Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op de zandmotor bij Den Haag kun je zien hoe nieuwe Wadden worden gemaakt

Groen

Johan Nebbeling

© Johan Nebbeling
Het mooiste Nederland

Het project was bedoeld om de kust beter te beschermen tegen lagere kosten. De Zandmotor leverde, met dank ook aan de elementen, een prachtig nieuw gebied op tussen zee en land.

Eerst komt de zandraket, een onooglijk plantje dat als geen ander tegen zout kan. Daarna volgt het biestarwegras. Ook een zoutliefhebber, maar minder dan zijn voorganger. En ten slotte neemt het helmgras de zaak over. Met zijn lange wortelstokken houdt de plant zand vast en stimuleert zo de groei van duinen. Alle drie zijn het echte pioniers die uitstekend gedijen op en rond de Zandmotor.

Lees verder na de advertentie

Het experimentele kustbeschermingsproject ten zuiden van Den Haag ontwikkelt zich in rap tempo tot een stilte- en natuurgebied vol dynamiek. “Elke dag dat ik hier op de fiets langskom, is er weer wat veranderd”, zegt Jan Balk, een gids van het Zuid-Hollands Landschap die rondleidingen verzorgt over de Zandmotor. “Door het spel van water en wind is de Zandmotor voortdurend in beweging.” Zijn collega-gids Karlien van Haagen vult aan: “Ik woon helemaal niet in de buurt, maar ga hier graag en vaak naartoe: er is altijd weer wat nieuws te ontdekken.”

Embryonale duinen

De grijze zee, het uitgestrekte strand, de embryonale duinen, de stromende kreekjes, de gladde lagune en boven dat alles de eindeloze, stille hemelkoepel: de weidsheid van de Zandmotor doet sterk denken aan die van de Waddenzee. Met – dat wel – aan de verre einder de industriële contouren van de Tweede Maasvlakte. Schoorstenen, rookpluimen, in de zon blikkerende installaties, windmolens en af en toe een enorm containerschip dat gestaag de Nieuwe Waterweg af tuft. En, dichterbij, de Argusmast, een 40 meter hoge toren die de ontwikkeling van de Zandmotor nauwgezet volgt met acht camera’s.

De Zandmotor is een experiment zoals alleen Nederlanders dat kunnen bedenken

De Zandmotor is een experiment zoals alleen Nederlanders dat kunnen bedenken: een van de kwetsbaarste delen van de Noordzee- kust beschermen door de natuur zelf aan het werk te zetten. In 2011 legde Rijkswaterstaat voor de kust van het dorp Monster een schiereiland aan van twee kilometer lang en 250 voetbalvelden groot. Daarvoor was ruim 21 miljoen kubieke meter zand nodig dat vanuit zee werd aangevoerd. 

Het eiland kreeg de vorm van een haak. Wind en stroming zouden, zo was de gedachte, zorgen voor de verspreiding van dat zand. Daardoor hoefde Rijkswaterstaat niet meer elke vijf jaar zelf grote hoeveelheden zand op te spuiten om te voorkomen dat het laaggelegen gebied achter de duinen bij een beetje storm of springvloed onder zou lopen. Waarmee de hoge kostenpost van de regelmatige zandsuppletie flink naar beneden zou kunnen. Achter het plan van de Zandmotor schuilt – hoe kan het anders – ook een financiële drijfveer.

© Johan Nebbeling

Lagune

Het experiment lijkt vooralsnog uitstekend te werken. In de acht jaar die zijn verstreken, heeft het zand zich, sneller dan verwacht, langs de kust tussen Scheveningen en Hoek van Holland verspreid. Met als gevolg dat de Zandmotor compleet van vorm is veranderd. De haak is verdwenen en heeft plaatsgemaakt voor een lagune, die alleen via een smalle geul nog met de zee is verbonden. De Zandmotor heeft zich daarbij ontwikkeld tot een bijzonder natuur- en recreatiegebied, waar zowel kitesurfers als wandelaars, vissers en badgasten alle ruimte hebben.

De Zandmotor is aantrekkelijk voor kust- en wadvogels, vertelt Van Haagen. “Scholeksters, aalscholvers, bontbekplevieren en drieteenstrandlopers zie je hier veel. Soms komen zeehonden uitrusten op de zandbanken.” Vandaag niet. Maar in het water van de lagune zwemmen garnaaltjes en kleine vissen, die je kunt vangen in een bakje dat Van Haagen heeft meegebracht. Een krabje schrikt van een menselijke schaduw en maakt zich snel uit de voeten.

Sleephopperzuiger

In het smetteloze zand is van alles te vinden. Een medewandelaar raapt een versteende kies op van minstens tien centimeter lang. Zelfs Balk heeft geen idee. Het zou zo maar het fossiel van een landdier kunnen zijn dat duizenden jaren geleden heeft geleefd op de toen nog droogliggende bodem van de Noordzee en meegevoerd uit de diepte door een sleephopperzuiger. Zoals ook het rotsachtige, roodbruine stuk steen dat hij oppakt. “IJzererts”, weet hij. En even verderop: zwavelstenen. Sla ze tegen elkaar en je ruikt vaag de geur van ontbrandende lucifers.

Boven de lage duinenrij tekenen zich de kerktoren en watertoren van Monster af. In het waterwingebied achter de duinen zitten vossen. Hun opdringerige urinegeur, waarmee ze hun territorium afbakenen, verdrijft af en toe de zilte zeelucht. Een torenvalk speurt al biddend naar muizenpies. Jan Balk: “Hij kan het ultraviolette licht zien dat door de urinesporen van muizen wordt weerkaatst. Zo weet hij waar hij moet zijn.”

Na twee uur struinen over de Zandmotor zit de wandeling erop. Vanaf het fietspad over de duinen blikken we nog een keer terug op het bijzondere gebied dat we net hebben bezocht. Door de mens bedacht, door de natuur uitgevoerd. De Wadden. Maar dan bij Den Haag.

Praktisch

Het Zuid-Hollands Landschap organiseert meerdere keren in het jaar groepswandelingen over de Zandmotor. De eerstvolgende staat gepland voor 21 juni: een midzomeravondwandeling. Hou voor data en tijdstippen de website van het Zuid-Hollands Landschap in de gaten . Het aantal deelnemers is beperkt. Deelname kost 8 euro per persoon en vraagt een redelijke conditie. Laarzen kunnen handig zijn, omdat soms door het water moet worden gelopen. Niet geschikt voor mindervaliden.

Auto: parkeren Schelpenpad/Haagweg, Ter Heijde. Ov: buslijn 31, halte Monster, Schelppad lijn 31. Horeca: De Haagse Beek, Machiel Vrijenhoeklaan 175 Den Haag. Zie ook:  www.dezandmotor.nl

Voor ‘Het mooiste Nederland’ probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit. Lees meer in ons dossier.

Deel dit artikel

De Zandmotor is een experiment zoals alleen Nederlanders dat kunnen bedenken