Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Plan B moet de wereld redden van natuur- en milieurampen

groen

Joost van Kasteren

Landverschuiving bij Manilla op de Filippijnen. Tyfoon Nanmadol hield in augustus huis in het Zuidoost-Aziatische land. Met de hoge golven, spoelde veel troep aan. ©AFP

'We staan op het punt om onze beschaving op te blazen, als we doorgaan op de huidige koers", zegt Lester Brown. "Maar ik hoop dat we op tijd bij zinnen komen en dat we de komende jaren een omwenteling te zien krijgen, vergelijkbaar met de val van de Berlijnse Muur en de Arabische Lente."

De Amerikaan (77) is landbouwkundige en oprichter en directeur van het Earth Policy Institute en daarvoor het World Watch Institute, invloedrijke denktanks die milieuproblemen analyseren. Al decennia lang geldt hij als een van de goeroes van duurzame ontwikkeling.

Voordat we doorpraten over uw Plan B, wat is Plan A?

Brown (lacht): "Plan A is 'business as usual', doorgaan op dezelfde weg. Dat is dus geen plan, want die weg is onbegaanbaar. Daarom is er nu Plan B. Daarin staat wat we moeten doen om de trends die onze beschaving bedreigen te keren: ontbossing, erosie, verwoestijning, overbevissing, smeltende ijskappen."

Plan B heeft vier onderdelen: stabiliseren van het klimaat; herstel van natuurlijke hulpbronnen, onder meer met een omvangrijk programma voor herbebossing en het bestrijden van erosie; het stopzetten van de groei van de wereldbevolking en het uitroeien van armoede in de wereld. De ambities zijn niet gering. Zo voorziet het Plan B in een vermindering van de uitstoot van koolstofdioxide (CO2) met 80 procent. Niet in 2050, zoals politici bepleiten, maar in 2020.

Met permissie, maar dat is over negen jaar, terwijl de uitstoot van broeikasgassen alleen maar toeneemt. Vorig jaar is weer een record gebroken, een toename van 5,8 procent CO2-uitstoot vergeleken met 2009. China 10 procent meer, India 9 procent. Hoe haalbaar is een reductie met 80 procent?

"We gaan niet uit van wat politiek haalbaar is, maar wat noodzakelijk is. En volgens mij is het technisch wel haalbaar. Aan de ene kant zijn er enorme besparingsmogelijkheden door gebruik van spaarlampen, led-lampen en zuinige apparaten. In het vervoer kunnen we fors besparen door de verbrandingsmotor te vervangen door een elektromotor. En gebouwen - ook bestaande gebouwen - kunnen we nagenoeg geheel energieneutraal maken. De efficiencywinst die we daardoor boeken, weegt volledig op tegen de groei van het energieverbruik, als gevolg van bevolkings- en welvaartsgroei.

"Aan de andere kant is de technologie en het geld beschikbaar voor het omschakelen van fossiele naar duurzame energiebronnen. Met 300.000 windturbines kunnen we voorzien in de helft van het wereldelektriciteitsverbruik. In combinatie met zonne-energie, geothermische energie en waterkracht zijn steenkool, olie en gas overbodig."

Wie gaan die 300.000 turbines bouwen? En hebben we wel voldoende zeldzame aardmetalen voor al die turbines, want die raken toch ook op?

"Om met het laatste te beginnen: voor de nieuwe generatie windturbines zijn die zeldzame aardmetalen niet meer nodig. Ze kunnen ook zonder. En wat de productie betreft: Vanwege de recessie worden er veel minder auto's gemaakt. Dertig procent van de productiecapaciteit in de auto-industrie wordt niet gebruikt. Als we de fabrieken die nu gesloten worden in Detroit en elders zouden ombouwen, dan kunnen die meer dan genoeg windturbines maken. Ik vergelijk het wel eens met de periode na de aanval op Pearl Harbor, toen de Verenigde Staten de Tweede Wereldoorlog in werden getrokken. Begin 1942 werd de productie van personenauto's stopgezet en is de productiecapaciteit aangewend voor de bouw van bommenwerpers. Het doel was om in drie jaar tijd 60.000 vliegtuigen te produceren. Het werden er uiteindelijk 229.000. Het is zelfs nu nog nauwelijks voorstelbaar, maar het laat wel zien waartoe onze maatschappij in staat is."

Energie is maar een deel van Plan B. Een ander onderdeel is het stoppen van de bevolkingsgroei. Over een maand wordt de 7 miljardste wereldburger verwelkomd. Hoe groot is volgens u de wereldbevolking in 2050?


"De hoge schatting van de Verenigde Naties komt uit op 10 miljard mensen; in het middelste scenario komen ze uit op iets meer dan 9 miljard en in het lage scenario piekt het aantal mensen in 2050 op 8 miljard om daarna af te nemen. Ik denk dat we, zonder al te veel inspanning, kunnen uitkomen op het lage scenario, 8 miljard en misschien zelfs wat minder. Daarvoor moeten we wel aan alle vrouwen de mogelijkheden geven om aan gezinsplanning te doen. Volgens een recent onderzoek hebben 215 miljoen vrouwen aangegeven dat ze aan geboortebeperking willen doen. Als zij voorlichting en hulpmiddelen krijgen dan scheelt dat zeker 1 miljard mensen. En dan heb je het wel over de armsten der armen."

