoen dollar (ruim 750.000 euro) bij alle twaalf fabrieken samen.

Drinkwatervoorziening
Het verven en spoelen van textiel kost enorme hoeveelheden water (ruwweg 100 liter per kilo), dat vaak wordt onttrokken aan het grondwater. Dat bedreigt de drinkwatervoorziening voor de lokale bevolking. In en rond hoofdstad Dhaka is het grondwaterpeil sinds 1970 met ongeveer 65 meter gezakt.

"De ververijen kunnen het grondwater vaak zelf oppompen, dat kost ze niks", zegt Weerdesteijn. "Er zijn dus ook geen prikkels om zuinig te zijn." Een ander probleem is dat het vele water maar een keer door het fabrieksproces wordt gejaagd, en zonder enige zuivering, inclusief schadelijke chemicaliën, in het oppervlaktewater wordt geloosd. Met zuivering en hergebruik van dit water worden twee vliegen in één klap geslagen.

In één ververij die bij het proefproject was betrokken, daalde het waterverbruik van 300 liter per kilo halffabrikaat tot 120 liter.

Demissionair staatssecretaris Ben Knapen van ontwikkelingssamenwerking bracht eind mei een bezoek aan zo'n kledingfabriek in Bangladesh, waar al met de schonere productiemethoden wordt gewerkt. Samen met bedrijven en maatschappelijke organisaties tekende hij een overeenkomst over verdere stappen in het schoner maken van de productie. Onder de ondertekenaars waren Esprit, G-Star, H&M, Levi Strauss, Primark, WE, Solidaridad en de International Finance Cooperation.

Het programma in Bangladesh werd gevolgd door een project in China, met vijf fabrieken en met hulp van Chinese experts van de universiteit. Daarvoor kreeg Solidaridad een bijdrage van 39.000 euro van het ministerie van Vrom, zoals dat toen nog heette.

Grootschalige programma's
Modeketen H&M was bij de projecten in beide landen betrokken en is tevreden. "Wij willen meer duurzame mode beschikbaar en betaalbaar maken voor meer mensen wereldwijd", laat een woordvoerster vanuit Stockholm weten. "We moeten nu overstappen van kleinschalige projecten naar grootschalige programma's, om deze betere praktijken te delen met de hele industrie. Zo krijgen we een substantieel effect op de aanbodketen."

Ook Solidaridad onderkent dat de geboekte successen klein zijn gezien de omvang van de sector, en de vele uitdagingen in bijvoorbeeld een land als India. "We moeten nu opschalen, als het even kan ook met de overheid", zegt Mensink. "In de volgende fase is die onontbeerlijk."

China zou in dat opzicht misschien een geschikt land zijn om zaken mee te doen - meer dan Bangladesh en India - omdat Peking in zijn laatste vijfjarenplan energiebesparing en het tegengaan van klimaatverandering prioriteit geeft. "In China is de lokale overheid ook sterker dan in Bangladesh", merkt Weerdesteijn op.

Als het om textielproducten gaat, moeten we af van het 'keurmerk-denken' dat bij voedselproducten nog wel dominant is, vindt Mensink. "Kleding is niet te vatten in een keurmerk. Water- en energieverbruik zijn zo divers, dat is van te veel dingen afhankelijk. De huidige textielkeurmerken stellen ook helemaal geen eisen aan energie en water. Het keurmerkdenken wordt anders. Klanten zullen bedrijven vaker rechtstreeks benaderen met vragen over fairtrade en duurzaamheid. Ze roeren zich ook via de sociale media als iets niet in de haak is. Een keurmerk is ook vaak een simpel checklijstje, ja of nee. In sommige landen kun je zo'n stempeltje zelfs kopen. Bovendien is er een kans dat het onderwerp van de agenda verdwijnt als er eenmaal zo'n stempeltje is. Het verliest dan aan urgentie."

Lees verder na de advertentie
Ververij in Phulia, India. © Reuters

 
Voor één spijkerbroek wordt al ongeveer drieduizend liter water gebruikt



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie