Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Plastic soep-ontdekker Moore houdt hoop - maar heeft geen goed woord over voor Boyan Slat

Groen

Charlot Verlouw

Ontdekker van de de Plastic Soep Charles Moore. © Hollandse Hoogte / Michiel Wijnbergh

Als hij spreekt, doet hij dat zittend aan een tafel, gebogen over zijn A4’tjes met tekst. Hij praat hard en het verhaal komt er zo vloeiend uit dat duidelijk is dat hij dit al veel vaker heeft gedaan. Eenmaal begonnen is hij niet te stoppen. Op zijn witte overhemd staat in blauwe geborduurde letters zijn naam: Captain Charles Moore.

Moore, inmiddels de zeventig gepasseerd, ontdekte in 1997 de plastic soep: een brij van grote en kleine stukken plastic die zich in de loop der jaren door de stroming van de zee heeft verzameld op een plek in de Stille Oceaan. Inmiddels is die soep naar schatting zo groot als Spanje. Sinds die ontdekking houdt de kapitein zich alleen nog maar bezig met dat plastic. Vorige week landde hij in Nederland om zijn praatje te houden op Springtij, een jaarlijkse bijeenkomst over duurzaamheid op Terschelling. Ook hield hij zijn verhaal voor de medewerkers van het Wereld Natuur Fonds in Zeist.

Lees verder na de advertentie

Zijn powerpointpresentatie heeft de titel: ‘Inspirerende oplossingen voor de plastic soep’. Maar je moet heel goed luisteren wil je een inspirerende oplossing uit zijn praatje filteren. Moore heeft niets dan slecht nieuws voor zijn gehoor. De ene na de andere foto van een in plastic verstrikte schildpad of een opengesneden albatros met een maag vol flesdoppen verschijnt op het scherm, Moore dreunt aan de lopende band deprimerende feiten en cijfers op. “Er komen jaarlijks miljoenen kilo’s plastic bij. Er zit plastic in onze muren, in onze tapijten, onze kleding. We ademen plastic in, we eten het, het komt in onze longen en onze hersenen. Dat kan niet goed zijn.”

“I don’t sugarcoat,” merkt hij grinnikend op na de presentatie, als de WNF-medewerkers, sommigen licht ontgoocheld, de zaal hebben verlaten. “Geen mooie praatjes van mij.”

Ontdekking

Toen Moore in 1997 met zijn zeilboot over de Stille Oceaan voer – hij deed mee aan een zeilrace – zag hij geen dolfijnen en geen walvissen. Hij zag rommel, overal rommel, van over de hele wereld. Daar moet ik iets mee, dacht hij, en sindsdien concentreert hij zich met zijn organisatie Algalita op onderzoek naar plastic in oceanen. Hij concludeerde dat zeestromen veel plastic afval dat in zee belandt naar die ene plek stuwt. Zo werd hij de ontdekker van de plastic soep.

Twee jaar later toonde hij aan dat er zes keer meer plastic in het gebied van de plastic soep zit dan plankton. Vooral microplastics zijn een probleem, zegt hij. Plastic vergaat niet, maar breekt na verloop van tijd af tot minuscule stukjes. Vissen en andere zeedieren eten deze microplastics en zo belandt het op ons bord en in ons lijf.

Moore’s recentste onderzoek gaat over lantaarnvissen, kleine visjes die volgens Moore essentieel zijn voor de voedselketen. ’s Nachts komen die visjes naar de wateroppervlakte om plankton te eten en daar verzadigen ze zich met plastic. Zeker 35 procent van de lantaarnvissen zit vol met microplastics, schat Moore.

Oplossing

Eenmaal van zijn spreekgestoelte gekomen waagt Moore zich toch aan een meer oplossingsgerichte retoriek. Die oplossing zit aan het begin van de keten, zegt hij: we moeten drastisch minder plastic gebruiken. En wat wel gebruikt wordt, moet netjes worden verwerkt. “We zijn altijd op weg naar een wereld zonder afval”, zegt hij. “Maar we komen nooit aan op onze bestemming. Sommige landen en steden doen het al goed. Duitsland, Japan, Nederland, San Francisco. Er wordt gewerkt aan minder verbruik, maar er wordt ook nog veel verbrand. Dat is niet de oplossing.”

Plastic zorgt voor groei, plastic maakt mensen rijk

Hoe komen we dan op zijn minst in de buurt van die eindbestemming? Door design, zegt Moore. “Benign by design”, goed doen door te ontwerpen, slim te ontwerpen, met minder verpakkingen en minder plastic in alledaagse producten. “Maar in het huidige economische systeem lukt dat niet. Plastic zorgt voor groei, plastic maakt mensen rijk. Bovendien, als er in één land regels worden opgesteld tegen het gebruik van plastic, dan heeft elke multinational zo zijn biezen gepakt naar een land waar die regels er niet zijn. We hebben een wereldwijde oplossing nodig, internationale samenwerking. Maar ik zie geen enkele reden om aan te nemen dat dat gaat gebeuren.”