Het voorzien in de behoefte aan gezinsplanning is ook belangrijk voor het derde onderdeel van Plan B, het uitroeien van de armoede en ondervoeding. Waar Brown buitengewoon optimistisch is over de technische mogelijkheden op energiegebied, is hij dat veel minder als het gaat om landbouw en voedselvoorziening.

Brown: "Als het niet lukt om de bevolkingsgroei stop te zetten via gezinsplanning, dan gebeurt het toch wel, maar dan door ondervoeding en hongersnood. Landbouwkundigen beweren dat de aarde een veelvoud van de huidige wereldbevolking kan voeden, maar daar ben ik het niet mee eens. En de cijfers geven me gelijk. Rond de eeuwwisseling was het aantal ondervoede mensen 825 miljoen. Dat het relatief laag was, was te danken aan decennia van inspanningen om de opbrengst aan graan en andere voedingsmiddelen te verhogen. Sinds 2000 is het aantal ondervoede mensen weer gestegen naar 1 miljard. De reden is dat we voor een aantal gewassen, zoal rijst en tarwe de biologische limiet hebben bereikt. We kunnen nog wel wat verdienen met behulp van beter zaaizaad, kunstmest en de inzet van technologie, maar het plafond is in zicht. Ook om die reden moet de bevolkingsgroei stoppen."

Het vierde onderdeel van Plan B is het herstel van natuurlijke hulpbronnen. Niet alleen door ontbossing tegen te gaan, maar ook door miljoenen hectaren opnieuw te beplanten, ook al om koolstofdioxide op te slaan. Andere landbouwmethoden, zoals het planten van verschillende gewassen op een veld (mengteelten) of stoppen met ploegen, moeten de vruchtbaarheid bevorderen en erosie tegengaan. De overbevissing moet en kan worden stopgezet door inrichten van zeereservaten en bevorderen van de visteelt. Daarvoor is geld nodig, veel geld. Brown komt in zijn boek uit op een bedrag van 200 miljard per jaar.

Wie gaat dat betalen?

"Een goede vraag, zeker in deze tijd waarin de ene financiële crisis de andere aflost. Mijn antwoord is dat we het begrip veiligheid opnieuw moeten definiëren. Als we het nu over veiligheid hebben, dan denken we nog steeds aan de bedreigingen van de vorige eeuw in de vorm van gewapende agressie, meestal door staten. Als ik nu op een schone lei de voornaamste bedreigingen op een rij zet zijn dat klimaatverandering, voedseltekorten, falend bestuur, schaarste aan grondstoffen. Ik denk dat gewapende agressie door staten niet eens de top 5 haalt. Als je het op die manier bekijkt is 200 miljard dollar per jaar helemaal niet zo veel. Het is een derde van het defensiebudget van de Verenigde Staten en een achtste van wat we wereldwijd aan defensie uitgeven."

Naast de 200 miljard die nodig is om de natuurlijke hulpbronnen te herstellen, is er volgens Brown ook een verschuiving in het belastingstelsel nodig om Plan B te realiseren. Een vergroening, waarbij de inkomstenbelasting wordt verlaagd of afgeschaft en wordt vervangen door een belasting waarin de milieukosten van het product zijn doorberekend. Bijvoorbeeld een CO2-heffing van 145 euro per ton (ter vergelijking: de huidige CO2-prijs ligt in de orde van 10 tot 15 euro per ton).

"Daardoor geef je de juiste signalen af voor gedragsverandering", vindt Brown. "Bovendien doet het recht aan het principe 'de vervuiler betaalt'."

Over een paar maanden is het veertig jaar geleden dat de 'Blauwdruk voor Overleving' verscheen, een plan vergelijkbaar met het uwe. In die tijd is er veel veranderd, maar wat het milieu betreft, niet ten goede. Waarom zou het binnen nu en tien jaar wel lukken?

"Angst, regelrechte angst en dan vooral voor de gevolgen van klimaatverandering. De afgelopen zomer leken de nieuwsuitzendingen op de Amerikaanse televisie wel een langgerekt weerbericht. Een hittegolf in Texas, een tornado in Massachusetts en overstromingen in Vermont. Angst mag dan misschien een slechte raadgever zijn, maar het is wel de enige die we hebben. Mijn hoop, nee, mijn verwachting is dat we als samenleving op een kantelpunt staan en dat die angst ons het laatste zetje in de goede richting geeft."

Oorspronkelijke titel 'World on Edge', Uitgeverij W.W. Norton & Company, New York (2011). De Engelse versie is als pdf te downloaden van www.earth-policy.org

Lester R. Brown: 'We kunnen nog kiezen', uitgever Maurits Groen mgmc, Haarlem (2011). Prijs 25 euro. Te bestellen via www.mgmc.nl.

Landbouwwetenschapper Lester Brown


Lester Brown werd 77 jaar geleden geboren op een boerderij in New Jersey zonder elektriciteit en met de rivier als enig stromend water. Hij studeerde landbouwwetenschappen en werkte onder meer voor het Amerikaanse ministerie van landbouw en voor de Overseas Development Council, een onafhankelijk onderzoeksinstituut voor ontwikkelingssamenwerking. Daar werd hij gegrepen door het belang van de Groene Revolutie, een gecoördineerde actie om de landbouwopbrengsten in de Derde Wereld drastisch te verhogen.

In 1974 richtte hij, met steun van de Rockefeller Stichting, het World Watch Institute op, een denktank die zich volledig wijdde aan de analyse van milieuproblemen.

In 2001 verliet hij het World Watch Institute en richtte het Earth Policy Institute op, een organisatie die werkt aan plannen om de beschaving te redden.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.