Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Paardenkastanjes opgepast: de destructieve motjes komen eraan

Groen

Jelle Reumer

© Bj.schoenmakers
Jelle's Weekdier

Prachtige bomen zijn het, paardenkastanjes. Ruwe korstige stammen. Grote bladeren die als vijfvingerige platte handen doen alsof ze vijf blaadjes zijn en niet maar één. 

En dan die bloemtrossen, met tientallen barokke bloemen die in alle tinten wit, lila en paars staan gerangschikt in grote fier rechtopstaande toortsen. Ze zijn deze week aan het uitvallen en wegwaaien, afgedankt. En straks, later in het jaar wanneer hun enorme zaden rijp zijn, luiden die mooie glimmende kastanjes als vers in de meubelolie gezette notenhouten bollen de herfst in. Er staan er veel in de stad waar ik woon, en op weg naar station of bibliotheek geven de kastanjes extra vreugde aan het urbane bestaan. Ik geniet ervan nu ze nog op hun mooist zijn, want binnenkort slaat de kastanjemineermot toe. Of beter voluit: de Macedonische paardenkastanjemineermot, een plaagdier, een vijf millimeter klein motje.

Lees verder na de advertentie

Sinds 1998 komt deze piepkleine vlinder in ons land voor. Het is desondanks geen echte exoot en zoals de halsbandparkiet of de Japanse duizendknoop afkomstig uit verre continenten, maar een soort die hier grotendeels zelfstandig is gearriveerd, hooguit af en toe geholpen door een auto of een vrachtwagen die een motje vanuit de Balkan hierwaarts transporteerde.

Het oprukken lijkt een natuurlijk verschijnsel, ondanks de kolossale snelheid

Cameraria ohridella

In 1985 is de soort beschreven als Cameraria ohridella nadat hij een jaar eerder in Macedonië was ontdekt aan de oever van het meer van Ohrid (vandaar die soortnaam ohridella). Sindsdien heeft het insectje zich razendsnel verspreid van zijn oorspronkelijke leefgebied in de zuidelijke Balkan tot in de verste uithoeken van West-Europa. In 1989 zat de soort in Kroatië en Oostenrijk, in 1993 in Tjechië, daarna volgden Duitsland in 1996, Polen in 1998 en Nederland eveneens in 1998. Daarna was in 2002 ook Engeland aan de beurt. Op de kaart van Europa getekend, ziet het eruit alsof iemand een steen in een vijver wierp, waarna de golfjes zich concentrisch uitbreidden. Overigens weet niemand zeker of Macedonië wel het echte oorsprongsgebied is, wellicht komt de soort uit Centraal-Azië en was het meer van Ohrid ook maar een tussenstation. Het oprukken lijkt een natuurlijk verschijnsel, ondanks de kolossale snelheid, maar wat het nou precies in gang zette, is onbekend. Wellicht is er een verband met de opwarmende aarde, met de verstedelijking of een andere vorm van habitatverstoring.

De paardenkastanjemineermot brengt zijn rups- en popstadium door in de bladeren van de paardenkastanjes; de rupsen vreten in rap tempo al het bladmoes op, waarbij alleen de opperhuid van de bladeren intact blijft. Omdat ze met zovelen zijn, sterven vervolgens de bladeren bij gebrek aan moes en bladgroen af, ze worden bruin en vallen van de boom. Daardoor zien kastanjes er vroeg in de zomer vaak al uit alsof de herfst is begonnen. De destructieve motjes kunnen wel drie of vier generaties per jaar voortbrengen. In een paar weken tijd is de cyclus van ei tot motje volbracht. De laatste generatie overwintert als popstadium in het dorre afgevallen blad om in het voorjaar als eerste generatie vlindertjes weer tevoorschijn te komen. Waarna de kastanje-ontluisterende cyclus weer van voren af begint. 

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier. Lees meer artikelen in ons dossier. 

Deel dit artikel

Het oprukken lijkt een natuurlijk verschijnsel, ondanks de kolossale snelheid