Postduiven leren elkaar de juiste vliegroute

groen

Willem Schoonen

Wil je culturele evolutie experimenteel bewijzen, dan moet je de opeenvolging van generaties simuleren. Dat is precies wat de onderzoekers uit Oxford hebben gedaan, daarbij varend op een eerder experiment dat is gedaan door psychologen van de universiteit van Stirling. © ANP

Postduiven zijn in staat hun kennis van vliegroutes te delen met jongere generaties en daarmee ook die routes voortdurend te verfijnen. Onderzoekers van Oxford University hebben dit experimenteel aangetoond, en daarmee een zeldzaam bewijs op tafel gelegd voor het soort culturele evolutie waarop de mens patent leek te hebben.

Dat klinkt eenvoudig, maar is het bepaald niet. Dat dieren leren is niets nieuws, dat doen ze individueel en in samenwerking. Ook onder dieren is bekend dat twee meer weten dan één, en dat je gebruik kunt maken van het feit dat de een goed is in A en de ander goed in B. De vakbladen staan vol met voorbeelden van dieren die leren, uit eigen ervaring en met elkaar, van apen tot vissen.

Lees verder na de advertentie

Maar van een andere orde is wat wetenschappers cumulatieve culturele evolutie noemen, het doorgeven en verfijnen van kennis van generatie op generatie. De mens kent dat van zichzelf, maar heeft moeite het aan te tonen in de rest van het dierenrijk.

Wil je die culturele evolutie experimenteel bewijzen, dan moet je de opeenvolging van generaties simuleren. Dat is precies wat de onderzoekers uit Oxford hebben gedaan, daarbij varend op een eerder experiment dat is gedaan door psychologen van de universiteit van Stirling.

De cumulatie van kennis bleek hiermee aantoonbaar; de toren van het laatste lid van de groep was de stevigste en de hoogste.

Afkijken

In dat experiment kregen menselijke proefpersonen de taak van droge spaghetti de hoogst mogelijke toren te bouwen. De proefpersonen vormden daarbij een ketting: terwijl nummer 1 aan het bouwen was, keken 2 en 3 toe, waarna nummer 2 begon aan zíjn toren, onder het toeziend oog van nummers 3 en 4 et cetera. Ieder lid van de groep bouwde zijn eigen toren, maar kon wel gebruikmaken van wat hij voorgaande groepsgenoten had zien doen. De cumulatie van kennis bleek hiermee inderdaad aantoonbaar; de toren van het laatste lid van de groep was de stevigste en de hoogste.

De zoölogen in Oxford deden een vergelijkbaar experiment met hun postduiven. Ze lieten eerst nummer 1 naar huis vliegen, een afstand van een kleine negen kilometer, en daarna nóg eens, maar nu samen met nummer 2, die de route niet kende. Vervolgens werd 1 thuisgehouden en 2 op pad gestuurd met de nog onwetende duif 3, et cetera.

Door steeds de ervaren duif in het koppel te vervangen door een nieuweling, werd een opeenvolging van vijf generaties gesimuleerd. Om nu hun prestaties te vergelijken waren er twee controlegroepen: een van duiven die solo naar huis vlogen, en een van duiven die dat in koppels deden.

Postduiven zijn in staat te innoveren, voortbouwend op de kennis van eerdere generaties

Beter dan de eerste generatie

De onderzoeksgroep van opeenvolgende ‘generaties’ duiven bleek het beter te doen dan beide controlegroepen. De duiven in álle groepen bleken in staat om, als ze meerdere keren op dezelfde plaats werd gelost, hun route naar huis te verfijnen. Maar de opeenvolgende generaties boekten verreweg de meeste winst.

Na vijf generaties hadden die hun weg naar huis (aanvankelijk een kleine negen kilometer) met 1,2 kilometer bekort. De solovliegers boekten in hetzelfde aantal vluchten slechts 50 meter winst, en de duo’s nog minder: 40 meter.

Dat verschil is behoorlijk groot en duidt op een leereffect over generaties. Postduiven zijn in staat te innoveren, voortbouwend op de kennis van eerdere generaties. Dat is culturele evolutie, aldus de auteurs.

Daar is niet iedereen in dit veld het mee eens. De puriteinen in deze wetenschap leggen de lat zeer hoog en spreken alleen van cumulatieve culturele evolutie als opeenvolgende generaties kunsten flikken die geen individu onder knie krijgt met maar wat proberen in zijn eentje. Dan pas heb je échte culturele evolutie.

Cultuur, zoals mensen die kennen, waaronder duivenonderzoekers. Onderaan hun artikel hangt een literatuurlijst met eerder opgedane kennis, die ze zelf niet meer hoefde te ontdekken. Culturele evolutie! Denk aan de vermaarde uitspraak van een van de grootste wetenschappers uit de geschiedenis, Isaac Newton: “Als ik verder heb kunnen kijken dan anderen, is het doordat ik op de schouders van reuzen stond.”

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
De cumulatie van kennis bleek hiermee aantoonbaar; de toren van het laatste lid van de groep was de stevigste en de hoogste.

Postduiven zijn in staat te innoveren, voortbouwend op de kennis van eerdere generaties