Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op het Joke Smit College stap je in een wereld vol fossielen

Home

Jelle Reumer

Een van de wandschilderingen van Maria Hubrecht in het Joke Smit College in Amsterdam. Ze schilderde tussen 1925 en 1928 zeven doeken met de flora en fauna uit acht geologische tijdperken. © RV

Maria Hubrecht (1865-1950) maakte in de jaren twintig fraaie schilderingen van oerlandschappen in een Amsterdamse school. De doeken zijn nu gerestaureerd.

Wanneer je een school binnenstapt, kom je in een ander universum. Steevast een drukke hal, met leerlingen die door elkaar krioelen, een kopieermachine in de hoek, een rij lockertjes langs de ene wand en een mededelingenbord langs de andere, een balie van de conciërge. En bij oudere schoolgebouwen dikwijls een statige trap naar de eerste verdieping. Zo niet in Amsterdam Oud-Zuid, in de hal van het Joke Smit College aan de Reinier Vinkeleskade. Daar stap je niet in de hectiek van het hedendaagse onderwijs, maar in de serene rust van lang vervlogen tijden. Er zwemmen ammonieten en gepantserde vissen voorbij, een trilobiet krabbelt over de zeebodem, een dinosaurus loopt soppend door een oermoeras.

Lees verder na de advertentie

Het gebouw is een monumentaal pand van de Amsterdamse school, gebouwd als Gemeentelijk Lyceum voor Meisjes, met aan de buitenkant granieten beeldhouwwerken van Hildo Krop en fraai metselwerk. Maar de ware schat zit binnen; de vier wanden van de entreehal zijn bekleed met behangselschilderingen van oerlandschappen die in de twintiger jaren zijn gemaakt door Maria Hubrecht (1865-1950). 

Opvallende verschijning

Deze relatief onbekende kunstenares was de jongste zuster van de bekende Utrechtse hoogleraar vergelijkende anatomie A.A.W. Hu­brecht, naamgever van het nog bestaande Hubrecht Instituut. Maria was een opvallende verschijning, feministe en ongetrouwd. Naar verluidt zeurde ze de Utrechtse professoren de oren van het hoofd over de juistheid van haar paleontologische reconstructies.

De pa­le­on­to­lo­gi­sche kennis is sindsdien verbeterd, maar dat doet aan de schoonheid van de doeken niets af.

Nadat ze eerst in Noorwegen een wandschildering van het paradijs had gemaakt, wist ze de Amsterdamse wethouder Polak om haar vinger te winden en kreeg ze de opdracht om het schoolgebouw te verfraaien met fossiele landschappen. Ze werkte er tussen 1925 en 1928 aan. Zeven grote doeken tonen de flora en fauna uit acht geologische tijdperken. Met titels als ‘Tempus Cambrianum’, ‘Tempus Carboniferum’, ‘Tempus Jurassicum’ en ‘Tempus Cretaceum’ (die laatste twee op één enorm doek van 7 x 2,75 meter) overweldigt de geschiedenis van het aardse leven de beschouwer. Het toont ook de stand van de paleontologische kennis uit het interbellum. Die is sindsdien natuurlijk enorm verbeterd, maar dat doet aan de schoonheid van de doeken niets af.

Het Cambrium, 542 tot 488 miljoen jaar geleden, toont de vroege aarde, op land nog kaal; de zon komt op met een halo terwijl geisers hoog opspuiten. In zee leven kwallen, trilobieten, zeelelies en een moderne rode zeester. In het Siluur (444-416 miljoen jaar geleden) zien we de eerste vissen; een kaakloos pantservisje kijkt vanaf de zeebodem met kleine kraaloogjes de toeschouwer aan, terwijl op land vulkanen woest uitbarsten. In het Devoon (416-359 miljoen jaar geleden) zien we de eerste landplanten, boomgrote wolfsklauwen en paardenstaarten; in het Carboon (359-299 miljoen jaar geleden) vliegen reuzenlibellen door de dichte moerasbossen en zo gaat het verder. Er is zeer veel te zien. Af en toe ging er iets mis. De ‘duck-billed dinosaur’ uit het Krijt (154-66 miljoen jaar geleden), een Hadrosaurus of Edmontosaurus, heeft inderdaad een snavel, maar wel een Donald Duck-snavel die volkomen potsierlijk is weergegeven. En de ammonieten zwemmen consequent op hun kop, met de opening boven in plaats van beneden. Het mag de pret niet drukken.

Scheuren en winkelhaken

De imposante doeken verkeerden na bijna negentig jaar in een deplorabele staat, ze vertoonden scheuren, winkelhaken en schimmelvlekken. Met steun van de gemeente Amsterdam, het Prins Bernhard Cultuurfonds, het ROC van Amsterdam en een succesvolle crowdfundingactie kwam de ruim tweeënhalve ton binnen die nodig was voor een grondige restauratie. Die is deskundig uitgevoerd door restauratieatelier Astrid van den Berg. Afgelopen vrijdag is het prachtig vernieuwde ensemble onthuld door Hedy d’Ancona, die destijds met de naamgeefster van de school, Joke Smit, aan de wieg stond van de emancipatiegolf die via de moedermavo de onderwijsvorm Vavo (Volwassenen algemeen vormend onderwijs) opleverde die tegenwoordig in het gebouw zetelt. Tussen de fossielen.

Deel dit artikel

De pa­le­on­to­lo­gi­sche kennis is sindsdien verbeterd, maar dat doet aan de schoonheid van de doeken niets af.