Moore is te spreken over het EU-verbod op wegwerpproducten en het verbod op plastic tassen dat in steeds meer landen geldt. “Je ziet dat het werkt, dat er minder plastic tassen worden gevonden op stranden.” En hoewel hij ook aan tafel zit bij bedrijven als Coca-Cola en chemiebedrijf Dow, gelooft hij vooral in een aanpak van onderaf. Hij noemt zichzelf een grassroots-activist, van het type dat in de jaren zestig van de vorige eeuw de straat op ging.

Boyan Slat

Het meeste vertrouwen heeft de kapitein in de jeugd, de generatie die volgens hem een afkeer heeft gekregen van de steeds maar groeiende welvaart en die het economische systeem kan veranderen. “Ik noem ze de fed-up and disgusted generatie, de generatie die walgt van het huidige systeem, die er genoeg van heeft”, zegt Moore. Hij krijgt het warm van projecten als World Cleanup Day, toen in tientallen landen tegelijk door miljoenen mensen 24 uur lang afval geraapt werd. Hij noemt zichzelf dan wel een beroepsbrompot, maar roemt de medewerkers van zijn eigen organisatie die met bewustwordingscampagnes en onderwijsprogramma’s jongeren proberen aan te sporen om zich in te zetten voor een wereld met minder plastic.

Als de duivel een manier moest bedenken om de plas­ti­cre­duc­tie­be­we­ging te stoppen, had hij dat niet beter kunnen doen dan Boyan

Maar mocht het lukken het gebruik van plastic drastisch te verminderen, dan drijven er nog steeds miljoenen kilo’s in zee. Daarover is Moore resoluut: opruimen kan niet. “Dit kun je niet oplossen met een chique grote stofzuiger”, zegt Moore.

De kapitein heeft zijn hoop weliswaar gevestigd op de jeugd, de jonge Nederlandse uitvinder Boyan Slat hoort daar niet bij. Slat werkt al jaren aan een project om de plastic soep op te ruimen met grote drijvende armen. Of dat gaat lukken is nog de vraag, een maand geleden werd het eerste deel van de installatie het water op gesleept. Moore heeft geen goed woord voor Slat over. Hij noemt hem een propagandist ‘die nog geen gram plastic uit het water heeft verwijderd’.

Onvruchtbaar

Moore is bang dat er aan het begin van de keten niets verandert omdat mensen denken dat Slat hun rommel wel voor ze opruimt. “Als de duivel een manier moest bedenken om de plasticreductiebeweging te stoppen, had hij dat niet beter kunnen doen dan Boyan.” Bovendien vindt Moore dat de microplastics het echte probleem zijn, en die verwijder je niet met de installatie van Slat. De organisatie van de jonge uitvinder concludeerde eerder dit jaar na onderzoek dat het aandeel microplastics in de soep relatief klein is, zo’n acht procent. Maar daar wil Moore niets over horen. “Zijn technologie is misschien bruikbaar bij riviermondingen, daar zit de laatste kans om plastic op te vangen voor het in de oceaan verdwijnt. Maar voor de rest is het een grote propagandamachine.”

We hoeven niet naar een wereld zonder plastic, benadrukt Moore. “Plastic geeft ons vrijheid, maar we gebruiken er veel te veel van en we gaan er onverantwoordelijk mee om. Ik denk dat de beweging naar minder verbruik er pas echt zal komen als er gezondheidsproblemen ontstaan. Als blijkt dat mensen onvruchtbaar worden door de inname van microplastics bijvoorbeeld. Dan gaat iedereen massaal nadenken over een oplossing. Als onze hersenen dan nog niet verstopt zitten met microplastics.”

Dat klink somber, ja. “Ik breng het slechte nieuws, dat is mijn taak, in de hoop dat er iets verandert.” Op de vraag hoe hij slaapt, antwoordt de kapitein: “Slecht.”

Lees ook

Moore is niet de enige die Boyan Slat bekritiseert, ook wetenschappers en milieuorganisaties hebben hun bedenkingen bij het systeem van de uitvinder. Het maakt Slat niet uit, hij blijft die kritiek pareren en gaat gewoon door met zijn plannen.

Niet alleen in de Stille Oceaan drijft plastic, ook in de Middellandse Zee heeft zich inmiddels een hoop rommel verzameld. Het Wereld Natuur Fonds sloeg onlangs alarm over de hoge concentratie microplastics.

Deel dit artikel

Plastic zorgt voor groei, plastic maakt mensen rijk

Als de duivel een manier moest bedenken om de plas­ti­cre­duc­tie­be­we­ging te stoppen, had hij dat niet beter kunnen doen dan Boyan