Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nieuw leven in de Limburgse bodem

Groen

Jelle Reumer

© Jan_van_Leeuwen
Jelle's weekdier

Een bodemdier is geen afzonderlijke diersoort, bodemdieren vormen een ecologische groep niet-verwante dieren. 

Ze leven in de bodem, onder onze voeten, onder het gras of de strooisellaag en ze onttrekken zich over het algemeen aan onze waarneming. De mol of de regenworm kennen we wel, maar daarmee houdt onze kennis over de fauna onder het maaiveld meestal wel op. 

Lees verder na de advertentie

Bodemdieren hebben een niet te veronachtzamen ecologisch belang, maar zijn vanwege hun verborgen leefwijze tamelijk onderschat. Een rijke fauna aan wormen, wormpjes, pissebedden, springstaarten, duizend- en miljoenpoten, slakjes, mijten en ander grut wacht op studie! Gelukkig zijn er mensen die er zich in verdiepen en dieren trachten te verzamelen en op naam te brengen.

Doorvlooien

Uiteraard is de ene grondsoort beter geschikt voor een rijk dierenleven dan de andere. De kalk- en leemhoudende bodems van Zuid-Limburg blijken erg geschikt te zijn, en juist daar zijn vorige week twee voor ons land nieuwe soorten ontdekt, een miljoenpoot en een springstaart. De ontdekking werd gedaan door leden van de JNM, Jongeren in de natuur.

Springstaarten zitten echt overal, ook in uw tuin of bloempot - ook al heeft u dat zelden in de gaten

JNM'ers vonden tijdens een excursie in het Savelsbos de hen onbekende diertjes. Voor zo'n ontdekking moet je wel wat doen; het is iets anders dan vogels kijken of planten determineren. Voor bodemdieren moet je graven, stenen of halfrotte boomstammen omdraaien, humus tussen boomwortels of van achter los schors doorvlooien, grondmonsters in een zeef doen en kijken wat er uit tuimelt, en vooral veel door een loep turen. Maar de beloning kan zomaar bestaan uit nieuwe soorten!

Het hier afgebeelde lijkbleke miljoenpootje heet in het Nederlands 'witte ribbel', en Brachychaeteuma bagnalli in het wetenschappelijke potjeslatijn. De bleke kleur is het gevolg van de ondergrondse leefwijze, want als je toch niks kunt zien is kleur een zinloze investering. Het diertje leeft onder diep in de grond liggende stenen of boomstammen.

Dode boom

De andere nieuwe soort is een springstaart. Springstaarten behoren tot de meest primitieve insecten. Ze hebben dus zes pootjes maar zoiets basaals als vleugels zijn niet aanwezig. Ze bewegen zich dikwijls springerig voort en kunnen daar hun staart bij gebruiken, vandaar de naam. Ons land telt zo'n 450 soorten springstaarten en ze zitten echt overal, ook in uw tuin of bloempot - ook al heeft u dat zelden in de gaten.

De voor ons land nieuwe soort heeft (voorlopig) geen Nederlandse naam, alleen een wetenschappelijke: Superodontella lamellifera. Het diertje is piepklein, ongeveer 1 millimeter. De Limburgse springstaartjes leefden onder de schors van een dode boom.

Zowel Brachychaeteuma bagnalli als Superodontella lamellifera worden vermeld in het Nederlands soortenregister dat door Naturalis wordt bijgehouden met als doel een actueel en volledig overzicht te verschaffen van de Nederlandse biodiversiteit. Grappigerwijs staan beide soorten er dus wel in, maar met de volgende opmerking: 'Verwacht (3c)', waarbij 3c betekent: "Is niet gemeld voor Nederland, maar komt er mogelijk wel voor (of kan op korte termijn terechtkomen) op basis van waarnemingen in het buitenland".

Onze vaderlandse biodiversiteit is nu dus met twee soorten uitgebreid; een prettige mededeling in tijden waarin op dat vlak vooral veel kommer en kwel te melden valt.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier. Lees hier het hele dossier.

Lees ook:

Wat de kraaiachtigen gemeen hebben met de mens

Vanuit Jelle's woonplaats in het midden des lands ligt Berlijn hemelsbreed nog geen zeshonderd kilometer naar het oosten. Raar woord, hemelsbreed. 

Deel dit artikel

Springstaarten zitten echt overal, ook in uw tuin of bloempot - ook al heeft u dat zelden in de gaten