Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vier vragen over de gevolgen van de Urgenda-uitspraak

Groen

Frank Straver

Een kolencentrale sluiten is een van de weinige denkbare opties die snel genoeg zouden kunnen lukken. © ANP

Oké, er moet dus iets gebeuren na de uitspraak in de Urgenda-zaak. Maar wat? En hoe? En kan dat snel genoeg? Veel is nog niet duidelijk. Vier vragen over de gevolgen van de uitspraak.  

Hoe kan Nederland de CO2-uitstoot verlagen?

Lees verder na de advertentie

Aan opties geen gebrek, dat is het punt niet. Er zijn talloze manieren om de uitstoot van broeikasgas te verlagen. Daar zijn de vijf ‘klimaattafels’ met tientallen subtafels, waaraan nu onderhandelingen lopen over een Nationaal Klimaatakkoord, het bewijs van. Vervoer, industrie, woningen, elektriciteit en landbouw, het zijn allemaal terreinen waar forse klimaatwinst binnen te slepen is. Met schonere fabrieken, stallen, auto’s en huizen zijn megatonnen broeikasgas (CO2 en methaan) uit de atmosfeer te houden.

Een knelpunt is vooralsnog wel: als er zoveel mogelijkheden zijn in de ‘tonnenjacht’ van minister Wiebes, wat kies je dan? Over de maatregelen en vooral de verdeling van de kosten daarvan moeten bedrijven, milieuclubs en de overheid knopen doorhakken, wil het klimaatbeleid slagen.

Uitstoot verlagen kan ook nog op andere manieren, die binnen het kabinet omstreden zijn. Denk aan snelheidsbeperkingen en heffingen voor (vuile) auto’s, of vliegmaatschappijen en schepen belasten, snel kolencentrales sluiten, massaal broeikasgas in de grond opslaan (CO2-opslag), of de veestapel inkrimpen.

Lukt dat wel snel genoeg?

Helaas, veruit de meeste maatregelen die nu op tafel liggen om de uitstoot te beperken, zijn niet zomaar geregeld. Meer windmolens op zee of grote zonneweides bouwen, huizen energiezuinig maken en fabrieken omzetten van aardgas op waterstof, dat alles gaat lang duren. In elk geval is dat een kwestie van jaren. Bij een heffing op autorijden of vliegen is het nog de vraag of reizigers daardoor vlot overstappen op een groen alternatief.

Alle denkbare milieumaatregelen zijn welkom voor het klimaatdoel in 2030 (49 procent CO2-vermindering) en 2050 (95 procent reductie). Maar het gisteren uitgesproken Urgenda-arrest gaat specifiek over 2020. Het vergt snelle, grote, aanvullende maatregelen om de uitstoot met 25 procent te verlagen. Want met alle grote klimaatklappers die er al liggen, zoals offshore windparken, ligt dat doel nog buiten bereik.

Plannen voor CO2-opslag in de industrie blijven nog omstreden. Bovendien liggen ondergrondse opslagbuizen er ook niet een-twee-drie. Niet gek dus dat er uit de oppositie direct een roep klinkt voor de (technisch simpele) sluiting van één of meerdere van de laatste vijf kolencentrales, die het Rijk pas tussen 2025 en 2030 verplicht wil sluiten.

Wat gaat dat allemaal kosten? 

De klimaatactie die vanwege het arrest nodig is, dus nog vóór 2020, gaat de maatschappij veel geld kosten. Dat is een beladen punt. Rond het Klimaatakkoord, gericht op CO2-reductie uiterlijk in 2030, blijkt al dat die kostenverdeling een stevige discussie oplevert. Dat zal met snel, fors ingrijpen om aan het Urgenda-arrest te voldoen alleen maar gekker worden, zou je denken.

Toch moet nog maar blijken of dat echt gaat gebeuren. Een kolencentrale sluiten is een van de weinige denkbare opties die snel genoeg zouden kunnen lukken. En laat dat nu net bekendstaan als een relatief goedkope manier om het klimaat te sparen, omdat sluiting in één klap heel veel uitstoot scheelt.

Maar tot nu toe wilde het kabinet daar niet over praten, om de energiebedrijven die de kolencentrales bezitten (Engie, Nuon, RWE en Uniper) te ontzien. Die eigenaren willen sluiting alleen overwegen als ze er compensatie voor krijgen, en dat loopt op van tientallen tot honderden miljoenen.

Alleen als het Rijk bereid is om die schadevergoeding te betalen lijkt sluiting alsnog denkbaar. Mocht het daarvan komen, dan moet vervangende (import)-energie wel duurzaam zijn. 

Wat betekent dit in het buitenland?

De wereld kijkt mee, zei Urgenda met een verwijzing naar andere milieubeschermers. Want sinds het proces – en zeker na Urgenda’s victorie in 2015 – is er buitenlandse navolging op komst, in Europa en tot ver erbuiten. Burgerorganisaties elders willen ook een aanklacht indienen om maatregelen tegen klimaatverandering af te dwingen. Het juridische argument dat de overheid zijn inwoners moet beschermen geldt in een ander land net zo goed. Hoe kopieerbaar het succes is, moet blijken. In België lopen de procedures in een klimaatzaak stroef.

Milieudefensie reageerde gisteren verheugd. Zij bereidt zelf ook een burgerklimaatzaak voor, tegen olie- en gasgigant Shell. Dat de aanklacht zich richt tegen een (internationaal actief) bedrijf en niet tegen een overheid lijkt een essentieel verschil. Wat dat betreft heeft Milieudefensie’s Shell-zaak meer weg van recente aanklachten van steden in de VS tegen oliebedrijven. De Amerikaanse rechter nam die niet in behandeling en zei: de wetgever kan klimaatregels maken, niet ik.

Lees ook:

Van de argumenten van de staat blijft niets overeind in hoger beroep tegen Urgenda

De Nederlandse overheid moet meer doen om de CO2-uitstoot terug te brengen. Het Gerechtshof in Den Haag heeft Urgenda in het gelijk gesteld in een hoger beroep dat was aangespannen door de staat.

Deel dit artikel